فصلنامه مطالعات توسعه پایدار شهری و منطقه ای

چکیده زمینه و هدف: فضاهای سبز شهری به‌عنوان یکی از مؤلفه‌های مهم ارتقای کیفیت محیط شهری، نقش مؤثری در شکل‌گیری تجربه‌های ادراکی، روان‌شناختی و اجتماعی کاربران دارند. نحوه سازماندهی فرم و ساختار فضایی پارک‌ها، به‌ویژه تفاوت میان فرم‌های هندسی و غیرهندسی، می‌تواند بر نحوه ادراک و الگوهای استفاده شهروندان از این فضاها تأثیرگذار باشد. پژوهش حاضر با هدف بررسی تأثیر فرم‌های هندسی و غیرهندسی بر ادراک بصری و فعالیت‌های کاربران در پارک‌های شهری انجام شد.
روش شناسی: روش پژوهش توصیفی–تحلیلی بوده و داده‌ها با استفاده از پرسشنامه تصویری از ۳۸۴ نفر از کاربران فضاهای سبز شهری تبریز گردآوری شد. نمونه پژوهش شامل ۱۸۱ مرد (1/47 درصد) و ۲۰۳ زن (9/52 درصد) بود که بیشترین فراوانی سنی مربوط به گروه ۲۰ تا ۳۰ سال با ۱۶۹ نفر (۴۴ درصد) گزارش شد. تحلیل داده‌ها با استفاده از آزمون t زوجی، ضریب اندازه اثر کوهن و آزمون تحلیل واریانس در نرم‌افزار SPSS انجام گرفت.
یافته‌ها و نتایج: نتایج آزمون t زوجی نشان داد که در هر ۲۰ مؤلفه مورد بررسی، تفاوت ادراک کاربران بین فرم‌های هندسی و غیرهندسی در سطح 001/0 معنادار است. یافته‌ها نشان داد فرم‌های غیرهندسی در مؤلفه‌هایی مانند سلامت روانی (97/0 d=)، انسجام اجتماعی (96/0 d=)، ، جذب گردشگران (02/1 d=)، ، بازیابی روان‌شناختی و کیفیت منظر عملکرد مطلوب‌تری داشتند. در مقابل، فرم‌های هندسی در مؤلفه‌هایی مانند دسترسی ادراک‌شده، دسترسی فیزیکی، فعالیت‌های جسمانی، روشنایی و برخی ویژگی‌های عملکردی برتری نشان دادند. همچنین نتایج اندازه اثر کوهن نشان داد که تفاوت میان دو نوع فرم در تمامی مؤلفه‌ها دارای اثر متوسط تا بسیار بزرگ (47/0|d|≤ ) بوده است.

چکیده مقدمه: زیست‌پذیری به‌عنوان دستیابی به قابلیت زندگی مطلوب در فضاهای شهری، مفهومی با سابقه چند دهه در دانش شهرسازی است. توجه به عوامل مؤثر بر زیست‌پذیری به‌ویژه در محله‌های قدیمی و ناکارآمد شهری، نقش مهمی در ارتقای کیفیت زندگی ساکنان دارد. هدف این پژوهش شناسایی شاخص‌های بومی و ابعاد زیست‌پذیری و بررسی نحوه اثرگذاری آن‌ها بر یکدیگر در محله سرداب شهرستان نهاوند است، که در محدوده بافت فرسوده‌ شهری قرار گرفته ‌است.
روش‌شناسی تحقیق: این پژوهش در چارچوب پارادایم پوزیتیویستی و با رویکرد کمی انجام شده و از نظر ماهیت، توصیفی–تحلیلی است. داده‌ها به دو روش کتابخانه‌ای و میدانی گردآوری شده‌اند. در بخش میدانی، اطلاعات از طریق توزیع پرسش‌نامه میان 240 نفر از ساکنان محله جمع‌آوری شد. به‌منظور تحلیل روابط بین متغیرها و سنجش میزان اثرگذاری شاخص‌ها، از مدل‌سازی معادلات ساختاری و نرم‌افزار AMOS Graphics استفاده شده است.
یافته‌ها و بحث: یافته‌ها نشان می‌دهد که در بعد اجتماعی، شاخص مشارکت و همبستگی بیشترین اثرگذاری را دارد؛ در بعد اقتصادی، شاخص حمل‌ونقل عمومی مؤثرترین عامل است و در بعد زیست‌محیطی، فضاهای سبز و باز بیشترین تأثیر را بر زیست‌پذیری محله دارند. همچنین معناداری و شدت اثر هر شاخص در قالب مدل معادلات ساختاری ارزیابی شده است.
نتیجه‌گیری: بر اساس یافته‌ها نتیجه‌گیری می‌شود که در ارتقای زیست‌پذیری در مقیاس محله، بومی‌سازی شاخص‌ها متناسب با نیازهای محلی و توجه همزمان به سطح معناداری و میزان اثرگذاری آن‌ها بر ابعاد مختلف زیست‌پذیری ضروری است و می‌تواند در برنامه‌ریزی و مدیریت توسعه محله‌ای مورد استفاده قرار گیرد.

چکیده پژوهش حاضر با هدف تبیین مؤلفه‌های مؤثر در شکل‌گیری ناحیه نوآور کشاورزی دانش‌بنیان و ارزیابی چندبعدی ظرفیت اراضی خاوران دانشگاه تبریز انجام شده است. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت توصیفی-تحلیلی است و با رویکرد آمیخته اکتشافی-ارزیابانه سامان یافته است. در مرحله نخست، با استفاده از مطالعات اسنادی، مرور مبانی نظری و بررسی تجارب داخلی و خارجی، مؤلفه‌ها و شاخص‌های ناحیه نوآور کشاورزی استخراج شد. بر این اساس، عناصر شکل‌دهنده این ناحیه در سه سطح عناصر پایه و بسترساز، عناصر عملکردی و نوآورانه، و عناصر پیونددهنده و حکمرانی صورت‌بندی و در قالب شش بعد کالبدی-فضایی، محیطی، علمی-فناورانه، اقتصادی، نهادی-حکمرانی و اجتماعی-شبکه‌ای عملیاتی شد. در مرحله دوم، ظرفیت اراضی خاوران (ایستگاه تحقیقاتی خلعت‌پوشان) با استفاده از ماتریس ارزیابی خبرگانی اهمیت-ظرفیت و نظر ۱۶ نفر از خبرگان بررسی گردید. یافته‌ها نشان می‌دهد که خاوران به‌واسطه وسعت و یکپارچگی اراضی، پیوند نهادی با دانشگاه تبریز و دانشکده کشاورزی، پیشینه آموزشی-پژوهشی و امکان ایجاد فضاهای آزمون و آزمایشگاه زنده، از ظرفیت اولیه مناسبی برخوردار است. بااین‌حال، بیشترین شکاف اهمیت-ظرفیت در بعد نهادی-حکمرانی و سپس در ابعاد محیطی، اجتماعی-شبکه‌ای و اقتصادی مشاهده شد. نتایج نشان می‌دهد مسئله اصلی خاوران فقدان ظرفیت اولیه نیست، بلکه ضعف در راهبری مشترک، هماهنگی نهادی، مدیریت پایدار منابع، شبکه‌سازی بازیگران و اتصال دانش به بازار است. بنابراین، تحقق این ناحیه مستلزم ایجاد نهاد راهبر، تدوین نقشه راه راهبردی-فضایی، تقویت زیرساخت‌های نوآوری، پایداری محیطی و مشارکت فعال دانشگاه، بهره‌برداران، بخش خصوصی و نهادهای اجرایی است.