فصلنامه مطالعات توسعه پایدار شهری و منطقه ای

چکیده زمینه و هدف: عناصر معماری بومی هر منطقه بیش از هر عامل دیگری تحت تأثیر عوامل محیطی و اقلیمی شکل می‌گیرد و به‌عنوان یک عامل تعیین‌کننده منجر به پیدایش سبک‌های مختلف معماری در مناطق مختلف کشور شده است؛ تا جایی که تأثیر آن در کل بافت شهری و حتی در تک‌تک ساختمان‌ها و عناصر معماری داخلی فضاها، قابل‌مشاهده است. پژوهش پیشرو، تأثیر اقلیم و مؤلفه‌های جغرافیایی بر بافت تاریخی و ساختار معماری خانه‌های سنتی شهر اردبیل را موردمطالعه قرار می‌دهد.
روش‌شناسی: این پژوهش به‌صورت تحلیلی– توصیفی و بر اساس پیمایش نگارندگان در بافت تاریخی شهر اردبیل و بر اساس مطالعات کتابخانه‌ای و بررسی‌های میدانی صورت گرفته است.
سؤالات پژوهش: سؤالات پژوهش بدین گونه طرح می‌گردد که 1) اقلیم چه تأثیری بر مکان گزینی و چیدمان خانه‌های سنتی و فضای شهری اردبیل داشته است؟ نقشه، کالبد و اجزاء معماری خانه‌های تاریخی در شهر اردبیل از چه عوامل اقلیمی و جغرافیایی تأثیر پذیرفته‌اند؟
نتایج: نتایج پژوهش نشان می‌دهد که معماران در طراحی فضای شهری و همچنین چیدمان بناها، به عواملی مثل جهت زاویه تابش خورشید، رطوبت، دما و جهت‌های باد به ایجاد بناها و فضاها پرداخته‌اند. همچنین شکل کلی حیاط خانه‌ها، فضاهای داخلی و بیرونی، بازشوها و مصالح به کار گرفته‌شده، همساز با زیست‌بوم منطقه موردمطالعه است.

چکیده زمینه و هدف: وجود آثار فرهنگی و تاریخی از گذشته در شهرستان خلخال، در کنار شرایط جغرافیایی و استراتژیکی مطلوب آن، موقعیت مکانی این منطقه را حائز اهمیت کرده است. این شهرستان، منطقه ­ای میان دره و کوه با منابع آب فراوان و ارتفاع بالا از سطح دریا، از دیرباز تاکنون یکی از مناسب‌ترین مکان‌ها برای شکل‌گیری و توسعه جوامع انسانی بوده است. در این راستا هدف از این پژوهش بررسی نقش عوامل اقلیمی و ژئومورفولوژی منطقه بر مکان‌یابی محوطه‌های استقرگاهی با استفاده از قابلیت‌های سنجش‌ازدور وGIS  است. با بررسی و تحلیل الگوهای استقراری می‌توان، ارتباط میان محوطه‌ها و این الگوها و به‌طورکلی شرایط جغرافیایی منطقه را مطالعه و تحلیل نمود. سؤال اصلی پژوهش بدین‌صورت طرح می‌گردد که عوامل اقلیمی و ژئومورفولوژی چه تأثیری بر مکان‌یابی محوطه ­های استقرارگاهی در شهرستان خلخال داشته است؟
روش شناسی: روش تحقیق توصیفی و تحلیلی و ابزار گردآوری از اطلاعات به دو روش میدانی و کتابخانه­­ای بوده است. در راستای هدف پژوهش، ابتدا 7 محوطه مهم استقراری به‌عنوان نمونه و مبنای مطالعاتی موردمطالعه قرار گرفت. عوامل مؤثر در مکان­یابی محوطه­ها همچون، موقعیت محوطه­ها نسبت به منابع آب، ارتفاع از سطح دریا، پوشش گیاهی، فاصله محوطه‌ها نسبت به راه‌ها و روستاها، فاصله از شهر، نوع خاک، گسل‌های منطقه و شیب زمین انتخاب گردید. لایه‌های موردنیاز با استفاده از داده‌های سنجش‌ازدور استخراج و در محیطGoogle Earth Engine  پردازش شدند
یافته­ ها و نتیجه­ گیری: نتایج یافته ­ها نشان داد که ارتباط مستقیم میان الگوهای استقراری و محوطه­ ها دیده می­شود و الگوها بر تشکیل استقرارها نقش فراوان داشته­ اند. بیشتر محوطه­ ها در مجاورت و سر راه  منابع آبی قرارگرفته‌اند. ارتفاع1603 تا 1960متر، پوشش گیاهی متوسط، قرار گرفتن در بین راه­های ارتباطی، نزدیکی و یا داخل روستاها، داخل فضاهای شهری و شیب0تا 15 درصد، از مهم‌ترین شاخص­های الگوهای استقراری محوطه ­های این دوره هستند. همچنین نوع جنس خاک­های سه محوطه، دارای خاک­های استپی قهوه­ای بوده و ازلحاظ موقعیت محوطه ­ها نسبت به گسل­ های منطقه، بیشتر آن­ها در فاصله 2992متری تا 6791 متری قرارگرفته‌اند. پیشنهاد می­ شود، در طرح­هایی که در آینده در نزدیکی این محوطه ­ها صورت می­گیرد؛ به این عوامل توجه شود.