راهبردهای ارتقای رقابتپذیری منطقهای عراق با تأکید بر گردشگری مذهبی: یک رویکرد آیندهنگر
مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از 16 خرداد 1405
فلاح حسن مزروک، میرنجف موسوی، علیرضا جمشیدی، ایوب منوچهری
چکیده زمینه و هدف: گردشگری مذهبی در دهههای اخیر به یکی از مؤلفههای مهم رقابتپذیری منطقهای و توسعه پایدار شهری در کشورهای دارای میراث دینی تبدیل شده است. عراق به عنوان یکی از مهمترین کانونهای زیارتی جهان اسلام، با وجود برخورداری از ظرفیتهای گسترده مذهبی و فرهنگی، همچنان با چالشهایی نظیر ضعف زیرساختها، نابرابریهای فضایی، فساد اداری و ناکارآمدی مدیریتی مواجه است که مانع تبدیل ظرفیتهای گردشگری مذهبی به مزیت رقابتی پایدار شدهاند. از این رو، پژوهش حاضر با هدف شناسایی پیشرانهای کلیدی و تبیین راهبردهای مؤثر بر ارتقای رقابتپذیری منطقهای عراق با تأکید بر گردشگری مذهبی و با رویکرد آیندهنگر انجام شد.
روششناسی: پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، توصیفی ـ تحلیلی مبتنی بر آیندهپژوهی است. جامعه آماری شامل استادان دانشگاه، متخصصان حوزه آیندهپژوهی و گردشگری، مدیران اجرایی، کارشناسان وزارت گردشگری عراق و فعالان حوزه گردشگری مذهبی بود. نمونه پژوهش با استفاده از روش نمونهگیری هدفمند و تکنیک گلولهبرفی انتخاب شد و در مجموع ۲۰ نفر از خبرگان دارای حداقل ۱۰ سال سابقه تخصصی و مدرک کارشناسی ارشد یا بالاتر در پژوهش مشارکت داشتند. دادهها از طریق پرسشنامه اثرات متقابل جمعآوری و با استفاده از نرمافزار MicMac تحلیل شدند.
نتایج و یافتهها: یافتههای پژوهش نشان داد که پنج متغیر «تدوین سیاستهای آمایشی توسعه گردشگری مذهبی»، «عدم فساد اداری»، «پذیرش فناوریهای نوین»، «تقویت روحیه کارآفرینی بومی» و «همکاری دانشگاه و صنعت» به عنوان مهمترین پیشرانهای کلیدی رقابتپذیری منطقهای عراق شناخته میشوند. نتایج بیانگر آن است که ارتقای رقابتپذیری گردشگری مذهبی عراق نیازمند رویکردی یکپارچه و دانشبنیان است که بتواند همزمان ابعاد فضایی، مدیریتی، فناورانه و اجتماعی توسعه را پوشش دهد. در پایان، راهکارهایی از جمله ایجاد دفتر آمایش زیارت، صندوق تأمین مالی زنجیرهای برای کسبوکارهای بومی و کارگزار تخصصی صنعت و دانشگاه پیشنهاد شد.