13.بررسی تغییرات اشتغال و نقش آن در فرآیند توسعه شهری استان آذربایجان غربی (با تأکید بر رویکرد تغییرات سهم و مکان)
دوره 6، شماره 2، تابستان 1404، صفحه 184-197
محمد محمدنژاد، مجتبی آزمون
چکیده مقدمه و هدف: استان آذربایجان غربی به دلیل ویژگیهای جغرافیایی و اقتصادی، دستخوش تغییرات قابل توجهی در بازار کار و اشتغال بوده است. این پژوهش با هدف بررسی روند تغییرات اشتغال در سه بخش کشاورزی، صنعت و خدمات طی سالهای ۱۳۹۰، ۱۳۹۵ و ۱۴۰۰ انجام شده است. هدف اصلی این پژوهش، شناسایی الگوی تغییرات اشتغال و تأثیر آن بر توسعه شهری استان آذربایجان غربی است.
روش پژوهش: این پژوهش توصیفی - تحلیلی است و دادههای آن از منابع کتابخانهای و سالنامههای آماری کشور و استان جمعآوری شده است. برای تحلیل دادهها، از مدل تغییر سهم (Shift-Share) به منظور بررسی تأثیر عوامل ملی و ساختاری بر اشتغال، و از مدل ضریب مکانی (Location Quotient) برای تفکیک مشاغل پایه و غیرپایه استفاده شده است.
یافتهها و نتیجهگیری: یافتههای این پژوهش نشان میدهند که در سالهای ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۰، سهم اشتغال در بخش کشاورزی و صنعت کاهش یافته است، به طوری که سهم اشتغال در کشاورزی از ۳۷.۲ درصد به ۳۰.۴ درصد و در صنعت از ۲۴.۸ درصد به ۲۲.۳ درصد کاهش یافته است. در مقابل، بخش خدمات دولتی شاهد رشد قابل توجهی بوده است، سهم اشتغال در این بخش از ۲۳.۱ درصد به ۳۰.۱ درصد افزایش یافته است. این تغییرات نشاندهنده انتقال نیروی کار از بخشهای کشاورزی و صنعتی به بخش خدمات است. نتیجه اصلی پژوهش نشان میدهد که اشتغال در بخشهای کشاورزی و صنعت کاهش یافته و به بخش خدمات انتقال یافته است، که نیازمند تقویت متوازن این بخشها برای توسعه پایدار شهری است.
تدوین سناریوهای مؤثر بر گذار از بحران آب در استان آذربایجان غربی با رویکرد آمایش سرزمین
دوره 6، شماره 1، بهار 1404، صفحه 50-67
امیرمحمد رحیمی عیبلو، میرنجف موسوی، ناصر سلطانی
چکیده زمینه و هدف: آیندهپژوهی نحوه مواجه و آمادگی در برابر حالتهای مختلف وقوع یک رخداد در آینده است. نگاه به آینده و ترسیم چشمانداز بحران و چالشهای کمآبی و بیآبی در استان آذربایجان غربی ازجمله چالشهای پیش روی مدیران، برنامه ریزان و مسئولان اجرایی و مدیریتی استان است. با توجه به پیچیدگی و ابهام حالتهای مختلف آینده، مطالعات آیندهپژوهی در برنامهریزی استراتژیک برای جلوگیری از بحران آب و ایجاد مشکلات و منازعات ضروری به نظر میرسد؛ چراکه طیف گستردهای از آیندههای محتمل را پیش روی خود دارد.
روش بررسی: هدف اصلی پژوهش آیندهپژوهی و سناریونویسی عوامل و چالشهای اصلی و کلیدی مؤثر بر بحران آب در استان آذربایجان غربی است. این پژوهش ازنظر هدف کاربردی و ازنظر ماهیت توصیفی – تحلیلی است که مبتنی بر اسناد کتابخانهای و میدانی (پرسشنامه) تدوینشده است؛ که با توجه به مطالعات پایهای و موجود در زمینه بحران آب در دو بخش تولید- تأمین آب و عرضه و تقاضای آب طبقهبندی، تدوین و تهیهشده است. در این پژوهش از نرمافزارها -GIS-MIC MAC-SENARIO WIZARD-EXCEL استفادهشده است. برای جمعآوری دادهها از پرسشنامه محقق ساخته که روایی و پایایی آن تائید شد استفادهشده است. همچنین جامعه آماری پژوهش کارشناسان، متخصصان و خبرگان حوزه آب استان آذربایجان غربی و نمونه آماری آن 15 تن از خبرگان و کارشناسان حوزه مذکور میباشد. دادهها با استفاده نرمافزار MIC MAC تجزیهوتحلیل شدند.
یافتهها و نتیجهگیری: که مشخص شد نه شاخص (وضعیت دما در سطح استان، وضعیت مدیریت روانابها و آبهای سطحی استان- وضعیت حفظ تالابها، آبگیرها و دریاچهها در استان، وضعیت برداشت و بهرهبرداری از آب چاههای دارای پروانه و مجوز در استان، میزان آبهای ورودی به استان از کشورهای همجوار، وضعیت احقاق حقابه آبهای مرزی استان از طریق دیپلماسی آب، میزان وابستگی استانهای همجوار به محصولات تولیدی استان بهویژه کشاورزی، وضعیت برنامههای آموزش و ترویج در بین بهرهبرداران کشاورز استان، میزان تغییر کاربری اراضی به کشاورزی آبی در استان) اثرگذار میباشد. همچنین در تحلیل وضعیتهای احتمالی پیش روی استان دو سناریو بهعنوان سناریوهای قوی با سازگاری بالا به دست آمد.
1.تدوین پیشرانها و سناریوهای مؤثر بر سیاستگذاریهای جمعیتی در استان آذربایجان غربی با رویکرد آمایش سرزمین
دوره 5، شماره 3، پاییز 1403، صفحه 1-16
خدیجه نظری امستجان، میرنجف موسوی، علیاکبر تقیلو
چکیده زمینه و هدف: جمعیت و ویژگیهای آن یکی از مهمترین مؤلفههای نیل به توسعه محسوب میگردد. در واقع عدم توجه به شاخصها و ویژگیهای جمعیتی در سیاستگذاریها و برنامهریزیهای منطقهای و ملی، موجب میگردد که توان منطقه و سرزمین با جمعیت آن تناسب نداشته و مشکلات بسیاری را جهت دستیابی به توسعه متوازن در سطح ملی به وجود آورد.
روش بررسی: بر همین اساس هدف تحقیق حاضر تدوین پیشرانها و سناریوهای مؤثر بر سیاستگذاریهای جمعیتی در استان آذربایجان غربی با رویکرد آمایش سرزمین میباشد. نحوه گردآوری اطلاعات در این تحقیق بهصورت کتابخانهای و میدانی است. در نهایت برای تجزیهوتحلیل دادهها از نرمافزارهای آیندهپژوهی میک مک و سناریو ویزارد استفاده شده است.
یافته ها و نتیجه گیری: نتایج بهدستآمده حاکی از این امر است که در بین 3 سناریوی حاضر سناریوی اول با در برگرفتن تمامی سناریوهای خوشبینانه بهعنوان مطلوبترین سناریو شناخته میشود و سناریوی سوم نیز با در برگرفتن تمامی سناریوهای بدبینانه بهعنوان نامطلوبترین سناریو شناخته میشود. سناریو دوم، سناریوهایی هستند که بیشتر حالت بینابین دارند و به عبارتی نه میتوان آنها را سناریوی قوی حساب کرد و نه سناریوی ضعیف؛ عامل متمایزکننده آنها، تفاوت در میزان حالت ایستا و بحرانی است. این گروه به لحاظ فراوانی، تمامی وضعیتهای در بین سناریوها را به خود اختصاص داده است. در حالت کلی سناریوی سوم بهعنوان سناریوی بحرانی شناخته شود زیرا این سناریو کاملاً برعکس سناریوی اول میباشد و در این سناریو 10 شرایط بحرانی میباشد.
