فصلنامه مطالعات توسعه پایدار شهری و منطقه ای

چکیده زمینه و هدف: طبق آموزه‌های دین اسلام، عدالت از جمله اساسی‌ترین و بنیادی‌ترین اصول حاکم بر نظام زیستی و رفتار انسان است. در این میان برخی مناطق شهری وجود دارند که به لحاظ توزیع عدالت فضایی نه تنها نیازهای شهروندان و دسترسی برابر آنها به کاربری های شهری را تأمین نمی‌کنند بلکه باعث ایجاد مشکلاتی نیز برای شهروندان شده‌اند. در ایران بسیاری از طرح و برنامه‌های توسعه شهری مبتنی بر قواعد دین اسلام و پارادایم‌های یک جامعه اسلامی نمی‌باشد. لذا الگوگیری از بیگانگان در در فرایند طراحی و برنامه‌ریزی در شهرهای اسلامی ممنوع بوده و جایز نیست. هدف از این مقاله استخراج بایدها و نبایدهای احکام اسلامی در توزیع عدالت فضایی کاربری‌های آموزشی و فضای سبز در شهرسازی ایرانی – اسلامی می‌باشد.
روش پژوهش: روش پژوهش حاضر از نوع توصیفی– تحلیلی بوده و داده‌ها با تکیه بر منابع کتابخانه‌ای (شامل نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن کشور و طرح جامع شهر مشهد) و روش میدانی بصورت برداشت کالبدی جمع‌آوری شده است. با استفاده از روش تحلیل محتوای متون و استدلال منطقی به استخراج مؤلفه‌های مؤثر بر تحقق پذیری توزیع عدالت فضایی در شهرسازی ایرانی– اسلامی پرداخته شده است.
یافته‌ها و نتایج: محدوده مورد مطالعه پژوهش نتوانسته از احکام اسلامی در توزیع عدالت فضایی بهره بگیرد و به اهداف متعالی آن دست پیدا بکند. بنابراین جهت برقراری عدالت در توزیع فضا و دسترسی برابر به کاربری‌ها در شهر اسلامی برای عموم مردم به ویژه افراد کم برخوردار جامعه، رعایت قواعد فقهی اسلام در تهیه و اجرای طرح های توسعه شهری لازم الاجرا می باشد.

چکیده مقدمه و هدف: توجه به حمل و نقل عمومی یکی از مهم‌ترین مسئله در توسعه پایدار است. دسترسی به ایستگاه اتوبوس یکی از اجرای یک سیستم حمل و نقل موفق است. با عنایت به اینکه شهر مشهد دارای گردشگری مذهبی می‌باشد که سالیانه زائران زیادی از تمام نقاط جهان به این شهر سفر می‌کنند. از این رو هدف پژوهش ارزیابی  الگوی رتوزیع فضایی ایستگاه‌های اتوبوس در شهر مشهد می‌باشد.
روش شناسی: پژوهش حاضر از نظر ماهیت کاربردی و از نظر روش توصیفی، تحلیلی است. جهت تجزیه و تحلیل داده‌ها و یافته‌های تحقیق از نرم افزار GIS (میانگین نزدیکترین همسایگی، خوشه‌بندی کم و زیاد، خود همبستگی فضایی شاخص موران، تحلیل شبکه) بهره برده شده است.
 یافته‌ها و نتایج: نتایج حاصل از یافته‌های پژوهش نشان داد نسبت میانگین نزدیک‌ترین همسایگی بیانگر حالت خوشه‌ای  و مقدار G برابر با صفر بوده لذا مطرح کننده الگوی خوشه‌بندی زیاد می‌باشد. با توجه به اینکه مقدار شاخص موران 0.65 و امتیاز z بالاست و P-value کوچک می‌باشد از این رو داده‌ها دارای خود همبستگی فضایی می‌باشد. نهایتا خروجی حاصل از تحلیل شبکه و دسترسی خدمات نشان داد در اغلب موارد ایستگاه‌های اتوبوس در شهر مشهد با فاصله 400 متری قرار دارند و از لحاظ موقعیت کاربری (در محدوده اداری- تجاری و هسته شهری)  که دارای فاصله استاندارد هستند استقرار یافته‌اند.

چکیده امروزه بحث نابرابری­های فضایی در شهرها و لزوم برقراری عدالت اجتماعی در برخورداری کلیه شهروندان از خدمات عمومی به یکی از مباحث جدی پیش­روی برنامه­ریزان و مدیران شهری تبدیل‌شده است. از این‌رو هدف این مقاله، تحلیل و ارزیابی وضعیت نواحی شهر مهاباد به لحاظ مؤلفه‌های خدمات شهری با رویکرد عدالت فضایی است. روش پژوهش با توجه به هدف کاربردی و از لحاظ ماهیت و روش توصیفی- تحلیلی است. معیارهای مورد بررسی مشتمل بر یازده مؤلفه‌ی خدمات عمومی شهر می­باشد که اطلاعات موردنیاز از طرح جامع و تفصیلی شهر مهاباد (1395) جمع‌آوری‌شده‌اند. برای تجزیه‌وتحلیل داده­ها از نرم­افزارهای SPSS و GIS بهره گرفته شد. شاخص­ها با استفاده از روش آنتروپی وزن­دهی شده و با استفاده از تکنیک وایکور رتبه­بندی شده و جهت بررسی الگوی توزیع کاربری خدمات شهری تکنیک نزدیک‌ترین مجاورت یا همسایگی مورداستفاده قرار گرفت. بررسی نتایج حاصل از میزان برخورداری نواحی شهر مهاباد از امکانات و خدمات شهری حاکی از آن است که ناحیه­ی دو با امتیاز 069/0 در رتبه­ی اول و با اختلاف فاحشی از ناحیه­ی هفت و هشت که به ترتیب با امتیازهای 589/0 و 867/0 در رتبه­های هفت و هشت قرار گرفته‌اند. هم­چنین بررسی الگوی توزیع کاربری­های خدمات شهری در سطح نواحی نشان داد که اکثر کاربری­ها براساس الگوی خوشه­ای توزیع‌شده‌اند و از الگوی منظمی تبعیت نمی­کند. در نهایت راهکارهایی در راستای دستیابی به عدالت فضایی در شهر مهاباد ارائه‌شده است.