فصلنامه مطالعات توسعه پایدار شهری و منطقه ای

چکیده مدیریت پارکینگ یکی از مهم‌ترین ابزارهای مدیریت حمل‌ونقل شهری است که می‌تواند نقش مؤثری در بهبود عملکرد شبکه ترافیکی، کاهش ازدحام، صرفه‌جویی در مصرف سوخت و ارتقای کیفیت زندگی شهری ایفا کند. در میان راهبردهای مدیریت تقاضای سفر، قیمت‌گذاری پارکینگ به‌عنوان یک ابزار اقتصادی کارآمد، امکان کنترل تقاضای پارک، کاهش ترافیک ناشی از جست‌وجوی فضای پارک و بهره‌برداری بهینه از فضاهای محدود شهری را فراهم می‌سازد. هدف این پژوهش تعیین قیمت‌های بهینه پارکینگ در ساعات مختلف روز برای پارکینگ‌های منتخب منطقه 5 شهر اصفهان با استفاده از برنامه‌ریزی ریاضی مبتنی بر تعادل نش است. در این مدل، رانندگان با در نظر گرفتن هزینه‌های رانندگی، هزینه پارکینگ، هزینه زمانی جست‌وجوی فضای پارک و هزینه پیاده‌روی، پارکینگی را انتخاب می‌کنند که حداقل هزینه تعمیم‌یافته سفر را برای آنها به همراه داشته باشد. شبکه مورد مطالعه شامل پنج مبدأ (توحید، پل فلزی، پل آذر، حکیم نظامی، محتشم و شریعتی)، سه مقصد (حکیم نظامی، نظر و جلفا) و سه پارکینگ عمومی (توحید، خاقانی و جلفا) است. قیمت‌های بهینه و میزان اشغال پارکینگ‌ها در هشت بازه زمانی مختلف با حل مسئله حداقل‌سازی هزینه شبکه تعیین شد. نتایج نشان داد که قیمت‌های بهینه در طول روز متناسب با تغییرات تقاضا و حجم ترافیک تغییر می‌کنند؛ به‌گونه‌ای که میانگین قیمت بهینه برای پارکینگ توحید 7040 تومان، پارکینگ جلفا 8520 تومان و پارکینگ خاقانی 9140 تومان برآورد شد. همچنین بیشترین ظرفیت بهینه متعلق به پارکینگ توحید با 308 فضای پارک، سپس پارکینگ خاقانی با 281 فضای پارک و پارکینگ جلفا با 88 فضای پارک بود. یافته‌ها بیانگر وجود رابطه مثبت میان قیمت‌های بهینه و میزان اشغال پارکینگ‌ها است. همچنین نتایج نشان داد که الگوی اشغال پارکینگ‌ها به‌طور مستقیم از تغییرات حجم ترافیک تبعیت می‌کند، به‌طوری که در ساعات اوج ترافیک، میزان اشغال فضاهای پارک افزایش یافته و در ساعات کم‌ترافیک کاهش می‌یابد. در مجموع، نتایج پژوهش نشان می‌دهد که استفاده از سیاست قیمت‌گذاری پویا و مبتنی بر شرایط تقاضا می‌تواند موجب تخصیص بهینه ظرفیت پارکینگ‌ها، کاهش ترددهای سرگردان در جست‌وجوی فضای پارک، کاهش هزینه‌های شبکه و بهبود کارایی سیستم حمل‌ونقل شهری شود.