فصلنامه مطالعات توسعه پایدار شهری و منطقه ای

چکیده با توجه به نقش فضاهای انسان‌محور در ارتقای کیفیت زندگی، چالش‌های اقلیمی و کالبدی کلان‌شهر اهواز پیاده‌مداری را محدود ساخته و امنیت روانی شهروندان را با تهدید مواجه کرده است. لذا، مدل‌سازی این موانع و تحلیل پیامدهای آن، گامی ضروری جهت ارائه راهکارهای علمی برای طراحی فضاهای شهری تاب‌آور و بازیابی آرامش اجتماعی در این کلان‌شهر محسوب می‌شود. این پژوهش با رویکردی کاربردی و روش توصیفی ـ تحلیلی و گردآوری نظر 50 تن از متخصصان برنامه‌ریزی شهری، روان‌شناسی محیط و مدیران شهری اهواز طریق روش دلفی، و با استفاده از مدل‌سازی ساختاری تفسیری (ISM) و نرم‌افزار میک‌مک صورت گرفته است. در این پژوهش، 18مانع اصلی شناسایی شده است که بر پیاده‌مداری و امنیت روانی شهروندان در کلان‌شهر اهواز اثر می‌گذارند. روابط پیچیده و متقابل این موانع با رویکرد سیستمی و مدل‌سازی ساختاری بررسی شده است تا مشخص شود کدام‌یک از این موانع تأثیر و نفوذ ریشه‌ای‌تری بر سایر متغیرها و در نهایت بر وضعیت پیاده‌مداری و ارتقای امنیت روانی شهروندان دارد. نتایج پژوهش نشان داد موانع پیاده‌مداری در کلان‌شهر اهواز سیستمی به‌شدت درهم‌تنیده و چرخه‌ای معیوب از «متغیرهای پیوندی» را تشکیل می‌دهند که همواره تشدیدکننده یکدیگرند؛ به‌گونه‌ای که در این ساختار سلسله‌مراتبی، «نقص زیرساخت‌های کالبدی-اقلیمی (نظیر کمبود امکانات خنک‌کننده)» و «چالش‌های ادراکی-روانی» به‌عنوان ریشه‌ای‌ترین موانع (در سطح دوم) قرار داشته و مستقیماً موانع سطح اول شامل چالش‌های مدیریتی، ترافیکی و فرهنگی (مانند سلطه خودرومحوری) را ایجاد و کنترل می‌کنند. با توجه به این شبکه پیچیده، اتخاذ هرگونه راهبرد مداخله‌ای تک‌بعدی و مقطعی در لایه‌های سطحی محکوم به شکست بوده و در نهایت، توسعه پیاده‌مداری و ارتقای امنیت روانی شهروندان نیازمند رویکردی جامع و هم‌زمان است که پیش‌شرط موفقیت آن، اصلاح گره‌های کالبدی-اقلیمی در لایه پایه سیستم است.