ناشر فصلنامه مطالعات توسعه پایدار شهری و منطقه ای 2783-0764 مقالات آماده انتشار 2026 05 22 The impact of climate and geographical components on the historical context and architectural structure of traditional houses in Ardabil city تأثیر اقلیم و مؤلفه‌های جغرافیایی بر بافت تاریخی و ساختار معماری خانه‌های سنتی شهر اردبیل 219827 FA سید مهدی حسینی نیا پژوهشگر پسادکتری باستان‌شناسی دوران اسلامی، گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران 0009-0004-3527-7154 حبیب شهبازی شیران دانشیار گروه باستان‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران 0000-0003-4931-0977 ناهید پوراسمعیل دانش‌آموختة‌ کارشناسی ارشد باستان‏‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران سارا جهانی کارشناسی ارشد باستان‏‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی 0009-0000-1502-2606 Journal Article 2025 02 22 Background and Aim: The elements of local architecture of each region are more influenced by environmental and climatic factors than any other factor. These factors, as a determining factor, have led to the emergence of different architectural styles in different regions; to the extent that their effect is visible in the entire urban context and even in individual buildings and interior architectural elements of spaces. The current research studies the effect of the environment and geographical components on the design and construction of old houses in the historical context of the city of Ardabil. <br />Methods and Material:This research is analytical-descriptive and based on the authors' survey in the historical context of the city of Ardabil and on library studies and field surveys. <br />Research questions: The research questions are formulated as follows: 1) What effect has the climate had on the location and layout of traditional houses and the urban space of Ardabil? What climatic and geographical factors have influenced the layout, physical space, and architectural components of historical houses in the city of Ardabil? <br />Results and Discussion: The results of the study show that architects have considered factors such as the direction of the sun's rays, humidity, temperature, and wind directions in designing urban spaces and the layout of buildings and spaces. Also, the overall shape of the courtyards, interior and exterior spaces, openings, and materials used are in harmony with the ecosystem of the studied area. زمینه و هدف: عناصر معماری بومی هر منطقه بیش از هر عامل دیگری تحت تأثیر عوامل محیطی و اقلیمی شکل می‌گیرد و به‌عنوان یک عامل تعیین‌کننده منجر به پیدایش سبک‌های مختلف معماری در مناطق مختلف کشور شده است؛ تا جایی که تأثیر آن در کل بافت شهری و حتی در تک‌تک ساختمان‌ها و عناصر معماری داخلی فضاها، قابل‌مشاهده است. پژوهش پیشرو، تأثیر اقلیم و مؤلفه‌های جغرافیایی بر بافت تاریخی و ساختار معماری خانه‌های سنتی شهر اردبیل را موردمطالعه قرار می‌دهد.<br />روش‌شناسی: این پژوهش به‌صورت تحلیلی– توصیفی و بر اساس پیمایش نگارندگان در بافت تاریخی شهر اردبیل و بر اساس مطالعات کتابخانه‌ای و بررسی‌های میدانی صورت گرفته است.<br />سؤالات پژوهش: سؤالات پژوهش بدین گونه طرح می‌گردد که 1) اقلیم چه تأثیری بر مکان گزینی و چیدمان خانه‌های سنتی و فضای شهری اردبیل داشته است؟ نقشه، کالبد و اجزاء معماری خانه‌های تاریخی در شهر اردبیل از چه عوامل اقلیمی و جغرافیایی تأثیر پذیرفته‌اند؟<br />نتایج: نتایج پژوهش نشان می‌دهد که معماران در طراحی فضای شهری و همچنین چیدمان بناها، به عواملی مثل جهت زاویه تابش خورشید، رطوبت، دما و جهت‌های باد به ایجاد بناها و فضاها پرداخته‌اند. همچنین شکل کلی حیاط خانه‌ها، فضاهای داخلی و بیرونی، بازشوها و مصالح به کار گرفته‌شده، همساز با زیست‌بوم منطقه موردمطالعه است.