ناشر فصلنامه مطالعات توسعه پایدار شهری و منطقه ای 2783-0764 7 1 2026 05 22 An Investigation into the Impact of Sabalan's Natural Features on Surrounding Human Settlements 10.بررسی تأثیر ویژگی های طبیعی کوه سبلان بر الگوهای مجتمع های زیستی استان اردبیل 152 162 219992 FA حبیب شهبازی شیران دانشیار گروه باستان شناسی ، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران 0000-0003-4931-0977 شادی جبارپور دانشجوی کارشناسی ارشد گروه باستان شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران. 0009-0003-6190-2454 Journal Article 2025 01 26 Background and Objective: Mount Sabalan, the second highest peak in Iran (with an elevation of 4,811 meters) and one of the most significant natural features of Ardabil Province, has played a decisive role in the formation of ancient civilizations in the region. Not only is it the tallest peak in northwestern Iran, but it is also considered one of the key centers for the emergence of early civilizations in this area. This study investigates the impact of Sabalan’s unique characteristics—including its water resources (hot springs and the Qarasoo River), fertile volcanic soils, and strategic location—on the spatial distribution patterns of archaeological settlements in Ardabil Province. Methodology Data analysis was carried out using Geographic Information Systems (GIS) and comparative methods. The present study employed field surveys, spatial analyses, and archival research to examine 20 significant archaeological sites in Ardabil Province, including Yeri City (Meshginshahr), the archaeological areas of Sarein, and the historical Qahqaha Castle complex. Findings and Conclusion: The results show that more than 80% of the archaeological settlements in Ardabil Province are located within a 40-kilometer radius of Mount Sabalan. The fertile soils on the eastern slopes of the mountain played a crucial role in the development of ancient agriculture in the region.The research demonstrates that Sabalan’s natural features—especially access to water resources (the Qarasoo River and hot springs), fertile lands, and natural defensive positioning were key factors in the site selection of ancient settlements. Additionally, evidence suggests that the mountain’s ritual significance also influenced settlement patterns. This study highlights that Sabalan’s environmental conditions significantly contributed not only to the initial attraction of human communities but also tothe continuity and advancement of civilizations in the region. مقدمه و هدف: کوه سبلان به عنوان دومین قله مرتفع ایران (با ارتفاع ۴۸۱۱ متر) و یکی از مهم‌ترین عوارض طبیعی استان اردبیل، نقش تعیین‌کننده‌ای در شکل‌گیری تمدن‌های باستانی این منطقه داشته است. این کوه نه تنها بلندترین قله شمال غرب ایران است، بلکه یکی از کانون‌های مهم شکل‌گیری تمدن‌های باستانی در این منطقه محسوب می‌شود. این پژوهش به بررسی تأثیر ویژگی‌های منحصربه‌فرد سبلان شامل منابع آبی (چشمه‌های آبگرم و رودخانه قره‌سو)، خاک‌های حاصلخیز آتشفشانی و موقعیت استراتژیک بر الگوی پراکندگی استقرارهای باستانی در استان اردبیل می‌پردازد. روش شناسی: تحلیل داده ها با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) و روش های تطبیقی انجام شده است. مطالعه حاضر با استفاده از روش‌های میدانی، تحلیل‌های مکانی و مطالعات کتابخانه‌ای، به بررسی ۲۰ محوطه باستانی شاخص در استان اردبیل از جمله شهر یئری (مشکین‌شهر)، محوطه‌های باستانی سرعین و مجموعه تاریخی قلعه قهقهه پرداخته است. یافته‌ها و نتایج: نشان می‌دهد که: بیش از ۸۰% استقرارهای باستانی استان اردبیل در شعاع ۴۰ کیلومتری سبلان قرار دارند. و خاک‌های حاصلخیز دامنه‌های شرقی سبلان نقش کلیدی در توسعه کشاورزی باستانی منطقه داشته‌اند. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که عوامل طبیعی سبلان به ویژه دسترسی به منابع آب (رودخانه قره سو و چشمه های آبگرم)، زمین‌های حاصلخیز و موقعیت دفاعی طبیعی، نقش کلیدی در مکان گزینی استقرارهای باستانی داشته اند. همچنین، شواهدی از تأثیر جنبه های آیینی کوه بر الگوی استقرارها مشاهده شده است. این مطالعه نشان میدهد که شرایط محیطی سبلان نه تنها در جذب جوامع انسانی، بلکه در تداوم و توسعه تمدن های منطقه تأثیر بسزایی داشته است.

http://www.srds.ir/article_219992_c844edb8a200811f6c516d6d3ad95eab.pdf