ناشر فصلنامه مطالعات توسعه پایدار شهری و منطقه ای 2783-0764 مقالات آماده انتشار 2026 05 22 Spatial Analysis and Assessment of Resilience of Zabol City Against Natural Hazards with Emphasis on Floods تحلیل و ارزیابی فضایی تاب آوری شهر زابل در برابر مخاطرات طبیعی با تأکید بر سیل 221535 FA داود شاهوردی دانشجوی دکتری گروه جغرافیای برنامه ریزی شهری، واحد زاهدان، دانشگاه آزاد اسلامی، زاهدان، ایران غلامرضا میری دانشیار گروه جغرافیای برنامه ریزی شهری، واحد زاهدان، دانشگاه آزاد اسلامی، زاهدان، ایران حسین ملاشاهی استادیار گروه جغرافیای برنامه ریزی شهری، واحد زاهدان، دانشگاه آزاد اسلامی، زاهدان، ایران مریم کریمیان بستانی دانشیار گروه جغرافیای برنامه ریزی شهری، واحد زاهدان، دانشگاه آزاد اسلامی، زاهدان، ایران Journal Article 2025 01 27 In recent years, the increase in the frequency and severity of floods caused by climate change and excessive urban development has created serious challenges for human societies and the environment. Meanwhile, flood resilience assessment has been proposed as a fundamental solution to reduce losses and increase the ability of natural and human systems to cope with this phenomenon. Geographic Information System (GIS) with its unique analytical and visualization capabilities is an efficient tool for identifying high-risk areas, analyzing effective factors, and planning flood management solutions. This study has comprehensively investigated the factors affecting flooding in Zabol County using modern spatial analysis methods. By using the Random Forest (RF) algorithm and combining 9 key indicators including topography, slope, precipitation, slope direction, watercourse density, geology, land use, topographic wetness index (TWI), and distance from the watercourse, an accurate map of flood risk zoning in the region was prepared. The results showed that topography (importance 0.77) and precipitation (importance 0.68) indicators have the greatest impact on flood occurrence. The presented model has high accuracy with a kappa coefficient of 0.93 and RMSE of 0.15. The analyses show that about 45% of the study area is in the high-risk and very high-risk categories, mainly located in the southern low-lying areas with gentle slopes and close to waterways. This study highlights the importance of integrated flood management approaches with an emphasis on natural and human factors in arid regions. در سال‌های اخیر، افزایش فراوانی و شدت سیلاب‌ها ناشی از تغییرات اقلیمی و توسعه شهری بی‌رویه، چالش‌های جدی برای جوامع انسانی و محیط‌زیست ایجاد کرده است. در این میان، ارزیابی تاب‌آوری سیل به عنوان راهکاری اساسی برای کاهش خسارات و افزایش توانایی سیستم‌های طبیعی و انسانی در مقابله با این پدیده مطرح شده است. سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) با قابلیت‌های تحلیلی و بصری‌سازی منحصر به فرد، ابزاری کارآمد برای شناسایی مناطق پرخطر، تحلیل عوامل مؤثر و برنامه‌ریزی راهکارهای مدیریت سیل محسوب می‌شود. این پژوهش به بررسی جامع عوامل مؤثر بر سیل‌خیزی شهرستان زابل با استفاده از روش‌های نوین تحلیل فضایی پرداخته‌است. با به‌کارگیری الگوریتم جنگل تصادفی (RF) و تلفیق 9 شاخص کلیدی شامل توپوگرافی، شیب، بارش، جهت شیب، تراکم آبراهه، زمین‌شناسی، کاربری اراضی، شاخص رطوبت توپوگرافی (TWI) و فاصله از آبراهه، نقشه‌ای دقیق از پهنه‌بندی خطر سیلاب در منطقه تهیه شد. نتایج نشان داد شاخص‌های توپوگرافی (اهمیت 0.77) و بارش (اهمیت 0.68) بیشترین تأثیر را در وقوع سیلاب دارند. مدل ارائه شده با ضریب کاپای 0.93 و RMSE معادل 0.15 از دقت بالایی برخوردار است. تحلیل‌ها نشان‌می‌دهد حدود 45% از منطقه مورد مطالعه در طبقات پرخطر و بسیار پرخطر قرار دارند که عمدتاً در مناطق کم‌ارتفاع جنوبی با شیب ملایم و نزدیک به آبراهه‌ها واقع‌شده‌اند. این مطالعه اهمیت رویکردهای یکپارچه مدیریت سیلاب با تأکید بر عوامل طبیعی و انسانی را در مناطق خشک برجسته می‌سازد.