10.تحلیلی ساختاری از روندهای تولید و بازتولید بافت‌های فرسوده شهرستان اسلامشهر به‌منظور شناسایی پیشران‌های کلیدی بازآفرینی

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 گروه آموزشی مهندسی شهرسازی، دانشکده هنر، معماری و شهرسازی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران

2 کارشناسی ارشد شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه شهید بهشتی

3 کارشناسی ارشد شهرسازی، دانشکده هنرهای زیبا، دانشگاه تهران

چکیده
زمینه و هدف: طرد شدن برخی از بافت‌های شهری از توسعه‌ها، موجب سامان یافتن روندهایی می‌شود که به‌مرورزمان این­گونه بافت­ها را دچار فرسودگی می‌کند. اسلامشهر به‌عنوان شهرستانی که در مقیاس شهر تهران قربانی نا عدالتی در توسعه‌های شهری بوده است، به‌تدریج میزبان لکه‌های نوظهور فرسوده شهری گردیده است. ازاین‌رو در سال‌های اخیر طرح‌های بازآفرینی شهری برای مقابله با گسترش این نوع بافت‌ها، در پیش گرفته شده، اما در طی این دوره بازآفرینی، روند فرسودگی بافت‌های این شهرستان هنوز متوقف نشده و با سرعت پیشین ادامه دارد؛
روش بررسی:  در پژوهش حاضر سعی گردید تا با تحلیل تفسیری ساختاریِ روندهای تولید و بازتولید بافت‌های فرسوده، پیشران‌های کلیدی تکامل سیستم در جهت بازآفرینی مشخص شود. بر این مبنا، با مطالعات کتابخانه‌ای و پویش محیطی، 24 متغیر به‌عنوان بازیگران اصلی این سیستم انتخاب شدند. در ادامه با استفاده از روش دلفی، ماتریس تأثیرات متقابل توسط 25 نفر از خبرگان این حوزه تشکیل‌ و وارد نرم‌افزار میک­مک گردید.
یافته ها و نتیجه گیری:  به‌عنوان نتیجه‌گیری حاصل از پژوهش، می‌توان بیان نمود که «قوانین و ضوابط» در کنار متغیر تأثیرگذارِ «تأمین مالی» توسط سه رکنِ دولت، مدیریت شهری و ساکنین، نیروی محرکه سیستم را تأمین کرده و متغیرهای «انگیزه‌بخش خصوصی برای سرمایه‌گذاری»، «تعلق‌خاطر اهالی» و نیز «مالکیت»، متغیرهای استراتژیک جهت تکامل سیستم می‌باشند که می‌توانند با تکامل سیستم به سمت وضعیت مطلوب و توقف روندهای بازتولید فرسودگی، بازآفرینی پایدار را در کنار امنیت اجتماعی مطلوب و ابقای ساکنین بومی برای این مناطق، ایجاد نمایند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Structural analysis of production and reproduction trends of deteriorated fabrics in Islamshahr city in order to identify key drivers of regeneration

نویسندگان English

Seyyed Mojtaba Ghazi Mirsaeed 1
Eisa Dadrasy 2
Zeynab Khedmati Shad 3
1 Department of Urban Planning Engineering, Faculty of Art, Architecture and Urban Planning, Semnan University, Semnan, Iran
2 Master of Urban Planning, Department of Architecture and Urban Planning, Shahid Beheshti University
3 Master of Urban Planning, Faculty of Fin Art,, Tehran University
چکیده English

Background and Aim: The exclusion of some urban fabrics from developments leads to the development of processes that over time deplete such fabrics. Islamshahr, as a city that has been a victim of injustice in urban development on the scale of Tehran, has gradually become the host of emerging deteriorated urban spots. Therefore, in recent years, urban regeneration plans have been undertaken to deal with the spread of this type of fabrics. But during this period of regeneration, the process of fabric deterioration of this city has not stopped yet and continues at the previous pace.
Methods and Material:  In this study, we tried to identify the key drivers of system evolution in order to regenerate by structurally interpretive analysis of production processes and reproduction of deteriorated fabrics. Based on this, through library studies and environmental scanning, 24 variables were selected as the main actors of this system. Then, using the Delphi matrix method, interactions by 25 experts in this field were introduced into MICMAC software.
Results and Discussion: As a conclusion of the research, it can be stated that "rules and regulations" along with the effective variable of "financing" by the three pillars of government, urban management and residents, provide the driving force of the system and the variables "private incentive to invest", "belonging" "Residents" as well as "property" are strategic variables for the development of the system that can create a sustainable regeneration along with the desired social security and retention of indigenous inhabitants for these areas by evolving the system towards the desired situation and stopping the processes of reproduction.

کلیدواژه‌ها English

Deteriorated fabrics
sustainable regeneration
strategic variables
MICMAC
Islamshahr
ابلقی، علیرضا. (۱۳۸۰). بافت تاریخی، حفاظت، مرمت، بهسازی و نوسازی، فصلنامه هفت شهر، 2 (۴)، 110 – 93.
ابوذری، پانته‌آ؛ زیاری، یوسفعلی. (پاییز 1398). تبیین اثرات سیاست‌های بهسازی و نوسازی بافت‌های فرسوده شهری (مورد پژوهی منطقه 12 شهر تهران)، فصلنامه علمی-پژوهشی نگرش‌های نو در جغرافیای انسانی،11( 4)،510-491.
اسمعیل پور، فاطمه؛ سرایی، محمدحسین ؛ اسمعیل پور، نجما. (1400). تبیین نقش منزلت اجتماعی محله در گرایش به بازآفرینی آن با کاربست مدل معادلات ساختاری (نمونه موردمطالعه: بافت میانی شهر اراک)، مطالعات شهری،10(38)،30-17.
اکبری، نیوشا؛ طغیانی، شیرین؛ عندلیب، علیرضا؛ محمدی، محمود. (تابستان 1399)، سنجش اولویت ابعاد تاب‌آوری در قوانین بازآفرینی بافت‌های فرسوده (موردمطالعه محله سیروس تهران)، فصلنامه علوم محیطی،18(2)،130-111.
امان زادگان، الهام؛ طبیبیان، منوچهر. (1400). قرائتی بر بازآفرینی شهری پایدار در بافت‌های تاریخی با تحلیل و ارزیابی تحقق‌پذیری معیارهای آن در محلات بافت تاریخی شیراز. برنامه­ریزی توسعه کالبدی،2(8)،28-11.
امان زادگان، الهام؛ طبیبیان، منوچهر. (1400). کاربرد تکنیک FMEA و تاپسیس فازی در رتبه‌بندی محلات بافت تاریخی شیراز با هدف سنجش تحقق‌پذیری سیاست­های بازآفرینی پایدار شهری. دانش شهرسازی،1(5)،169-149.
امینی، مینا؛ صارمی، حمیدرضا؛ قالیباف، محمدباقر. (پاییز 1397). جایگاه حکمروایی شهری در فرایند بازآفرینی بافت فرسوده شهری (مطالعه موردی منطقه 12 شهر تهران)، فصلنامه تحقیقات جغرافیایی،33(3)،217-202.
بحرینی، حسین؛ ایزدی، محمد سعید؛ مفیدی، مهرانوش. (1392). رویکردها و سیاست‌های نوسازی شهری (از بازسازی تا بازآفرینی شهری پایدار، فصلنامه مطالعات شهری،3(9)، 30-17.
برانی، مریم؛ عبدالله زاده طرف، اکبر؛ فرامرزی اصلی، مهسا. (1401). سنجش عوامل مؤثر بر بازآفرینی شهری پایدار در بافت فرسوده شهر ارومیه (موردمطالعه بافت مرکزی شهر)، نشریه پایداری توسعه و محیط‌زیست، 3(2)،46-25.
بنی عامریان، حامد؛ عندلیب، علیرضا؛ جهانشاه لو، لعلا. (1400). تبیین مدل نظری عوامل مؤثر بر بازآفرینی مراکز تاریخی از منظر محرک‌های توسعه شهری، مطالعات مدیریت شهری،13(47)،29-15.
بوچانی، محمدحسین ؛ بهرام پوری، آذین؛ جهان شاهی، سجاد. (1400). بازآفرینی بافت تاریخی مبتنی بر توسعه‌ی میان افزا؛ راهکاری در پایداری اجتماعی-اقتصادی شهر، اقتصاد و برنامه‌ریزی شهری،2(1)، 27-19.
بهمنیار، مسعود. (1398). ساماندهی بافت‌های فرسوده شهری با رویکرد مشارکتی (موردمطالعه: منطقه 1 اسلامشهر)، ششمین کنفرانس ملی پژوهش‌های کاربردی در مهندسی عمران، معماری و مدیریت شهری و پنجمین نمایشگاه تخصصی انبوه‌سازان مسکن و ساختمان استان تهران، تهران.
پوراحمد، احمد؛ حبیبی، کیومرث؛ کشاورز، مهناز. (1389). سیر تحول مفهوم شناسی بازآفرینی شهری به‌عنوان رویکردی نو در بافت‌های فرسوده شهری، فصلنامه مطالعاتی شهرهای ایرانی اسلامی،1(1)، 92-73.
پوراحمد،احمد؛ زارعی، جواد. (1394). سنجش کیفیت زندگی در قلمرو بافت فرسوده شهری (مطالعه موردی: منطقه 9 شهر تهران)، مجله پژوهش و برنامه‌ریزی شهری، سال ششم، (21)، 18-1.
جمالی، رحیم؛ شمس‌الدینی، علی؛ پیوسته گر، یعقوب. (1399). شناسایی پیشران‌های کلیدی مؤثر بر روند شکل‌گیری و توسعه کالبدی شهرهای جنوبی استان بوشهر (مطالعه موردی: شهر کنگان)، مطالعات محیطی هفت حصار (هفت حصار), 9(33)، 108-93.
حاتمی نژاد, حسین؛ پوراحمد,احمد؛ الله قلی پور, سارا. (1398). تحلیل شاخص‌های پایداری سکونتی در بافت‌های فرسوده شهری، مطالعه موردی: ناحیه 1، منطقه 9 تهران. فصلنامه علمی ـ پژوهشی پژوهش‌های بوم‌شناسی شهری،10(20) ، 198-185.
حافظی فر، مریم؛ حبیب، فرح؛ ذبیحی، حسین. (1398). تحلیل تفسیری ساختاری معیارها و شاخص‌های پایداری اجتماعی در محلات شهری (موردمطالعه: محلات شهر اردبیل)، جغرافیا و توسعه، (57)، 31-48.
حبیبی، کیومرث؛ پوراحمد، احمد؛ مشکینی، ابوالفضل. (1386). بهسازی و نوسازی بافت‌های کهن شهری، انتشارات دانشگاه کردستان و سازمان عمران و بهسازی شهری، چاپ اول.
حقیقی، جلال؛  زرآبادی، زهرا؛ بهزاد فر، مصطفی؛ و رفیعیان، مجتبی. (1402).ارائه الگوی ارزیابی تصمیم سازی در بازآفرینی شهری. فصلنامه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، 69(23)، 19-1.
حکمت نیا، حسن؛ موسوی، میر نجف؛ سعید پور، شراره؛ رسولی، محمد. (1400). بازآفرینی بافت‌های ناکارآمد شهری با رویکرد مدیریت بحران زلزله (مطالعه موردی: شهر سقز)، مخاطرات محیط طبیعی، 10(29) ، 106- 87.
خزایی، مصطفی؛ رضویان، محمدتقی. (پاییز 1398). بافت فرسوده فرصت یا تهدید مدیریت شهری (نمونه موردی بافت فرسوده شهر نهاوند)، فصلنامه آمایش محیط، 12(46)، 125-101.
راست‌قلم، مهدی؛ صیدایی، اسکندر؛ نوری، هدایت الله. (1395). تعیین پیشران‌های کلیدی رهیافت روستای خلاق با استفاده از نرم‌افزار میک‌مک، پژوهش‌های روستایی،2(7)، 329-316.
رجبی، اسماعیل؛ حسین زاده دلیر، کریم؛ عزت پناه، بختیار. (1400). شناسایی پیشران‌های کلیدی مؤثر بر بازآفرینی بافت‌ تاریخی شهر تبریز با رویکرد آینده‌پژوهی. فرهنگ معماری و شهرسازی اسلامی، ۶ (۲)، ۲۳۷-۲۱۱.
رنجبرنیا، بهزاد؛ روستایی، شهریور؛ پورمحمدی، محمدرضا. (1397). تحلیل عوامل مؤثر بر توسعه پایدار شهری با تأکید بر شکاف دیجیتال، به روش میک مک فازی (مطالعه موردی: تبریز)، پژوهش‌های جغرافیای انسانی (پژوهش‌های جغرافیایی)، 50(4)، 905-891.
زبردست، اسفندیار؛ خلیلی، احمد؛ دهقانی، مصطفی. (تابستان 1392). کاربرد روش تحلیل عاملی در شناسایی بافت‌های فرسوده شهری، نشریه هنرهای زیبا-معماری و شهرسازی، 18(2)، 27-2.
سالنامه آماری استان تهران. (1399). سایت سازمان آمار، فصل سوم.
سند آمایش سرزمین استان تهران. (1397). سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان تهران، جلد اول.
شاهینی فر، مصطفی؛ پاکیده، اقبال؛ چاره‌جو، فرزین؛ خالدیان، ژیلا. (بهار 1399)، سنجش میزان مشارکت‌های مردمی در نوسازی بافت‌های فرسوده شهری (نمونه موردی بافت قدیم شهر کرمانشاه)، فصلنامه آمایش محیط،13(48)، 172-153.
صدیقی، الهام؛ سلمان ماهینی، عبدالرسول؛ میر کریمی، حامد؛ دلیری، حسن؛ فث، برایان. (1398). شناسایی و تحلیل پیشران‌های کلیدی آمایش منطقه‌ای بر اساس آینده‌پژوهی در شهرستان گرگان، آمایش سرزمین، 11(2)، 233-205.
صفایی پور، مسعود ؛ زارعی، جواد. (1396). برنامه‌ریزی محله محور و بازآفرینی پایدار بافت‌های فرسوده شهری با تأکید بر سرمایه اجتماعی، نمونه موردی: محله جولان شهر همدان، مجله آمایش جغرافیایی فضا، 7(23)، 150-136.
طاهر لو، طاهر؛ جلیل نژاد، اکبر. (1400). بهسازی و نوسازی بافت‌های فرسوده شهری و نقش شهرداری در احیای آن‌ها؛ موردمطالعه: شهرستان خوی، محله خاماچیلار، شباک، 7(58)، 142-125.
طرح جامع شهر اسلامشهر(1390). شرکت مهندسین مشاور پارس بوم، شهرداری اسلامشهر، جلد اول.
عقیلی، مریم؛ لحمیان، رضا؛ علی پور نخی، عباس. (زمستان 1398). نقش نوسازی و بازسازی بافت فرسوده بر کیفیت زندگی شهری (نمونه موردی محله شاهزاده قاسم شهرستان گرگان)، فصلنامه علمی-پژوهشی نگرش‌های نو در جغرافیای انسانی، 12(1)، 785-765.
عندلیب، علیرضا؛ بیات، اشکان؛ رسولی، لیلا. (1392). مقایسه و تطبیق بازآفرینی بافت‌های فرسوده شهری بلوک خیام تهران (ایران) و پروژه لیورپول 1(بریتانیا)، فصلنامه آمایش محیط، 6 (23)، 104-79.
فتاحی زاده، فهیمه؛ یزدانی، سعید؛ شیخ‌الاسلامی، علیرضا؛ اعتماد، گیتی. (1400). بازآفرینی شهری پایدار در بافت‌های تاریخی با رویکرد یکپارچه (مطالعه موردی: محله دروازه ری و محدوده بازار قم). فصل‌نامه تحقیقات جغرافیایی، ۳۶ (۴)، ۴۴۶-۴۳۷.
فتحی، رقیه؛ شفقی، سیروس؛ بیک محمدی، حسن. (1400). تحلیل ساختار کالبدی بافت‌های فرسوده شهری با رویکرد توسعه پایدار (نمونه موردی: بافت فرسوده شهر آمل)، آمایش محیط، 14(52) ، 100-83.
کلانتری, محسن, پوراحمد, احمد, ابدالی, یعقوب. (1398). تحلیل فضایی بزهکاری در بافت های ناکارآمد شهری، مطالعه موردی: محله هرندی منطقه 12 تهران، فصلنامه علمی ـ پژوهشی پژوهش‌های بوم‌شناسی شهری، 10(19) ، 60-49.
لطفی، سهند. (1390). مقدمه‌ای بر ضرورت بازآفرینی فرهنگ مبنا و حفاظت محور، نشریه هفت شهر، 3(32) ، 53-43.
مطوف، شریف؛ خدایی، زهرا. (1388). الگوهای رونق بخشی, نوسازی و بهسازی بافت های فرسوده شهری، مطالعات مدیریت شهری، 1(3)، 148-127.
میر علایی، زهرا؛ سهرابی، علیرضا؛ قهرمانی، سلیمان؛ داوری، غلامرضا. (1394). بهسازی و نوسازی بافت‌های فرسوده شهری، با تأکید بر برنامه‌ریزی مشارکتی (مطالعه موردی: میان‌آباد اسلامشهر)، دومین همایش بین‌المللی و پنجمین همایش ملی گردشگری، جغرافیا و محیط‌زیست پایدار، همدان.
نژاد ابراهیمی، احد ؛ نژداغی، نسترن.(1397). تدوین چارچوب مفهومی بازآفرینی شهری اجتماع‌محور مبتنی بر آموزش در بافت های تاریخی. فصلنامه دانش شهرسازی، 2(3)، 34-21.
نصر، طاهره. (پاییز 1396). جستاری در ارزیابی اقدامات نوسازی بافت‌های فرسوده شهری ایران (در قیاس با تجارب نوسازی جهانی) در راستای توجه به اهداف توسعه پایدار، فصلنامه برنامه‌ریزی منطقه‌ای، سال هفتم، شماره 27، 181-198.
نوریان، فرشاد؛ آریانا، اندیشه. (1391). تحلیل چگونگی حمایت قانون از مشارکت عمومی در بازآفرینی شهری مطالعه موردی: میدان امام علی (عتیق) اصفهان، نشریه هنرهای زیبا معماری و شهرسازی، 17(2)، 27-15.
والا، امیر بهنام؛ ارغان، عباس؛ کرکه ‎آبادی، زینب. (1401). تحلیل تجدید حیات شهری در بافت‌های تاریخی با تأکید بر ابعاد نابرابری‎­های اجتماعی، اقتصادی، کالبدی و زیست‌محیطی (موردمطالعه: شهر سمنان). فصلنامه علمی - پژوهشی اقتصاد و مدیریت شهری،۱۰ (۳۸)، ۷۰-۵۳.
ویسی، فرزاد؛ مرادی، اسکندر؛ دیوانی، آرمان. (بهار 1399). مقایسه ظرفیت بازآفرینی شهری پایدار در محله‌هایی با بافت فرسوده و غیررسمی شهری (مطالعه موردی شهر مریوان)، فصلنامه پژوهش‌های جغرافیای برنامه‌ریزی شهری،8(1)، 71-45.
هاشم زاده قلعه جوق، فرشید؛ ابی زاده، سامان؛ صفر علیزاده، اسماعیل. (بهار 1399). شناسایی و اولویت‌بندی مهم‌ترین عوامل مؤثر در پیشبرد برنامه‌های مدیریت شهری در حوزه بافت فرسوده (مطالعه موردی شهر ماکو)، فصلنامه علمی پژوهش و برنامه‌ریزی شهری، سال یازدهم،  شماره 40، 154-137.
یعقوبی، مهدی؛ شمس، مجید. (1398). بازآفرینی بافت فرسوده با رویکرد توسعه پایدار (مطالعه موردی: شهر ایلام)، فصلنامه شهر پایدار، 2(1) ، 77-63.
Becchio, C. Bottero, M. C. Corgnati, S. P. Dell’Anna, F. Pederiva, G. & Vergerio, G. (2019, December). Proposal for an Integrated Approach to Support Urban Sustainability: The COSIMA Method Applied to Eco-Districts. In International conference on Smart and Sustainable Planning for Cities and Regions (pp. 37-47). Springer, Cham.
Boussaa, D. (2018). Urban regeneration and the search for identity in historic cities. Sustainability, 10(1), 48.
Chan E.H. & Yung E.H.K. (2004), Is the development control legal framework conducive to a sustainable dense urban development in Hong Kong? Habitat International, 28, 409-426.
Chen, Yawei. (2022). Financialising urban redevelopment: Transforming Shanghai’s waterfront, Land Use Policy, 112, 105-126.
Christelle, B. & Damidavičiūtė, A. (2016). Urban Regeneration in Rio de Janeiro Favelas during the Olympic games of 2016”. Master Thesis in Development & International Relations, Supervisor: Malayna Raftopoulos.
Hämmerle, C. H. & Tarnow, D. (2018). The etiology of hard‐and soft‐tissue deficiencies at dental implants: A narrative review. Journal of clinical periodontology, 45, S267-S277.
Izadi, M.S(2006). A study on city center Regeneration: A comparative analysis of two different approaches to the revitalization of historic city centers in Iran. Newcastle University Cowan.
Jónsdóttir, Á. Gunnarsdóttir, E. & Jónsdóttir, G. L. (2021). Stories from the Sea: Working with the SDGs in a Community-Based Art Workshop. In Arts, Sustainability and Education (pp. 131-155). Springer, Singapore.
Karakounos, Ioannis; Dimoudi, Argyro; Zoras, Stamatis. (2018). The influence of bioclimatic urban redevelopment on outdoor thermal comfort, Energy and Buildings, 158, 1266-1274.
Korkmaz, C. & Balaban, O. (2020). Sustainability of urban regeneration in Turkey: Assessing the performance of the North Ankara Urban Regeneration Project. Habitat International, 95, 102081.
Mehmet, M. & Xakup, E. (2016). A Critical Analysis of Urban Regeneration Projects in Turkey: Displacement of Romani Settlement Case, Procedia - Social and Behavioral Sciences, pp. 269-278.
Mohammadi, J. Shafaghi, S. and M. Nouri, (2014): Analysis of spatial–physical structure - old texture of urban space in order to improve and repair (Case study: Dogonbadan old texture). Journal of Spatial Planning, 4(2), pp: 105-128.
Mosciaro, Mayra; Pereira, Alvaro. (2019). Reinforcing uneven development: The financialisation of Brazilian urban redevelopment projects, Urban Studies, 56(10), 2160-2178.
Penića, M., Svetlana, G., & Murgul, V. (2015). Revitalization of historic buildings as an approach to preserve cultural and historical heritage. Procedia engineering, 117, 883-890.‏
Rahnamaei, M.T. & Keshavarz, M. (2010).A study of the pattern of good governance and the role of the government in managing the city affairs in Iran. Urban Ecology Research, 1(1), 23-55. (In Persian)
Renard, Florent; Alonso, Lucille; Fitts, Yasmin; Hadjiosif, Adeline; Comby, Jacques. (2019). Evaluation of the effect of urban redevelopment on surface urban heat islands, Remote Sensing, 11(3), 299.
Roberts, p. & Sykes, H. (2000). Urban Regeneration: Handbook, London. Sage Publications.
Schubert, D. (2019). Jane Jacobs, cities, urban planning, ethics and value systems. Cities, 91, 4-9.
Sharghi, A., Jahanzamin, Y., Ghanbaran, A., & Jahanzamin, S. (2018). A study on evolution and development of urban regeneration with emphasis on the cultural approach. Turk. Online J. Des. ART Commun, 271-284.‏
Tallon, Andrew (2010). Urban Regeneration in The UK. London and New York: Tylor & Francis e-Library.
 Van der Borg, J. Russo, A.P. (2008). Area Regeneration and Tourism Development: Evidence from Three European cities. Social Science Research Network, 21, 1-25.
 Wang, A., Hu, Y., Li, L., & Liu, B. (2016). Group decision making model of urban renewal based on sustainable development: public participation perspective. Procedia Engineering, 145, 1509-1517.
Wilczkiewicz, M., & Wilkosz-Mamcarczyk, M. (2015). Revitalization–definition, genesis, examples. Geomatics, Landmanagement and Landscape.‏

  • تاریخ دریافت 22 مهر 1403
  • تاریخ بازنگری 22 آبان 1403
  • تاریخ پذیرش 10 دی 1403
  • تاریخ اولین انتشار 25 دی 1403
  • تاریخ انتشار 01 خرداد 1404