23.ارزیابی توانمندی ژئوتوریستی ژئوسایت‌های شهرستان هشتجین با استفاده از مدل‌ کوبالیکوا

مددی, عقیل; اصغری, صیاد; مرتضوی, سید علی

23.ارزیابی توانمندی ژئوتوریستی ژئوسایت‌های شهرستان هشتجین با استفاده از مدل‌ کوبالیکوا

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

عقیل مددی ¹

صیاد اصغری ¹

سید علی مرتضوی ²

¹ استاد گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

² کارشناسی ارشد ژئومورفولوژی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

چکیده

زمینه و هدف: گردشگری یکی از مهم‌ترین عوامل توسعه اقتصادی و اجتماعی در جوامع مختلف است و با تأثیرگذاری بر انتقال سرمایه و گردش مالی، نقشی کلیدی در رشد اقتصاد جهانی ایفا می‌کند. ایران با دارا بودن ظرفیت‌های زمین‌شناسی و ژئومورفولوژیکی منحصربه‌فرد، پتانسیل بالایی برای توسعه ژئوتوریسم دارد؛ اما این حوزه همچنان در مراحل ابتدایی رشد قرار دارد. این پژوهش با هدف ارزیابی توانمندی ژئوتوریستی ژئوسایت‌های شهرستان هشتجین در جنوب استان اردبیل انجام شد.
روش شناسی: در این پژوهش، پس از انتخاب پنج ژئوسایت در این شهرستان برای تحلیل و ارزیابی، از ابزارهایی مانند پرسشنامه، نقشه‌های زمین‌شناسی و توپوگرافی، و نرم‌افزار ArcGIS استفاده شد. در نهایت، با بهره‌گیری از مدل کوبالیکوا، توانمندی این ژئوسایت‌ها مورد ارزیابی قرار گرفت.
نتایج و یافته ها: نتایج نشان داد که رودخانه قزل‌اوزن با امتیاز ۲۵/۱۱ و کوه آق داغ با امتیاز ۱۵/۱۰، بالاترین رتبه‌ها را کسب کرده و در فصول گردشگری، بیشترین جذب گردشگر را دارند. در مقابل، ژئوسایت‌های آبشار دیز (۵/۶)، آبشار نوده (۱۵/۵) و آبگرم زاویه جعفرآباد (۸۵/۴)، رتبه‌های پایین‌تری را به خود اختصاص دادند. تحلیل معیارها حاکی از آن است که ارزش افزوده با ۳۱ درصد، بیشترین اهمیت و ارزش اقتصادی با ۷ درصد، کمترین اهمیت را داشته است. با این حال، وضعیت اقتصادی ژئوسایت‌ها چندان مطلوب ارزیابی نمی‌شود. کاستی‌هایی مانند کمبود زیرساخت‌ها و توزیع نامناسب امکانات، مانع دستیابی این شهرستان به رتبه‌های بالای توانمندی ژئوتوریستی شده است. تقویت نقاط قوت، رفع نقاط ضعف زیرساختی، آموزش و آگاهی‌بخشی به جوامع محلی، و ایجاد برنامه‌های تبلیغاتی می‌تواند بهبود چشمگیری در وضعیت ژئوتوریسم منطقه ایجاد کند. همچنین، همکاری میان نهادهای دولتی و بخش خصوصی در سرمایه‌گذاری‌های گردشگری می‌تواند نقش مؤثری در بهره‌برداری بهینه از ظرفیت‌های طبیعی و تاریخی این شهرستان ایفا نماید.

کلیدواژه‌ها

ژئوتوریسم

مدل کوبالیکوا

شهرستان هشتجین

ژئوسایت

موضوعات

جغرافیای طبیعی

عنوان مقاله English

Assessment of Geotourism Potential of Geosites in Hashtjin Township Using the Kubalíková Model

نویسندگان English

Aghil Madadi ¹

Sayyad Asghari ¹

Seyed Ali Mortazavi ²

¹ Professor, Department of Physical Geography, Faculty of Social Sciences, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran.

² Master's degree in Geomorphology, Faculty of Social Sciences, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran.

چکیده English

Background and Objective: Tourism is one of the most important factors in economic and social development across societies, playing a key role in global economic growth by influencing capital transfer and financial circulation. Iran, with its unique geological and geomorphological capacities, holds significant potential for geotourism development; however, this field remains in its early stages of growth. This study aimed to assess the geotourism potential of geosites in Hashtjin Township, located in the southern part of Ardabil Province.
Methodology: In this research, after selecting five geosites in the Township for analysis and evaluation, tools such as questionnaires, geological and topographic maps, and ArcGIS software were utilized. Finally, the geotourism potential of these geosites was assessed using the Kubalíková model.
Results and Findings: The results revealed that Qezel Ozan River (score: 11.25) and Agh Dagh Mountain (score:10.15) achieved the highest rankings and attract the most tourists during peak seasons. In contrast, Diz Waterfall (6.5), Nodeh Waterfall (5.15), and Zaviyeh Jafarabad Hot Spring (4.85) received lower rankings. Criterion analysis indicated that value-added (31%) held the highest importance, while economic value (7%) had the least significance. However, the economic status of the geosites was not evaluated as favorable.
Conclusion: Shortcomings such as insufficient infrastructure and uneven distribution of facilities have hindered the Township from achieving higher geotourism potential rankings. Strengthening existing strengths, addressing infrastructural weaknesses, educating and raising awareness among local communities, and developing promotional programs could significantly improve the region’s geotourism status. Additionally, collaboration between governmental institutions and the private sector in tourism investments could play a pivotal role in optimally leveraging the natural and historical capacities of this Township.

کلیدواژه‌ها English

Geotourism

Kubalíková Model

Hashtjin County

Geosites

اسفندیاری درآباد, فریبا و نظافت تکله, بهروز . (1404). 6.توان‌سنجی ژئوتوریستی و ژئومورفولوژیکی مناطق حفاظت‌شده شهرستان مشکین‌شهر با استفاده از مدل‌های کمّی. فصلنامه مطالعات توسعه پایدار شهری و منطقه ای, 6(3), 78-85. https://www.srds.ir/article_216380.html

اصغری سراسکانرود, صیاد, تقیلو, علی اکبر, & زینالی, بتول. (1394). ارزیابی تطبیقی توان گردشگری منطقه ای با تأکید بر ژئوتوریسم (مطالعه موردی: هفت چشمه نقده، دره قاسملو و بند ارومیه). فصلنامه علمی برنامه ریزی منطقه ای, 5(شماره 17), 163-178. https://jzpm.marvdasht.iau.ir/article_727.html

بدری, سید علی و قنبری, جعفر صادق . (1386). ارزیابـی تـوان‌های محیطـی در عمـران روسـتایی (مطالعه موردی: حوضـه رود قلعه چای عجب شیر. پژوهش های جغرافیایی (منتشر نمی‏شود), 38(3), -. https://jrg.ut.ac.ir/article_17777.html

تولایی، سیمین. (1385). بوم گردی با تاکید بر جاذبه های گردشگری استان گلستان. پژوهشهای جغرافیایی، 38(58)، 113-113. SID. https://sid.ir/paper/5549/fa

حسام, مهدی . (1395). سنجش نگرش جامعه میزبان به تأثیرات اقتصادی، اجتماعی و محیط زیستی توسعه گردشگری (مورد مطالعاتی: روستاهای بخش لاریجان شهرستان آمل). مجله آمایش جغرافیایی فضا, 6(21), 45-60. https://gps.gu.ac.ir/article_41671.html

محمدرضا زندمقدم، (1388). بررسی توانمندی های دشت کویر به عنوان ژئوپارک بزرگ ایران مرکزی ونقش آن در توسعه ی پایدار استان سمنان، فصلنامه آمایش محیط، 2(6)، 99-118. https://www.magiran.com/p902058

شایان, سیاوش , زارع, غلامرضا , شریفی کیا, محمد و امیری, شهرام . (1392). ارزیابی قابلیت گردشگری لندفرم‌های ژئومورفولوژی (مطالعۀ موردی: گنبد نمکی کرسیا - دشت داراب). پژوهشهای ژئومورفولوژی کمّی, 1(4), 119-132. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.22519424.1392.1.4.8.0

عرب عامری, علیرضا , رضایی, خلیل و یمانی, مجتبی . (1397). ارزیابی توانمندی‌های ژئوتوریسم ناهمواری گنبد‌های نمکی برای توسعه پایدار گردشگری (مطالعه موردی: جنوب سمنان). مدیریت بیابان, 6(11), 1-14. https://doi.org/10.22034/jdmal.2018.32318

قنواتی، عزت‌الله، کرم، فخاری. (1391). مروری بر روند تحولات ژئوتوریسم و مدل‌های مورداستفاده آن در ایران. جغرافیایی سرزمین، 9 (شماره 2 (پیاپی 34)) , 77-93. https://sanad.iau.ir/fa/Journal/sarzamin/Article/823887

مددی, عقیل , نورزاده, رقیه , نظافت تکله, بهروز و صبوری, حمیرا . (1404). 3.ارزیابی قابلیت‌های ژئوتوریستی شهرستان نیر با استفاده از مدل‌های کوبالیکوا، فیولت و زروس. فصلنامه مطالعات توسعه پایدار شهری و منطقه ای, 6(2), 32-55. https://www.srds.ir/article_214197.html

مقصودی, مهران , علیزاده, محمد , شریفی, انور و حسینی پور, سمیرا . (1393). ارزیابی کمی ژئومورفوسایت های منطقه تخت سلیمان با استفاده از روش فاسیلوس و همکاران با تاکید بر توسعه ی ژئوتوریسم. پژوهشهای ژئومورفولوژی کمّی, 3(3), 22-37. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.22519424.1393.3.3.2.2

همتی, فریبا و علی‌شائی, عظیم . (1396). تحلیل میزان توانمندی ژئوتوریستی روستای کلم با استفاده از روش رینارد. فصلنامه علمی فرهنگ ایلام, 18(54.55), 89-99. https://www.farhangeilam.ir/article_51202.html

Adriansyah, D., Busu, I., Eva, H., & Muqtada, M. (2015). Geoheritage as the basis for geotourism development: A case study in Jeli District, Kelantan, Malaysia. GeoJournal of Tourism and Geosites, 15(1), 25-43. https://www.researchgate.net/publication/282296199_Geoheritage_as_the_basis_for_geotourism_development_A_case_study_in_Jeli_district_Kelantan_Malaysia

Bouzekraoui, H., Barakat, A., El Youssi, M., Touhami, F., Mouaddine, A., Hafid, A., & Zwoliński, Z. (2018). Mapping geosites as gateways to the geotourism management in Central High-Atlas (Morocco). Quaestiones geographicae, 37(1), 87-102. https://doi.org/10.2478/quageo-2018-0007

Coratza, P., & Giusti, C. (2005). Methodological proposal for the assessment of the scientific quality of geomorphosites. Alpine and Mediterranean Quaternary, 18(1), 307-313. ‏ https://scholar.google.com/citations?view_op=view_citation&hl=it&user=d7mURQ8AAAAJ&citation_for_view=d7mURQ8AAAAJ:J_g5lzvAfSwC

Kubalíková, L. (2013). Geomorphosite assessment for geotourism purposes. Czech Journal of Tourism, 2(2), 80-104. https://doi.org/10.2478/cjot-2013-0005

Nemati, V. and nezafat taklhe, B. (2023). Evaluation and analysis of geotourism competitiveness of Nir city using Pavlova model. Geography and Human Relationships, 5(4), 86-109. https://doi.org/10.22034/gahr.2023.388797.1824

Panizza, M. (2001). Geomorphosites: concepts, methods and examples of geomorphological survey. Chinese science bulletin, 46, 4-5.‏ https://doi.org/10.1007/BF03187227

Pereira, P. J. D. S. (2007). Património geomorfológico: conceptualização, avaliação e divulgação: aplicação ao Parque Natural de Montesinho.‏ https://www.scirp.org/reference/referencespapers?referenceid=1563939

Ratajczak-Szczerba, M. (2014). Znaczenie dziedzictwa geomorfologicznego obszarów nizinnych w turystyce w świetle różnych metod badawczych. Acta Geographica Sielesiana, (15), 43-53. https://www.researchgate.net/publication/268814767_ZNACZENIE_DZIEDZICTWA_GEOMORFOLOGICZNEGO_OBSZAROW_NIZINNYCH_W_TURYSTYCE_W_SWIETLE_ROZNYCH_METOD_BADAWCZYCH

Turner, S. (2013). Geoheritage and Geoparks: one (Australian) woman’s point of view. Geoheritage, 5, 249–264. https://DOI.org/10.1007/s12371-013-0085-5.

Ulloa, A., & Goicoechea, C. (2013). Geotourism potential of underground sites in Costa Rica. https://www.researchgate.net/publication/260797256_Geotourism_potential_of_underground_sites_in_Costa_Rica

Wojtowicz, B., & Wojtowicz, P. (2016). The prospects for the development of Geotourism in the Area of the Wadi Rum Desert. Journal of Tourism and Hospitality Management, 4(1), 1-14.‏ http://dx.doi.org/10.17265/2328-2169/2016.02.001

Zouros, N. C. (2007). Geomorphosite assessment and management in protected areas of Greece Case study of the Lesvos island–coastal geomorphosites. Geographica helvetica, 62(3), 169-180. http://dx.doi.org/10.5194/gh-62-169-2007