فصلنامه مطالعات توسعه پایدار شهری و منطقه ای

21.تحلیلی بر الگوی پراکندگی فضایی و پوشش دهی خدماتی داروخانه‌ها در سطح نواحی شهر رشت با استفاده از قابلیت‌های تحلیل فضایی و آمار فضایی در محیط ArcGIS

نوع مقاله : مقاله مستخرج از پایان نامه کارشناسی ارشد

نویسندگان

سید علی اصغر تهامی 1
عطا غفاری گیلانده 2
ابوالفضل کوهی هریس 1
محمدحسن یزدانی 2

1 کارشناس ارشد جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل

2 استاد گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری و روستایی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل

چکیده
زمینه و هدف: ازآنجاکه استفاده بهینه از زمین و ساماندهی کالبدی شهر بر پایه کارایی، حفظ محیط‌زیست، تحقق عدالت اجتماعی و دسترسی عادلانه به خدمات، از اهداف اصلی برنامه‌ریزی شهری به شمار می‌رود، مکان گزینی و الگوی پراکنش فضایی کاربری‌های شهری باید در راستای تأمین نیازهای تمامی اقشار جامعه و باهدف ارتقای رفاه و آسایش شهروندان صورت گیرد. ازاین‌رو، ارزیابی کیفی و کمی کاربری‌ها در ساختار فضایی شهر و بررسی تناسب مکانی آن‌ها در پهنه‌های مشخص، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. داروخانه‌ها ازجمله واحدهایی هستند که نقش مهمی در پاسخ‌گویی به نیازهای متنوع شهروندان درزمینۀ بهداشت، درمان و سلامت ایفا می‌کنند. به همین دلیل الگوی پراکندگی فضایی آن‌ها تأثیر زیادی بر سطح پوشش دهی خدمات دارویی دارد. با توجه به ماهیت فرا محله‌ای فعالیت داروخانه‌ها در این پژوهش پراکندگی این واحدها در مقیاس نواحی شهرداری رشت موردبررسی قرار گرفته است.
روش‌شناسی: در راستای دستیابی به اهداف پژوهش، از مدل‌های مختلف تحلیل فضایی در محیط نرم‌افزار ArcGIS شامل تحلیل لکه داغ، وزنه فراوانی، تحلیل خودهمبستگی فضایی، تراکم جمعیت نواحی در ارتباط با تعداد داروخانه و تحلیل چندضلعی‌های تیسن استفاده شده است.
یافته‌ها و نتیجه‌گیری: نتایج نشان‌دهنده وزنه فراوانی داروخانه­ها در نواحی 1-3، 3-2 و 2-2، وضعیت معنادار ناحیه ۲-۱ به لحاظ میزان بالای Z در تحلیل لکه داغ، قرار داشتن 7.27 واحد داروخانه به ازای هر 10000 نفر در ناحیه 2-2، بازنمایی موقعیت‌های معطوف به نزدیک‌ترین داروخانه در چهارچوب تحلیل مبتنی بر چندضلعی­های تیسن و نتیجه تحلیل حاصل از خودهمبستگی فضایی که نشان‌دهنده الگوی پراکنش تصادفی داروخانه‌ها در سطح نواحی شهر رشت، که هرکدام با دلالت‌هایی از الگوی پراکنش در سطح شهر رشت همراه بودند که در متن مقاله به آن‌ها پرداخته شده است.

کلیدواژه‌ها

تحلیل فضایی
شهر رشت
سیستم اطلاعات جغرافیایی
داروخانه

موضوعات

عنوان مقاله English

Analysis of the spatial distribution pattern and service coverage of pharmacies in the areas of Rasht using spatial analysis and spatial statistics capabilities in the ArcGIS environment

نویسندگان English

Seyed Ali Asghar Tahami 1
Ata Ghafari Gilandeh 2
Abolfazl Kouhi Heris 1
Mohammad Hasan Yazdani 2
1 MSc of Geography and Urban Planning, Faculty of Social Sciences, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil
2 Professor, Department of Geography and Urban and Rural Planning, Faculty of Social Sciences, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil
چکیده English

Background and Objective: Optimal land use and physical organization of cities based on efficiency, environmental protection, social justice, and equitable access to services are among the primary goals of urban planning. Therefore, the location and spatial distribution pattern of urban land uses should be aligned with meeting the needs of all social groups, aiming to improve the welfare and comfort of citizens. In this context, qualitative and quantitative evaluation of land uses in the spatial structure of the city and examining their locational suitability across defined zones are of particular importance. Pharmacies are among the units that play a significant role in meeting the diverse needs of citizens in the fields of health, treatment, and wellness. Due to this role, their spatial distribution pattern greatly impacts the level of pharmaceutical service coverage. Given the inter-neighborhood nature of pharmacies, this study investigates their spatial distribution at the level of the municipal areas of Rasht city.
Methodology: To achieve the research objectives, various spatial analysis models within the ArcGIS environment were used, including hot spot analysis, frequency weighting, spatial autocorrelation analysis, population density in relation to the number of pharmacies, and Thiessen polygon analysis.
Findings and Conclusion: The results indicate a high frequency weight of pharmacies in areas 1-3, 3-2, and 2-2; a statistically significant condition in district 2-1 based on high Z-scores in hot spot analysis; a rate of 7.27 pharmacy units per 10,000 people in district 2-2; the representation of proximity-based pharmacy access through Thiessen polygon analysis; and finally, the outcome of spatial autocorrelation analysis showing a random distribution pattern of pharmacies across the areas of Rasht. Each of these findings reveals aspects of spatial distribution patterns across the city, which are discussed further in the full article.

کلیدواژه‌ها English

Spatial Analysis
Rasht City
Geographic Information System
pharmacy
احدی آقاحسن بیگلو، فاضل، نظم فر، حسین، معصومی، محمدتقی، و آبروش، اکبر. (1398). تحلیل فضایی فقر اجتماعی در شهر اردبیل. مطالعات راهبردی بسیج، 22(85 )، 151-179. SID. https://sid.ir/paper/387959/fa
آفتاب، احمد؛ سلیمانی، علیرضا؛ حسن پور، نگین. (1397). تحلیل توزیع فضایی و مکان یابی داروخانه های شبانه روزی (نمونه موردی: شهر ارومیه). مجله مدیریت بهداشت و درمان، 9 (1)،  ص 33-45 . https://sanad.iau.ir/fa/Article/806035?FullText=FullText
جعفری، زهرا (1397)، مقدمات و مبانی تکنسین داروخانه به انضمام فهرست جامع داروهای (otc) و داروهای طبیعی کشور، انتشارات پژوهشگر برتر. https://bookpb.ir/
زیاری، کرامت اله. (1381). برنامه ریزی کاربری اراضی شهری (مورد: میناب) . تحقیقات جغرافیایی، 17(3-2 (پیاپی 66-65))، 63-78. SID. https://sid.ir/paper/361194/fa  
دولتیاریان, کامران , یزدانی, محمدحسن , غفاری گیلانده, عطا و نظم فر, حسین . (1405). 4.تحلیل جغرافیایی شاخص‌ها و مصادیق شهر شاد با تأکید بر نظریه مکان سوم ری اولدنبورگ ( موردمطالعه: شهر خرم‌آباد). فصلنامه مطالعات توسعه پایدار شهری و منطقه‌ای، 7(1)، 44-72. https://www.srds.ir/article_219235.html
سرایدار, نگین , سعیدی رضوانی, نوید و زیاری, کرامت اله . (1402). تحلیل توزیع فضایی مراکز خدمات بهداشتی درمانی مطالعه موردی: شهر اراک. مجله شهر پایدار، 6(1)، 89-109. doi: https://10.22034/jsc.2021.250675.1324
صالحیان, سودا و نظم فر, حسین . (1403). بررسی و تحلیل پراکنش فضایی داروخانه‌ها در سطح محلات شهر اردبیل. جغرافیا و روابط انسانی. doi: https://10.22034/gahr.2024.472711.2233
عسگری، علی. (1390). تحلیل­های آمار فضایی با ArcGIS، انتشارات سازمان فناوری اطلاعات و ارتباطات شهرداری تهران، چاپ اول. http://tmicto.tehran.irTop of FormBottom of Form
Top of Form
Bottom of Form
علیجانی، بهلول. (1394). تحلیل فضایی. تحلیل فضایی مخاطرات محیطی، 2(3 )، 1-14. SID. https://sid.ir/paper/264790/fa
غضنفرپور, حسین , مهرابی نژاد, علی و مسلمی زاده, اسما . (1401). مکان‌‌یابی داروخانه ها و توزیع فضایی بهینۀ آن در شهر سیرجان در راستای دسترسی مطلوب شهروندان. جغرافیا و آمایش شهری منطقه‌ای, 12(45), 79-106. doi: https://10.22111/gaij.2022.39011.2940
غفاری چندانق، نوید. (1401). تحلیل پراکندگی مکانی- فضایی واحدهای خشک‌شویی و لباس‌شویی در سطح شهر اردبیل با استفاده از قابلیت‌های تحلیل فضایی در محیط ‌GIS، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی. https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/27ca579ed86cc3333ab962fd851a181a
جهانی دولت‌آباد، اسماعیل؛ محمدی، چنور. (1402). تبیین شهر شاد از منظر شهروندان شهر اردبیل، فصلنامه برنامه‌ریزی رفاه و توسعه اجتماعی، 14 (54)، ص 317-348. (DOI): 10.22054/qjsd.2022.64231.2261
غفاری‌چندانق، نوید؛ غفاری گیلانده، عطا؛ صفریان زنگیر، وحید. (1403). بررسی وضعیت دسترس‌پذیری و پراکنش فضایی خدمات شهری با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) در محلات شهری اردبیل (نمونه‌ی موردی: واحدهای لباسشویی و خشک‌شویی). اقتصاد و برنامه‌ریزی شهری، ۵(۱)، ص ۱18-106. doi: https://10.22034/uep.2024.454750.1479
فاطمی، زهره. (۱۴۰۲). بررسی وضعیت توزیع و پراکندگی واحدهای نانوایی در شهر اردبیل با استفاده از قابلیت‌های تحلیل فضایی در محیط ArcGIS. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه محقق اردبیلی. https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/65d73ede7b5034ccb2fc13ec57c982ab
فصیحی، حبیب‌الله. (1399). تحلیل توزیع فضایی داروخانه‌ها در منطقه 20 شهر تهران. مطالعات برنامه‌ریزی سکونتگاه‌های انسانی، دوره 15، شماره3، صص904-891. https://sanad.iau.ir/Journal/jshsp/Article/1031882
قهرودی تالی، منیژه؛ بابایی فینی، ام‌السلمه. (1394). درآمدی بر سیستم‌های اطلاعات جغرافیایی. چاپ هشتم. تهران: انتشارات دانشگاه پیام نور. https://digibook.pnu.ac.ir/
مولایی هشجین، نصراله؛ قلمبردزفولی، راما. (1400). الگوی سکونت گزینی جمعیت مهاجر با رویکرد اکولوژی اجتماعی در شهر رشت. پژوهش و برنامه‌ریزی شهری. 12(45 )، صص 117-136. Doi: https://10.30495/jupm.2021.24039.3423
واعظی، هما. (۱۴۰۳). تحلیلی بر کاهش مخاطرات محیطی با تأکید بر مؤلفه‌های مدیریت بحران اجتماع‌محور (مطالعه موردی: شهر اردبیل). رساله دکتری، دانشگاه محقق اردبیلی. https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/0a4a8892f3ca48e1af85a6aa8184b410
یزدانی, محمد حسن و معصومی, دلاور . (1405). 8.تحلیل وضعیت حکمروایی خوب شهری(مطالعه موردی: شهر اردبیل). فصلنامه مطالعات توسعه پایدار شهری و منطقه ای، 7(1)، 135-123. https://www.srds.ir/article_219544.html
یغفوری، حسین؛ فتوحی، صمد؛ بهشتی فر، جاسم. (1392). کاربرد سامانه اطلاعات جغرافیایی در تجزیه‌وتحلیل توزیع فضایی و مکان‌یابی داروخانه‌ها (مطالعه موردی: داروخانه‌های شهر جهرم)، مجله پژوهش و برنامه‌ریزی شهری، سال چهارم، شماره چهاردهم، صص 20-1. 20.1001.1.22285229.1392.4.14.1.7
Chen, X., & Suen, I. (2023). Analysis of spatial disparity of pharmacies in Virginia, USA. Journal of Urban & Regional Analysis, 15(1). DOI:10.37043/JURA.2023.15.1.5
Esri ArcGIS 10.8.2 help. (n.d.). Environmental Systems Research Institute. Retrieved from, https://support.esri.com/en-us/knowledge-base/arcmap-continued-support-000029721?utm_source=chatgpt.com
Fernandes B. D., Foppa A., Almeida P., Lakhani A., Lima T.(2022). Application and utility of geographic information systems in pharmacy specific health research: A scoping review. Research in Social and Administrative Pharmacy, VOL.18;P.p:3263-3271. https://doi.org/10.1016/j.sapharm.2021.11.004
Sukamdi, D. P., Lazuardi, L., & Sumarni, S. (2015). ANALYSIS OF PHARMACY DISTRIBUTION WITH GEOGRAPHIC INFORMATION SYSTEM. JURNAL MANAJEMEN DAN PELAYANAN FARMASI (Journal of Management and Pharmacy Practice), 5(1), 56-60. https://doi.org/10.22146/jmpf.29
SuperMap Software Co., Ltd. (2024). SuperMap iDesktop Tutorial. https://help.supermap.com/iDesktop/en/
Suri, N., Zakiah Oktarlina, R., Aulia Ramdini, D., Miswar, D., & Rahman, M. B. (2024). Mappingof Pharmaciesin Bandar Lampung Municipality: Nearest Neighbor Analysis and OverlayApproach. DOI:10.37090/jfl.v13i1.1356
Vilcea, C., & Avram, S. (2019). Using GIS methods to analyse the spatial distribution and public accessibility of pharmacies in Craiova city, Romania. Bulletin of Geography. Socio-economic Series, (45), 125-132. DOI:10.2478/bog-2019-0028
Wong, T.-C., & Yuen, B. (Eds.). (2011). Eco-city planning: Policies, practice and design. Springer. DOI:10.1007/978-94-007-0383-4

  • تاریخ دریافت 15 بهمن 1403
  • تاریخ بازنگری 25 اسفند 1403
  • تاریخ پذیرش 25 اردیبهشت 1404
  • تاریخ اولین انتشار 25 اردیبهشت 1404
  • تاریخ انتشار 01 خرداد 1404

صفحه اصلی

راهنمای نویسندگان

ارسال مقاله

تماس با ما