بررسی کمی و کیفی تغییرات کاربری اراضی در دهه‌های اخیر و تأثیر آن بر ساختار اجتماعی-اقتصادی روستاهای شوش

نوع مقاله : مقاله مستخرج از رساله دکتری

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه ریزی روستایی، گروه جغرافیا و برنامه ریزی روستایی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

2 دانشیار گروه جغرافیا انسانی و آمایش، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی تهران، تهران ، ایران

3 استادیار گروه جغرافیای انسانی و آمایش، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

چکیده
تحولات کاربری اراضی به عنوان یکی از چالش‌های اساسی در مناطق روستایی، تأثیرات عمیقی بر ساختارهای اجتماعی-اقتصادی و محیطی دارد. شهرستان شوش به عنوان یکی از قطب‌های مهم کشاورزی در استان خوزستان، در دهه‌های اخیر شاهد تغییرات قابل توجهی در الگوی کاربری اراضی بوده است. این تغییرات عمدتاً ناشی از توسعه کشاورزی صنعتی، تغییرات اقلیمی و تحولات اقتصادی است که پیامدهای گسترده‌ای بر نظام سکونتگاهی و معیشت روستاییان داشته است. مطالعه حاضر با هدف تحلیل کمی و کیفی این تحولات و بررسی تأثیرات آن بر جوامع روستایی انجام شده است. این پژوهش به بررسی تحولات کاربری اراضی و تأثیرات آن بر سکونتگاه‌های روستایی شهرستان شوش طی دوره 1990 تا 2023 پرداخته است. یافته‌ها نشان می‌دهد که مساحت اراضی کشاورزی دیم در دهستان‌های چنانه، سیدعباس و سرخه به ترتیب به 212.36، 188.47 و 182.34 کیلومتر مربع افزایش یافته، در حالی که مراتع با کاهش 35 درصدی مواجه شده‌اند. تحلیل‌های فضایی (Moran's I=0.68) الگوی خوشه‌ای تغییرات را در غرب شهرستان تأیید می‌کند. داده‌های پرسش‌نامه‌ای (n=200) نشان می‌دهد که 86% پاسخ‌دهندگان، کمبود آب را عامل اصلی تغییر الگوی کشت می‌دانند. مدل‌سازی CA-Markov با دقت 91.2% پیش‌بینی می‌کند که تا سال 2036، پوشش گیاهی انبوه 18.1% دیگر کاهش خواهد یافت. نتایج حاکی از آن است که توسعه کشت‌های صنعتی مانند نیشکر با رشد 36.3% مناطق شهری همراه بوده، در حالی که روستاهای دورافتاده (>5km از رودخانه) با کاهش 42% جمعیت مواجه شده‌اند. این مطالعه لزوم اتخاذ راهکارهای مبتنی بر موقعیت مکانی مانند توسعه کشت مقاوم به خشکی در غرب و تقویت باغات در شرق شهرستان را تأیید می‌کند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Quantitative and Qualitative Analysis of Land Use Changes in Recent Decades and Their Impact on the Socio-Economic Structure of Rural Areas in Shush

نویسندگان English

Shima Salemizadeh 1
Bizhan Rahmani 2
Pegah Moridsadat 3
1 Phdstudent in Geography and Rural Planning, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran
2 Associate Professor, of Geography and Rural Planning, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran
3 Assistant Professor, Department of Human Geography and Spatial Planning, Faculty of Earth Sciences, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran.
چکیده English

Land use changes represent one of the fundamental challenges in rural areas, exerting profound impacts on socio-economic structures and the environment. Shush County, as one of the most important agricultural hubs in Khuzestan Province, has witnessed significant transformations in land use patterns in recent decades. These changes primarily stem from industrial agricultural development, climate change, and economic shifts, which have had extensive consequences on settlement systems and rural livelihoods. The current study was conducted to quantitatively and qualitatively analyze these transformations and examine their effects on rural communities. This research investigates land use changes and their impacts on rural settlements in Shush County during the period from 1990 to 2023. The findings reveal that rain-fed agricultural areas in Chenaneh, Seyed Abbas, and Sorkheh districts have increased to 212.36, 188.47, and 182.34 square kilometers respectively, while rangelands have experienced a 35% decline. Spatial analyses (Moran's I=0.68) confirm a clustered pattern of changes in the western part of the county. Questionnaire data (n=200) indicate that 86% of respondents consider water scarcity as the primary factor driving changes in cropping patterns. CA-Markov modeling, with 91.2% accuracy, predicts an additional 18.1% reduction in dense vegetation by 2036. The results demonstrate that the development of industrial crops such as sugarcane has coincided with 36.3% urban expansion, while remote villages (>5km from rivers) have experienced a 42% population decline. This study confirms the necessity for location-specific strategies, including the development of drought-resistant crops in the western regions and the enhancement of orchards in the eastern parts of the county.

کلیدواژه‌ها English

Land use change
Rural settlements
Shush County
Spatial analysis

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 01 اسفند 1404

  • تاریخ دریافت 22 فروردین 1404
  • تاریخ بازنگری 25 خرداد 1404
  • تاریخ پذیرش 04 مرداد 1404
  • تاریخ اولین انتشار 04 مرداد 1404
  • تاریخ انتشار 01 اسفند 1404