3. تدوین سناریوهای مؤثر‌ بر کاهش نابرابری در ارائه خدمات عمومی در مناطق شهری ارومیه با رویکرد آینده پژوهی

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری برنامه ریزی آمایش سرزمین، گروه جغرافیا، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ارومیه،ارومیه، ایران

2 استاد گروه جغرافیاوبرنامه ریزی شهری، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران

چکیده
زمینه و هدف: خدمات عمومی شهری از عناصر کلیدی در شکل‌دهی به ساختار کالبدی، اجتماعی و فضایی شهرها محسوب می‌شود. در بسیاری از شهرها، به‌ویژه در کشورهای در حال توسعه، سطح دسترسی شهروندان به خدماتی نظیر بهداشت، آموزش و زیرساخت‌های شهری به‌طور چشمگیری نابرابر است. از این رو، هدف اصلی این پژوهش، شناسایی عوامل کلیدی مؤثر بر نابرابری در ارائه خدمات عمومی در محدوده مورد مطالعه، شهر ارومیه، و تدوین سناریوهای آینده‌محور با استفاده از ابزارهای آینده‌پژوهی است.
روش‌شناسی: پژوهش حاضر از لحاظ هدف از نوع کاربردی - آینده‌پژوهانه بوده و روش بررسی آن، توصیفی- تحلیلی و اکتشافی می باشد. به طوری که در مرحله نخست، با استفاده از مدل رتبه‌بندی تاپسیس، مناطق پنج‌گانه شهر از نظر سطح خدمات عمومی رتبه‌بندی شدند. سپس با بهره‌گیری از نرم‌افزارهای میک‌مک و سناریو ویزارد، سناریوهای محتمل آینده استخراج گردید.
نتایج و یافته‌ها: یافته‌ها نشان می‌دهد که منطقه پنج دارای بالاترین مطلوبیت، مناطق یک و چهار در وضعیت متوسط، و مناطق دو و سه در وضعیت نامطلوب قرار دارند. تحلیل سناریوها دو مسیر متضاد را ترسیم می‌کند: سناریوی مطلوب با ویژگی‌هایی چون شفافیت، فسادستیزی، بازتوزیع عادلانه منابع، و... به کاهش شکاف‌های خدماتی و دسترسی برابر به امکانات شهری منجر می‌شود. در حالی‌که سناریوی بحرانی با تمرکز بودجه در مناطق خاص و ضعف نهادی، نابرابری‌ها را تشدید می‌کند. تحلیل حاضر بر اهمیت اقدام فوری برای رفع نابرابری‌ها در توزیع خدمات عمومی تأکید دارد تا از حرکت به سمت سناریوی بحرانی جلوگیری شود و همه شهروندان بدون توجه به موقعیت جغرافیایی یا شرایط اقتصادی، به امکانات اساسی دسترسی داشته باشند. 

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Developing Effective Scenarios for Reducing Inequality in the Provision of Public Services in Urban regions of Urmia through a Futures Research Approach

نویسندگان English

Behrouz Mohammad Rezapour 1
Mir Najaf Mousavi 2
1 Ph.D. Student in Land Use Planning, Department of Geography, Faculty of Literature and Humanities, Urmia University , Urmia , Iran
2 Professor of Department, Geography and urban Planning, Faculty of Literature and Humanities, Urmia University, Urmia, Iran
چکیده English

Background and Objective: Urban public services are key elements in shaping the physical, social, and spatial structure of cities. In many urban Regions, especially in developing countries, access to services such as healthcare, education, transportation, and infrastructure is significantly unequal. The main objective of this study is to identify the key factors contributing to inequality in the provision of public services in the study area Urmia city and to develop future-oriented scenarios using futures research tools.
Methodology:This applied futures study employs a descriptive, analytical, and exploratory research approach. In the first stage, the TOPSIS ranking model was used to evaluate and rank the five urban regions based on their level of public services. Subsequently, possible future scenarios were generated using the MicMac and Scenario Wizard software.
Results and Findings: The results indicate that Region Five has the highest level of desirability, Regions One and Four are in a moderate state, and Regions Two and Three are in an unfavorable condition. Scenario analysis reveals two contrasting paths: a favorable scenario characterized by transparency, anti-corruption measures, and equitable resource distribution, which leads to reduced service gaps and improved access; and a crisis scenario marked by budget concentration in select Regions and institutional weakness, which intensifies inequalities. The study underscores the urgent need for action to address disparities in public service distribution and to ensure equitable access to essential urban facilities for all citizens, regardless of geographic location or economic status.

کلیدواژه‌ها English

Social Justice"
"Inequality"
"Urban Public Services"
"Scenario Planning"
"Futures Studies"
"Urmia City"
ابراهیم پرور, منا, ماجدی, حمید و زرآبادی, زهرا سادات سعیده. (1403). تبیین مولفه های عدالت فضایی کالبدی شهر عدالت محور با تاکید بر نظریه دانش - قدرت، نمونه موردی: مناطق 5 گانه شهر رشت. دانش شهرسازی. 8(1)، 62-86، doi: 10.22124/upk.2024.25410.1883
اصغری زمانی، اکبر ، کریمی، رضا. (1402). تحلیل چیدمان کالبدی- اجتماعی قدرت در مناطق شهری (مطالعه‌ موردی: مناطق پنج‌گانه شهر ارومیه). آمایش فضا و ژئوماتیک. 27 (2) :1-27. doi: 10.2022/hsmsp
آفتاب, احمد. (1402). رویکردها و روش‌های آینده‌پژوهی و سناریونگاری در برنامه‌ریزی شهری و منطقه‌ای. جغرافیا و آینده پژوهی منطقه‌ای, 1(1), 82-107. doi: 10.30466/grfs.2023.121360
ابراهیمی, اعظم و امانپور, سعید . (1402). ارزیابی و تحلیل پراکنش و توزیع کاربری های اداری -دولتی در شهر اهواز با رویکرد آمایشی. جغرافیا و روابط انسانی, 6(3), 933-946. doi:10.22034/gahr.2023.405612.1904
افشارنیا, اعظم , زبردست, اسفندیار و طلاچیان, مرتضی . (1400). تبیین مفهوم عدالت فضایی در اجرای طرح‌های جامع شهری (نمونۀ موردی: شهر گلپایگان). پژوهش‌های جغرافیای برنامه‌ریزی شهری, 9(4), 981-1008.
doi: 10.22059/jurbangeo.2021.320480.1478
احمدی, محمد و شمسی پور, علی اکبر. (1399). تحلیل توزیع خدمات عمومی با رویکرد عدالت فضایی (مطالعۀ موردی: شهر بجنورد). پژوهش‌های جغرافیای برنامه‌ریزی شهری, 8(1), 73-98..1041 doi: 10.22059/ jurbangeo. 2020.273616
اصغری زمانی، اکبر؛ علیزاده زنوزی، شاهین؛ غلامحسینی، رحیم؛ (1397)، سنجش مناطق شهری بر اساس توزیع کاربریهای خدمات شهری واثرات آن در توزیع فضایی جمعیت(مطالعه موردی: مناطق شهر مرند)، آمایش محیط،11(43)1- 20
بندر آباد, علیرضا و خلیجی, محمد علی. (1397). سنجش عدالت اجتماعی با رویکرد توسعه پایدار مطالعه موردی مناطق شهری تبریز. مجله شهر پایدار, 1(1), 77-89. doi: 10.22034/jsc.2018.87369
خاکساری, علی , معصومی فر, امیرحسین و آسایش, مریم. (1400). تحلیلِ پژوهش‏های عدالت فضایی در برخورداری از خدمات شهری در ایران. پژوهشهای جغرافیای انسانی, 53(3), 793-810. doi: 10.22059/jhgr.2020.296238 .1008074
روستایی, شهریور و علیزاده یوالاری, شیوا. (1399). سنجش عدالت فضایی خدمات عمومی در بین شهرستان های استان آذربایجان غربی. جغرافیا و برنامه‌ریزی, 24(71), 151-171. doi: 10.22034/gp.2020.10535
ستاوند، محمد هادی، حاجی زاده، فاضل، یغفوری، حسین. (1398). واکاوی فضایی مناطق شهری شیراز از منظر عدالت اجتماعی با تأکید بر خدمات عمومی. تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی; ۱۹ (۵۲) :۱۹۲-۱۷۱.
سوجا، ادوارد. (1397). در جستجوی عدالت فضایی: از سطح شهر تا فرامنطقه. ترجمه‌ی ابوذر سلامی‌بیرامی، احد ابراهیم‌ پورلنبران، محبوبه سلیمان‌زاده. تهران: انتشارات اختر.
شهرداری ارومیه. (1404). اسناد کتابخانه ای. ارومیه: مرکز اسناد شهرداری.
صابری, علی, پوراحمد, احمد و زنگنه شهرکی, سعید. (1403). تحلیل توزیع خدمات شهری و شناسایی پیشران‌های مؤثر بر عدالت فضایی با رویکرد آینده‌پژوهی (مورد مطالعه: شهر یاسوج). جغرافیا و برنامه‌ریزی. 28(88). 191-164.  doi: 10.22034/gp.2023.54478.3068
طرح جامع شهر ارومیه، جلد دوم طرح تجدیدنظر. (1389). وزارت مسکن و شهرسازی. مهندسان مشاور معماری و شهرسازی طرح و آمایش
عبداللهی, علی اصغر و قاسمی, مسلم. (1397). تحلیل توزیع فضایی خدمات عمومی شهری با استفاده از تکنیک‌های تصمیم‌گیری Vikor و WasPas (مطالعۀ موردی: کرمان). پژوهش‌های جغرافیای برنامه‌ریزی شهری, 6(4), 695-715. doi: 10.22059/jurbangeo.2018.238858.762
عنابستانی, علی اکبر و عنابستانی, زهرا. (1400). تحلیل پیشران‌های کلیدی موثر بر افزایش اثربخشی برنامه‌های راهبردی-عملیاتی شهر و شهرداری‌ها با رویکرد آینده پژوهی در شهرهای استان خراسان رضوی. فصلنامه مطالعات توسعه پایدار شهری و منطقه ای. 2(4). 43-68.
کنعانپور, عبداله , معصومی, محمدتقی و نظم فر, حسین. (1400). واکاوی عدالت فضایی در تخصیص کاربری‌های اراضی شهری (مطالعۀ موردی: مناطق پنج‌گانۀ شهر اردبیل). پژوهش‌های جغرافیای برنامه‌ریزی شهری, 9(3), 637-662. doi: 10.22059/jurbangeo.2021.315186.1420
منوچهری میاندوآب, ایوب , نوری, زهرا , جوان, خدیجه و رمضانی مهریان, مجید. (1403). تحلیلی بر عدالت توزیعی و تاثیر آن بر دسترسی به خدمات شهری مورد: شهر ارومیه. فصلنامه علمی پژوهش های بوم شناسی شهری, (), -.  
doi: 10.30473/grup.2024.70309.2827
موسوی، میرنجف؛ امیدوارفر، سجاد؛ حسین زاده، رباب؛ بایرام زاده، نیما (1401). تحلیل عدالت فضایی در توزیع کاربری های خدماتی در مناطق شهری (نمونه موردی: مناطق 5 گانه- ارومیه)، جغرافیا و مطالعات محیطی 11 (43)، 142-160، 20.1001.1.20087845.1401.11.43.10.1 :Dor
مهندسین مشاور طرح و آمایش. (1398). طرح تفصیلی یکپارچه شهر ارومیه. وزارت مسکن و شهرسازی، سازمان مسکن و شهرسازی استان آذربایجان غربی.
مرکز آمار ایران. (1395). نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1395. تهران: مرکز آمار ایران.
نظری امستجان, خدیجه, موسوی, میرنجف و تقیلو, علی‌اکبر. (1403). تدوین پیشران‌ها و سناریوهای مؤثر بر سیاست‌گذاری‌های جمعیتی در استان آذربایجانغربی با رویکرد آمایش سرزمین. فصلنامه مطالعات توسعه پایدار شهری و منطقه ای. 5(3). 16-1
هاروی، دیوید. (1379). عدالت اجتماعی و شهر. ترجمه‌ی محمدرضا حائری، فرخ حسامیان، بهروز منادی‌زاده. تهران: شرکت پردازش و برنامه‌ریزی شهری.
Ashik, F. R., Mim, S. A., & Neema, M. N. (2020(. Towards vertical spatial equity of urban facilities: An integration of spatial and aspatial accessibility. Journal of Urban Management, 9(1), 77–92. https://doi.org/10.1016/j.jum.2019.11.004
Curtis, C., & Scheurer, J. (2010). Planning for sustainable accessibility: Developing tools to aid discussion and decision-making. Prog. Plan. 74(2), 53–106. https://doi.org/10.1016/j. progress.2010.05.001
Fayos, E., Blanco, H., & da Silva, F. A. (2024). Challenges and approaches in applying spatial justice to urban planning. Planning Theory & Practice. https://doi.org /10.1080/14649357. 2024. 2341254
Gonzalez-Feliu, J., Salanova Grau, J. M., & Beziat, A. (2014). A location-based accessibility analysis to estimate the suitability of urban consolidation facilities. Int. J. Urban Sci. 18 (2), 166–185. http://dx.doi.org/10.1080/12265934.2014.930673   
Godet, M., & Durance, P. (2011). Strategic Foresight for Corporate and Regional Development. Dunod.
Harvey, D. (1973). Social Justice and the City. Edward Arnold.
Jian, Izzy & Luo, Jiemei & Chan, Edwin. (2020). Spatial justice in public open space planning: Accessibility and inclusivity. Habitat International. 102122. 10.1016/j.habitatint.2020 . 102122.
Kelobonyea, K., McCarneya, G., Xia, J., Swapan, M. S. H., Mao, F., & Zhoua, H. (2019). Relative accessibility analysis for key land uses: A spatial equity perspective. Journal of Transport Geography, 75, 82–93. http://dx.doi.org/10.1016/j.jtrangeo.2019.01.015
Lee, J., & Miller, H. J. (2018). Measuring the impacts of new public transit services on space-time accessibility: An analysis of transit system redesign and new bus rapid transit in Columbus, Ohio, USA. Applied Geography, 93(February), 47–63. http://dx.doi.org/10.1016/ j. apgeog. 2018.02.012
Lin Brenda, Meyers Jacqui, Barnett Guy, (2015), understandinding the potential loss inquities of green space distribution with urban densificationT urban forestry and urban greening 14, 952-958.
Mousavi, M., Jafarpour Ghalehteimouri, K., Bagheri Kashkouli, A., & Bayramzadeh, N. (2024). Mitigating development barriers and addressing disparities in border cities of Iran: a comprehensive analysis of border provinces and influential factors. Geojournal, 89(4), 1–20. https://doi.org/10.1007/s10708-024-11181-9.
Miles, I., Saritas, O., & Sokolov, A. (2008). Foresight for science, technology and innovation. Futures, 40(1), 1–3.
OECD. (2015). The Metropolitan Century: Understanding Urbanisation and its Consequences. OECD Publishing.
Patel, K., & Manvi, N. (2022). Influence and Depiction of Power in an Urban Space, International Journal of Architectural and Environmental Engineering, 16 (3), 1. https://publications. waset. org/abstracts/145987.
Popper, R. (2008). Foresight Methodology. In the Handbook of Technology Foresight.
Soja, E. W. (2010). Seeking Spatial Justice. University of Minnesota Press.
Turok, I., & McGranahan, G. (2013). Urbanization and economic growth: the arguments and evidence for Africa and Asia. Environment and Urbanization, 25(2), 465-482.
Tsou, K. W., Hung, Y. T., & Chang, Y.L. (2005). An accessibility-based integrated measure of relative spatial equity in urban public facilities. Cities, 22(6), 424–435. https://doi.org/ 10.1016/ j. cities.2005.07.004
UN-Habitat. (2020). World Cities Report 2020: The Value of Sustainable Urbanization. Retrieved from https://unhabitat.org
Yi Jian, I., Luo, J., Chan, E. H. W., (2020), Spatial justice in public open space planning: Accessibility and inclusivity, Habitat International, 97.
Zhang, X., Lu, Y., Xu, Y., Zhou, C., & Zou, Y. (2024). Governing regional inequality through regional cooperation? A case study of the Guangdong-Hong Kong-Macau Greater Bay area. Appl. Geogr., 162, 103135. doi: 10.1016/j.apgeog.2023.103135
Zhang, R., Sun, F., Shen, Y., Peng, Sh., & Che, Y. (2021). Accessibility of urban park benefits with different spatial coverage: Spatial and social inequity, Applied Geography 135 (2021) 102555. http://dx.doi.org/10.1016/j.apgeog.2021.102555

  • تاریخ دریافت 20 اردیبهشت 1404
  • تاریخ بازنگری 06 تیر 1404
  • تاریخ پذیرش 10 مهر 1404
  • تاریخ اولین انتشار 13 مهر 1404
  • تاریخ انتشار 01 شهریور 1405