نقش پارک‌ های شهری بر ارتقای سلامت فردی شهروندان در چارچوب کیفیت زندگی شهری (مطالعه موردی: پارک سرچشمه فرخشهر)

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسنده

دانشگاه شهید بهشتی ،تهران ،ایران

چکیده
چکیده
زمینه و هدف: پارک‌های شهری نقشی مهم در ارتقای کیفیت زندگی و سلامت شهروندان دارند؛ با این حال تأثیر تفکیکی ابعاد محیطی، اجتماعی و کالبدی–فضایی این فضاها بر سلامت فردی کمتر مورد توجه قرار گرفته است. پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش ابعاد مختلف پارک‌های شهری در ارتقای سلامت فردی شهروندان، با تمرکز بر پارک سرچشمه فرخشهر انجام شد.
روش بررسی: این پژوهش از نوع توصیفی–تحلیلی است. داده‌های مورد نیاز از طریق پرسشنامه محقق‌ساخته جمع‌آوری شد که روایی محتوایی آن توسط خبرگان تأیید و پایایی آن با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ بررسی شد. برای تحلیل داده‌ها و پاسخ به سؤالات پژوهش از آزمون همبستگی پیرسون و مدل رگرسیون چندگانه در نرم‌افزار SPSSاستفاده شد.
یافته‌ها: نتایج همبستگی پیرسون نشان داد بین مؤلفه اجتماعی و سلامت فردی رابطه مثبت و معناداری وجود دارد (p<0.05)و بین مؤلفه کالبدی–فضایی و سلامت فردی نیز رابطه مثبت و معناداری مشاهده شد؛ در حالی‌که رابطه مؤلفه محیط‌زیستی با سلامت فردی از نظر آماری معنادار نبود (p>0.05)نتایج تحلیل رگرسیون نیز نشان داد مدل پژوهش برای پیش‌بینی سلامت فردی معنادار است (F=3.198,p<0.01)و ابعاد پارک‌های شهری در مجموع 9/7 درصد از واریانس سلامت فردی را تبیین می‌کنند. بر اساس ضرایب استاندارد شده، بعد کالبدی–فضایی(β=0.156,p=0.008)و بعد اجتماعی(β=0.154,p=0.015)بیشترین اثر مثبت و معنادار را بر سلامت فردی شهروندان دارند، در حالی‌که بعد محیط‌زیستی اثر معناداری نشان نداد(p=0.386).
نتیجه‌گیری: نتایج پژوهش نشان می‌دهد کیفیت کالبدی–فضایی فضا و فراهم‌سازی بستر تعاملات اجتماعی در پارک‌های شهری از عوامل مهم ارتقای سلامت فردی شهروندان است. از این رو توجه به بهبود طراحی فضایی و تقویت فضاهای اجتماعی در برنامه‌ریزی و مدیریت پارک‌های شهری می‌تواند نقش مؤثری در ارتقای سلامت و کیفیت زندگی شهروندان ایفا کند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

The Role of Urban Parks in Promoting Citizens Individual Health within the Framework of Urban Quality of Life (Case Study: Sarcheshmeh Park, Farokhshahr).

نویسنده English

Fatemeh Mohsenpoor
Shahid beheshti ,tehran,iran
چکیده English

Background and Objective: Urban parks play an important role in enhancing citizens’ quality of life and health. Nevertheless, the distinct effects of the environmental, social, and physical–spatial dimensions of these spaces on individual health have received limited attention. This study aims to investigate the role of different dimensions of urban parks in promoting citizens’ individual health, with a focus on Sarcheshmeh Park in Farokhshahr.

Methods: This research adopts a descriptive–analytical approach. Data were collected using a researcher‑developed questionnaire whose content validity was confirmed by experts, while reliability was assessed using Cronbach’s alpha coefficient. Data analysis was conducted using Pearson correlation and multiple regression analysis in SPSS software.

Results: The Pearson correlation results indicated a positive and statistically significant relationship between the social dimension and individual health (p < 0.05). A significant positive relationship was also found between the physical–spatial dimension and individual health, whereas the environmental dimension showed no statistically significant relationship with individual health (p > 0.05). Regression analysis showed that the research model was significant for predicting individual health (F = 3.198, p < 0.01), and the dimensions of urban parks explained 9.7% of the variance in individual health. Based on standardized coefficients, the physical–spatial dimension (β = 0.156, p = 0.008) and the social dimension (β = 0.154, p = 0.015) had the strongest positive and significant effects, while the environmental dimension was not significant (p = 0.386).

Conclusion: The findings indicate that the physical–spatial quality of park environments and opportunities for social interaction are important factors in promoting citizens’ individual health. Therefore, improving spatial design and strengthening social spaces in urban parks can contribute to enhancing public health and urban

کلیدواژه‌ها English

Green space
urban park
individual health
urban quality of life
1. بوجاری، فاطمه و نصیری، بهروز. (1402). تحلیل تأثیر فضاهای سبز و آبراه‌ها بر ارتقاء کیفیت زندگی و پایداری اجتماعی در محیط های شهری. فصلنامه اکولوژی انسانی،2 (5) 345-358.
2. ترابی، شاداب. (1404). کاربرد فضای باز و پارک ها در مدیریت بحران های شهری و تخلیه اضطراری.فصلنامه پژوهش های نوین علوم جغرافیایی، معماری و شهرسازی،6 (53) ، 4-1.
3. تقی پور، ملیحه، حیدری، علی اکبر و نریمانی، فرزانه. (1402). بررسی نقش نظام رفتاری در اجتماع پذیری پارک های شهری: پژوهش موردی پارک آزادی شیراز فصلنامه علمی پژوهش های بوم شناسی شهری، 14 (1)، 24-42.
4. حقی، محمدرضا و حیدرزاده، احسان. (1401). تحلیل رضایتمندی مردم از کیفیت پارک های شهری گردشگرپذیر در شهرهای کوچک؛ نمونه موردی پارک سرچشمه شهر خوانسار. فصلنامه علمی_پژوهشی برنامه ریزی و توسعه گردشگری، 11 (42)، 113-138.
5. رسولی، سیدحسن، درخشنده، محسن و میرکاظمی، عاطفه سادات. (1394). بررسی کیفی توسعه ی پارک های شهری و فضای سبز شهری در بهینه سازی استفاده شهروندان از آن در شهر ساری.دومین کنفرانس بین المللی پژوهش های نوین در عمران، معماری و شهرسازی، بازیابی شده در 27 فروردین 1405 ازhttps://civilica.com/doc/509593  
6. ساکی، زهرا. (1401). ارزیابی و سنجش عوامل امنیت زنان در پارک های شهری با تاکید بر امنیت محیطی؛ نمونه موردی: پارک علامه اهواز،جغرافیا و روابط انسانی، 5 (39)،282-259.
7. سازنده، معصومه، یزدان فر، سیدعباس و فیضی، محسن. (1397). سنجش مؤلفه های پیوستگی منظر شهری بر افزایش تمایل به پیاده روی در پارک های شهری (مورد پژوهی؛ پارک های شهری شیراز). پژوهش و برنامه ریزی شهری، 9(34 )، 75-92. بازیابی شده در 26 فروردین 1405 https://sid.ir/paper/220395/fa
8. صمدی تودار، زانیار و پناهی راد، سیما.(1404).دیدگاه نوجوانان نسبت به سلامت روان در پارک های شهری(نمونه موردی پارک ایلگولی تبریز).مطالعات توسعه پایدار شهری و منطقه ای ، 6 (3)، 37-51.
9. قربانی، رسول، و تیموری، راضیه. (1389). تحلیلی بر نقش پارک های شهری در ارتقای کیفیت زندگی شهری با استفاده از الگوی Seeking-Escaping نمونه موردی: پارک های شهری تبریز. پژوهشهای جغرافیای انسانی (پژوهش های جغرافیایی)، 42(72)، 47-61. بازیابی شده در 25 فروردین 1405 از https://sid.ir/paper/474156/fa 
10. گنجی، محمد، اسلامی، ‌برزکی، زهرا و نیازی، محسن. (۱۳۹۴).  نقش سرمایه اجتماعی و فرهنگی در میزان احساس شهروندی. فصلنامه علمی‌پژوهشی مطالعات جامعه‌شناسی شهری، 5 (17)، ۲۹-۵۶.
11. محمدی، شاهرخ و جوانشیر، معصومه. (1395). بررسی کمبود فضای سبز و توسعه پارک شهری؛ نمونه موردی : شهر خوی، اولین همایش هنر و صنعت در ساختمان عمران،معماری وشهرسازی، تبریز، بازیابی شده در 28 فروردین 1405 از  https://civilica.com/doc/607220
12. نادری، علی و سلطانی، نرگس. (1401). ارزیابی نقش پارک آزادی در پایداری اجتماعی شهر شیراز، ششمین کنفرانس بین المللی مطالعات جهانی در علوم تکنولوژی و مهندسی، بازیابی شده در 28 فروردین 1405 از http://openaccess.ir/c/engconf6/paper_1570
13. نظم فر، حسین، برکباف، نرجس سادات و وفاداری کمارعلیا، داود. (1403). بررسی نقش پارک های شهری در آرامش شهروندان با رویکرد افزایش سلامت روان. مطالعات علوم محیط زیست ، 9 (2) 8440-8429.
14. نظم فر، حسین و وفاداری کمار علیا، داود. (1404). سنجش تاثیر عوامل فردی، بین فردی و ساختاری در استفاده از پارک های شهری. نشریه جغرافیا، 23 (84)، 63-41.
15. نوری، کبری، وزیری، محمدحسین و بختیاری، فریبرز. (۱۴۰۰). بهداشت فردی و عمومی تا ارتقاء سلامت. نشر بشری. تهران.
16. هاشمی ایلوری، ملیکا، مجتبوی، سید مریم و حسن خویی، الهه. (1402). شناسایی مؤلفه های رضایتمندی در گردشگران و مراجعه کنندگان پارک های تفریحی با رویکرد افزایش سلامت.جغرافیا و روابط انسانی، 6 (1)، 176-160.
17. Altman, I., & Low, S. (1992). Place attachment. New York: Plenum Press.
18. Azadi, F., Suzanchi, K., Haghighatbin, M., & Khansefid, M. (2024). Beyond green: A comprehensive approach to urban green space quality and tastes of users in Tehran. Space Ontology International Journal, 13(1), 63–76.
19. Cheng, Chia-Kuen, Kuo, Huei-Yu (2015) Bonding the relationship between landscape elements place bonding, Tourism Management, 46, 546-560.
20. Ezadbin, N., Mahmoudzadeh, H., & Ghorbani, R. (2024). An elucidation of comparative political ecology in urban areas regarding the allocation of urban green infrastructure. Interdisciplinary Studies of Human Capital in Urban Management, 9(2), 299–316.
21. Fulliove, M. T. (1996). Psychiatric implications of displacement; contributions from the psych ology of place. American Journal of Psychiatry, 153, 1516-1523.
22. . Hama Radha, Chro. (2022). Biophilic Design Approach for Improving Human Health in the Built Environment. International Transaction Journal of Engineering, Management, & Applied Sciences & Technologies, 13(22), 1–12.
23. Kifayatullah, S., Saqib, Z., Khan, M. I., Zaman-Ul-Haq, M., Kucher, D. E., Ullah, S., & Tariq, A. (2025). Equitable urban green space planning for sustainable cities: a GIS-based analysis of spatial disparities and functional strategies. Scientific reports, 15(1), 22686.
24. Kodali, H. P., Ferris, E. B., Wyka, K., Evenson, K. R., Dorn, J. M., Thorpe, L. E., & Huang, T. T. (2023). The association of park use and park perception with quality of life using structural equation modeling. Frontiers in public health, 11, 1038288.
25. Lewicka, M. (2011). Place attachment: How far have we come in the last 40 years? Journal of Environmental Psychology, 31, 207–230.
26. Kaplan, S. (1995). The restorative benefits of nature: Toward an integrative framework. Journal of Environmental Psychology, 15(3), 169-182.

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 27 اردیبهشت 1405

  • تاریخ دریافت 17 اسفند 1404
  • تاریخ بازنگری 26 فروردین 1405
  • تاریخ پذیرش 25 اردیبهشت 1405
  • تاریخ اولین انتشار 27 اردیبهشت 1405
  • تاریخ انتشار 27 اردیبهشت 1405