نگاهی تحلیلی و تطبیقی به آیات قرآن کریم در سوره قریش و سلسله مراتب نیاز های آبراهام مازلو وکاربردآن در فضای شهری (نمونه موردی: شهر کرمانشاه)

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه شهرسازی، دانشگاه ابوعلی سینا همدان، همدان، ایران.

2 دانشجوی دکتری شهرسازی، دانشگاه ابوعلی سینا همدان، همدان، ایران.

3 دانشجوی کارشناسی ارشد، روان شناسی بالینی، دانشگاه آزاد اسلامی علوم تحقیقات، تهران، ایران.

چکیده
زمینه و هدف: قرآن کریم با پیشی‌گرفتن زمانیِ چهارده‌قرنی بر نظریات روان‌شناسی مدرن نظیر هرم آبراهام مازلو، منظومه‌ای جامع از وجوه جسمانی و روحانی انسان را تبیین کرده است که تجلی عینی آن در «سوره قریش» و ترسیم چهار رکن «گرسنگی، امنیت، همبستگی و عبادت» مشهود است؛ چنان‌که خداوند متعال با یادآوری نعمت تأمین معاش و امنیت به قوم قریش، آنان را به پرستش فرامی‌خواند و بدین‌سان، الگویی واقع‌گرایانه از سلسله‌مراتب نیازها را ارائه می‌دهد که در آن، ارضای نیازهای پایه برای عموم مردم، مقدمه‌ای ضروری جهت نیل به شکوفایی روحی است. در مقام مقایسه، برخلاف روان‌شناسی غربی که در بحث نیازهای اجتماعی غالباً از تأثیر «بستر محیطی» غفلت ورزیده، آموزه‌های اسلامی با تأکید راهبردی بر اجتماعات مکان‌مندی همچون مساجد، نمازهای جمعه و حقوق همسایگی، مفهوم انتزاعی نیاز اجتماعی را به عینیت کالبدی پیوند زده و «شهر» را از یک سکونتگاه صرف، به کانونی اجتماعی و بستری مقدس برای تجلی ابعاد ملکوتی وجود انسان ارتقا داده است
متدلوژی: این پژوهش با بهره‌گیری از روش توصیفی-تحلیلی و مطالعات کتابخانه‌ای، و با استناد به آیات کتاب مقدس الهی، به واکاوی معنایی و تفسیری سوره قریش و هم‌سنجی آن با نظریه آبراهام مازلو پرداخته است.
یافته‌ها و نتایج: یافته‌های حاصل از این کنکاش نظری بیانگر آن است که فرآیند تأمین نیازهای ضروری انسان نه تنها مغایرتی با دین ندارد، بلکه مورد توصیه اکید قرآن قرار گرفته است. نتیجه‌گیری نهایی نشان می‌دهد که رعایت سلسله‌مراتب نیازها (از مادی به معنوی) برای عموم انسان‌ها یک قاعده طبیعی و پذیرفته شده است؛ هرچند آنان که از درجات بالای حکمت و فضل الهی بهره‌مندند (خواص)، ممکن است سیری متفاوت داشته و حتی در فقدان نیازهای پایه نیز، بر مدار تعالی روحی حرکت کنند. همچنین سوره قریش جایگاه معیشت و امنیت را به‌عنوان بستر تعالی انسانی تبیین کرده و شهر اسلامی را محیطی تربیتی، معنوی و انسان‌ساز معرفی می‌کند. بدین ترتیب، شهر مطلوب در منطق اسلامی نه صرفاً محل سکونت، بلکه زمینه تحقق «حیات طیبه» و پرورش انسان الهی است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

An Analytical and Comparative Review of the Holy Quran Verses in Surah Quraish and Abraham Maslow’s Hierarchy of Needs: Application in Urban Spaces (Case Study: Kermanshah City)

نویسندگان English

Hamed Abbasi 1
Ali Ghobadi 2
Soraya Rezazadeh 3
1 Associate Professor, Department of Urban Planning, Bu-Ali Sina University, Hamedan, Iran.
2 PhD student in Urban Planning, Abu Ali Sina University of Hamadan, Hamadan, Iran.
3 M.A. Student in Clinical Psychology, Islamic Azad University, Science and Research Branch, Tehran, Iran.
چکیده English

Abstract
Background and Objective: Preceding modern psychological theories, such as Abraham Maslow’s hierarchy of needs, by fourteen centuries, the Holy Quran has delineated a comprehensive system encompassing both the physical and spiritual facets of human existence. This is manifest in "Surah Quraish," which delineates four pillars: hunger, security, solidarity, and worship. By reminding the Quraish tribe of the blessings of sustenance and safety, God Almighty invites them to worship, thereby presenting a realistic model of a hierarchy of needs wherein meeting fundamental needs is an essential prerequisite for achieving spiritual flourishing. In comparison, unlike Western psychology—which often neglects the impact of the "environmental context" in discussions of social needs—Islamic teachings, through a strategic emphasis on situated communities such as mosques, Friday prayers, and neighborhood rights, bridge the abstract concept of social needs with physical reality. Thus, the "city" is elevated from a mere settlement to a social hub and a sacred setting for the manifestation of the transcendental dimensions of human existence.
Methodology: This research employs a descriptive-analytical method based on library studies, delving into the semantic and interpretative investigation of Surah Quraish and comparing it with Abraham Maslow’s theory, while citing verses from the Holy Quran.
Results and Findings: The findings from this theoretical inquiry indicate that the process of meeting essential human needs not only does not contradict religion but is strongly encouraged by the Quran. The final conclusion demonstrates that adhering to the hierarchy of needs (from material to spiritual) is a natural and accepted rule for the general public; although those gifted with higher degrees of wisdom and divine grace (the elite) may follow a different path, persevering in spiritual transcendence even in the absence of basic needs. Furthermore, Surah Quraish establishes the status of livelihood and security as the foundation for human transcendence and introduces the Islamic city as an educational, spiritual, and character-building environment. Consequently, the ideal city in Islamic logic is not merely a place of residence, but a field for realizing the "Good Life" (Hayat Tayyibah) and nurturing the divine human.

کلیدواژه‌ها English

Keywords: Holy Quran
Surah Quraish
Abraham Maslow
Hierarchy of Needs
Urban Space

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 28 اردیبهشت 1405

  • تاریخ دریافت 23 اسفند 1404
  • تاریخ بازنگری 30 فروردین 1405
  • تاریخ پذیرش 26 اردیبهشت 1405
  • تاریخ اولین انتشار 28 اردیبهشت 1405
  • تاریخ انتشار 28 اردیبهشت 1405