نوع مقاله : مقاله مستقل پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران

2 کارشناس ارشد رشته جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران

چکیده

شناخت نابرابری فضایی و عدم تعادل منطقه ای در چارچوب محدوده های مختلف جغرافیایی و سیاست‌گزاری در جهت رفع و کاهش آن از مقولات بسیار مهم برنامه ریزی منطقه ای به شمار می آید. ابعاد نابرابری فضایی در حوزه های مختلف اقتصادی، اجتماعی، درمانی و غیره قابل بحث است. از این رو، نیل به پیشرفت و توسعه‌ی فراگیر در آینده، مستلزم شناخت موقعیت مناطق و نواحی در ابعاد مختلف است. در این راستا، پژوهش حاضر با هدف سنجش نابرابری فضایی درون شهری کلان‌شهر اهواز در برخورداری از شاخص های ترکیبی توسعه انجام شده است. با توجه به مؤلفه های مورد بررسی، رویکرد مطالعاتی حاکم بر این پژوهش توصیفی- تحلیلی است. این پژوهش سعی دارد با استفاده از 54 متغیر و با بهره گیری از مدل ELECTRE سطح بندی و میزان نابرابری های موجود را میان مناطق کلان‌شهر اهواز تعیین نماید. نتایج حاصل از این پژوهش نشان می دهد پراکنش توسعه، نامتعادل بوده و بین مناطق، از نظر توسعه یافتگی نابرابری و شکاف وجود دارد و این نابرابری در بخش های مختلف اجتماعی، اقتصادی، خدماتی، بهداشتی- درمانی و کالبدی خود را نشان می دهد. به طوری که بر اساس نتایج حاصل از تکنیک الکتره، منطقه‌ی 2 در سطح برخوردار، مناطق 1 و 3 در سطح نیمه برخوردار، منطقه‌ی 4 در سطح کم برخوردار و مناطق 6، 7 و 8 در رده‌ی محروم یا عدم برخوردار قرار گرفته اند؛ بنابراین برای کاهش میزان نابرابری های توسعه یافتگی در کلان‌شهر اهواز براساس یافته های پژوهش، پیشنهاد می شود توزیع شاخص های توسعه به سمت رشد متوازن هدایت شوند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Assessment and Evaluation of Regional Inequality in Terms of Possessing Having Combined Development Indicators (Case Study: Ahvaz Metropolis)

نویسندگان [English]

  • Saeid Amanpour 1
  • Zahra Mohaghegh 2
  • Seydeh masomeh Razavi 2
  • khatereh Ramezanpor Asadieh 2

1 Associate Professor, Department of Geography and Urban Planning, Faculty of Literature and Humanities, Shahid Chamran University, Ahvaz, Iran

2 MA in Geography and Urban Planning, Faculty of Literature and Humanities, Shahid Chamran University of Ahvaz, Ahvaz, Iran

چکیده [English]

Recognition of spatial inequality and regional imbalances in the context of different geographical areas and policy-making to eliminate and reduce item is one of the most important categories of regional planning. The dimensions of spatial inequality in various economic, social, medical, and other fields are debatable. Therefore, achieving comprehensive progress and development in the future requires recognizing the position of regions and areas in different dimensions. In this regard, the present study has been conducted to measure the spatial inequality of the metropolitan area of Ahvaz in terms of possessing a combination of development indicators. According to the studied components, the article approach of this study is "descriptive-analytical". This study tries to determine rating and measuring of inequalities amone the regions of Ahvaz city using 54 variables and applying the ELECTRE model. The results of this study show that the distribution of development is unbalanced and there are inequality and gap between regions in terms of development, and this inequality appears to be in different sectors of social, economic, service, health, and physical. According to the results of the electrical technique, region 2 is at the level of enjoyment, region 1 and 3 are at the level of semi-enjoyment, region 4 is at the level of low enjoyment, and regions 6, 7, and 8 are in the category of deprived or lack of enjoyment; Therefore, to reduce the level of development inequalities in Ahvaz؛based on the research findings, it is suggested that the distribution of development indicators Should be directed towards balanced growth.

کلیدواژه‌ها [English]

  • spatial inequality
  • Regional Planning
  • Electre
  • Ahvaz Metropolis
امانپور، سعید، ملکی، سعید، حسینی شه پریان، نبی اله (1395)، تحلیل فضایی پراکنش جمعیت و توزیع خدمات در مناطق کلان‌شهر اهوار، فصلنامه‌ی جغرافیا و آمایش شهری- منطقه ای، شماره‌ی 22، بهار 1396.
چلبی، م (1388)، جامعه‌شناسی نظم، تشریح و تحلیل نظری نظم اجتماعی، تهران: نشر نی.
حسینی شه پریان، نبی اله (1394)، تحلیلی بر عدالت فضایی با تأکید بر خدمات عمومی شهری کلان‌شهر اهواز، پایان نامه‌ی کارشناسی ارشد، گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه شهید چمران اهواز،اهواز.
رستگار، م (1389). تحلیل فضایی درجه‌ی توسعه یافتگی سکونت گاه‌های روستایی (شهرستان زرین دشت)، پایان نامه‌ی کارشناسی رشته‌ی جغرافیا و برنامه ریزی روستایی، دانشگاه اصفهان،اصفهان.
صادقی،ر، زنجری، ن(1396)، الگوی فضایی نابرابری توسعه در مناطق 22 گانه‌ی کلان‌شهر تهران، فصلنامه‌ی علمی پژوهشی رفاه ا جتماعی، سال هفدهم، شماره‌ی 6.
صارمی،ح،توتزاری،س(1393)، سنجش و ارزیابی سطوح برخورداری مناطق شهری کلان‌شهر تهران با استفاده از تکنیکTOPSIS، هویت شهر شماره‌ی هیجدهم / سال هشتم صفحات 60 - 47 .
عبدی دانشپور، زهره (1378)، تحلیل عدم تعادل فضایی در شهرها، مطالعه‌ی موردی: شهر تهران، مجله‌ی صفه، سال نهم، شماره‌ی بیست و نهم، دانشگاه شهید بهشتی.
علیزاده، س (1390) بررسی و تحلیل میزان توسعه‌یافتگی و نابرابری‌های فضایی در استان خراسان شمالی، پایان‌نامه‌ی کارشناسی ارشد، استاد راهنما: هاشم داداش پور، دانشگاه تربیت مدرس.
قیصری، نرگس (1394)، بررسی تطبیقی جغرافیای فراغت در کلان شهر اهواز، پایان نامه‌ی کارشناسی ارشد، رشته‌ی جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه شهید چمران اهواز، دانشکده علوم زمین و GIS
کرمی، ت (1390)، نابرابری فضایی در فرآیند گسترش کالبدی شهر (مورد: شهر تهران)، رساله‌ی دکتری، استاد راهنما: محمد سلیمانی، حسن افروخته دانشگاه تربیت‌معلم.
کوشانه، ر، عزت پناه، ب، موسوی، م(1398) تحلیل پراکنش فضایی کاربری های خدمات عمومی شهری با استفاده از روش شاخص ویلیامسون کلان شهر تبریز، فصلنامه‌ی علمی-پژوهشی نگرش های نو در جغرافیای انسانی سال یازدهم، شماره‌ی چهارم، پاییز.
لطفی، ص، شعبانی، م (1391)، ارائه‌ی مدلی تلفیقی جهت رتبه بندی توسعه‌ی منطقه ای مطالعه‌ی موردی: بخش بهداشت و درمان استان مازندران، نشریه‌ی تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، سال سیزدهم، شماره‌ی 28.
مبارکی، ا، عبدلی، ا (1392)، تحلیل سلسله مراتب مناطق شهر ارومیه بر پایه شاخص های توسعه‌ی پایدار شهری، نشریه‌ی تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی سال سیزدهم، شماره‌ی30، صص 65-49.
مرصوصی، نفیسه (1382)، تحلیل فضایی عدالت اجتماعی در شهر تهران، رساله‌ی دکتری، استاد راهنما: دکترحسین شکویی، دانشگاه تربیت مدرس.تهران.
مرصوصی، نفیسه (1383)، توسعه یافتگی و عدالت اجتماعی شهر تهران، فصلنامه‌ی پژوهش های اقتصادی، شماره‌ی 14.
معروف نژاد، عباس (1390). تاثیر کاربری های شهری در ایجاد جزایر حرارتی (مطالعه‌ی موردی: شهر اهواز)، فصلنامه‌ی جغرافیای آمایش محیط، سال چهارم، شماره‌ی 14، ص 90-65.
مولایی هشجین، نصراله، معتمدی مهر، ا، دانش نظافت، ع (1397)، تحلیلی بر توسعه یافتگی مناطق شهری رشت با استفاده از تکنیک تاپسیس و آنتروپی شانون، مهندسی جغرافیایی سرزمین، دوره دوم، شماره 4 ،پاییز و زمستان 1397
مولایی هشجین، نصراله، معتمدی مهر، ا، دانش نظافت، ع (1397)، تحلیلی بر توسعه یافتگی مناطق شهری رشت با استفاده از تکنیک تاپسیس و آنتروپی شانون، فصلنامه‌ی مهندسی جغرافیایی سرزمین، دوره‌ی دوم، شماره‌ی 4
مومنی، کوروش، مودت، الیاس (1397)، سنجش توسعه‌ی پایدار شهری با تأکید بر شاخص کالبدی اجتماعی و استفاده از تکنیک های آماری برنامه ریزی (مطالعه‌ی موردی :کلان‌شهر اهواز)، فصلنامه‌ی جغرافیا و مطالعات محیطی- سال هفتم، شماره بیست و شش، تابستان 1397.
مهندسین مشاور معماری و شهرسازی عرصه (1390)، طرح راهبردی توسعه و عمران (جامع) شهر اهواز.
نسترن ،م، ابوالحسنی ،ف، بختیاری، ن (1394)، ارزیابی و سنجش درجه‌ی توسعه یافتگی یا نحوه‌ی برخورداری شهرستان های کل کشور، فصلنامه‌ی برنامه ریزی منطقه ای، سال پنجم، شماره‌ی 17 ،صص 4-1
وارثی، حمدرضا، زنگ آبادی، علی، غفوری، حسن (1386)، بررسی تطبیقی توزیع خدمات شهری از منظر عدالت اجتماعی مطالعه‌ی موردی: شهر زاهدان، فصلنامه‌ی جغرافیا و توسعه، شماره‌ی 11.
ویسی ناب، فتح اله(1396)، ارزیابی و سنجش وضعیت نابرابری توسعه در شهرستان‌های استان کرمانشاه با تأکید بر شاخص اقتصادی، فصلنامه‌ی جغرافیا و برنامه ریزی شهری چشم انداز زاگرس،دوره‌ی نهم، شماره‌ی 31 .
یوسفی، ع، ورشوئی، س (1389)، نابرابری اجتماعی در فضای شهری مشهد: برآوردی از نابرابری های درآمدی و تحصیلی در نواحی شهر، فصلنامه‌ی مطالعات اجتماعی ایران، دوره‌ی چهارم، شماره‌ی 4.
Abdi Daneshpour, Z (1999), Analysis of Spatial Imbalance in Cities, Case Study: Tehran, Sefeh Magazine, Year 9, Number 29, Shahid Beheshti University. (in Persian)
Alizadeh, S. (2011) A Study and Analysis of Spatial Development and Inequalities in North Khorasan Province, Master Thesis, Tarbiat Modares University, Supervisor: Hashem Dadashpour, 2011. (in Persian)
AManpour, S., Maleki, S., Hosseini Shahparyan, N (2016), Spatial analysis of population distribution and distribution of services in metropolitan areas of Ahvar, Quarterly Journal of Geography and Urban-Regional Planning, No. 22, Spring 2017. (in Persian)
Chalabi, M. (2009), Sociology of Order, Description and Theoretical Analysis of Social Order, Tehran: Ney Publishing. (in Persian)
Copcea, G. B., Vîlceanu, D. & Sorin, T. (2014). “Regional Disparities and Economic Trends in Romania: A Spatial Econometric Analysis”. Annals, Economic Science Series, ISSN: 1582–6333, 65-73.
Consulting engineers of architecture and urban planning (2011). Strategic plan for development and civil engineering (comprehensive) of Ahvaz city, (in Persian)
Gheissari, N (2015), A Comparative Study of Leisure Geography in Ahvaz Metropolis, Master Thesis, Geography and Urban Planning, Shahid Chamran University of Ahvaz, Faculty of Earth Sciences and GIS. (in Persian)
Gilis, M. And S.C. Radelt, And D.R. Snodqrass, And M, Romer, And D.H. Perkins, And S Radelt, And D. Snodqrass, (2006): Economic Development, Gh. Nie Publications.
Hosseini Shahparyan, N (2015), An Analysis of Spatial Justice with Emphasis on Urban Public Services of Ahvaz Metropolis, Master Thesis, Department of Geography and Urban Planning, Shahid Chamran University of Ahvaz. (in Persian)
Karami, T. (2011), Spatial inequality in the process of physical expansion of the city (Case: Tehran), PhD thesis, Tarbiat Moallem University, Supervisor: Mohammad Soleimani, Hassan Afrokhteh. (in Persian) . (in Persian)
Karimi Moghari, Z, Barati, J (2016) Determining the level of regional inequality in Iranian provinces: Multidimensional Composite Index Analysis, Quarterly Journal of Economic Growth and Development Research, Year 7, Issue 26, Spring 2017 (70-49) .
Kooshaneh, R, Ezzatpanah, B, Mousavi, M N(2018). Analysis of Spatial Inequalities in Metropolises (Case Study: Districts One and Ten of Tabriz Municipality), Journal of Geography (Regional Planning) Year 9, Issue 4, Fall 2017, pp: 88-67(in Persian)
Lee, R, Philo, C(2007), “welfare geography” in International Encyclopedia Of Human Geography, edited by: Rob Kitchin and Nigel Thrift, Volume 12, Elsevier.
Lees, N. 2010. Inequality as an Obstacle to World Political Community and Global Social Justice, Oxford University, Paper to be Presented at the SGIR 7th Annual Conference on International Relations, Sweden, September 9-11th 2010.
-Lotfi, P., Shabani, M. (2012), Presenting an integrated model for ranking regional development Case study: Department of Health, Mazandaran Province, Journal of Applied Research in Geographical Sciences, Year 13, No. 28. (in Persian)
Maroof Nejad, AS (2011). The Impact of Urban Land Use on the Creation of Thermal Islands (Case Study: Ahvaz) Quarterly Journal of Environmental Management, Fourth Year, No. 14, pp. 90-65.
Marsousi, N. (2003), Spatial Analysis of Social Justice in Tehran, PhD Thesis, Tarbiat Modares University, Supervisor: Dr. Hossein Shokouei. (in Persian)
Marsousi, N. (2004), Development and Social Justice in Tehran, Quarterly Journal of Economic Research, No. 14. (in Persian)
Martinez, J. (2009),"The use of GIS and Indicators to Monitor Intra-Urban Inequalities: A Case Study in Rosario", Argentina, Habitat International,Vol. 33, No. 1, Pp. 387- 396, 2009.
Mirzaei, J, Ahmadi, Sa, Lorestani, A (2014). Spatial analysis of the levels of enjoyment in all areas of Tehran from the perspective of urban economy, Quarterly Journal of Urban Economics and Management, Third Year, Eleventh Issue, Pages 77-59. (in Persian)
Mobaraki, A., Abdoli, A. (2013), Analysis of the hierarchy of Urmia city areas based on indicators of sustainable urban development, Journal of Applied Research in Geographical Sciences, 13th year, No. 30, pp. 65-49. (in Persian)
Molaei Hashjin, N, Motamedi Mehr, A, Danesh Nezafat, A. (2015), An Analysis of the Development of Urban Areas in Rasht Using TOPSIS and Shannon Entropy Techniques, Land Geographical Engineering, Volume 2, Number 4. (in Persian)
Molaei Hashjin,N, Motamedi Mehr, A., Danesh Nezafat, A. (2015), An Analysis of the Development of Rasht Urban Areas Using Shannon TOPSIS AND ENTROPY TECHNIQUE, GEOGRAPHICAL ENGINEERING OF THE LAND, Volume 2, Number 4. (in Persian)
Momeni, K., Movadat, A. (2018), Measuring Sustainable Urban Development with Emphasis on Social Physical Index and Using Statistical Planning Techniques (Case Study of Ahvaz Metropolis), Quarterly Journal of Geography and Environmental Studies - Year 7, Number 26, Summer 1397. (in Persian)
Nastaran, M., Abolhassani, F., Bakhtiari, N (2015), Evaluation and assessment of the degree of development or how the cities of the whole country, Quarterly Journal of Regional Planning, Fifth Year, No. 17, pp. 4-1. (in Persian)
oareSs JO, Marques MML, Monteiro CMF. A (2003),multivariate methodology to uncover regional disparities: A contribution to improve European Union and governmental decisions. European Journal of Operational Research. 2003;145(1):121-35.
Prizadi, I, Mirzadeh, H. (2015), Regional Development in Iran with a Distributive Justice Approach, Journal of Social Sciences Research, Eighteenth Year, No. 50, Fall 2016. (in Persian)
Rastegar, M. (2009). Spatial analysis of the degree of development of rural settlements (Zarrin Dasht city), Bachelor's thesis in Geography and Rural Planning, University of Isfahan(in Persian)
Roy, B. (1991), "The Outranking Approach and the Foundation of ELECTRE Methods, Theory and Decision, 31, 1991, pp49-73.
Sadeghi, R, Zanjari, N (2017), Spatial pattern of development inequality in 22 metropolitan areas of Tehran Journal of Social Welfare, Volume 17, Number 6. (in Persian)
Saremi, H, Tutzari, S (2014). Assessing and evaluating the levels of enjoyment of urban areas in the whole of Tehran using TOPSIS technique, city identity, number eighteen, year eight, pages 60-47. (in Persian)
Saremi, H., Tutzari, S. (2014), Measuring and evaluating the levels of enjoyment of urban areas in all of Tehran using TOPSIS technique, city identity number eighteen / eight year pages 60-47. (in Persian)
Tavakoli Nia, J., Shali, M. (2017), Regional Inequalities in Iran, Environmental Management Quarterly, (1). (in Persian)
UNDP. (2010). Human Development Report:40-year, Trends Analysis Shows Poor Countries Making Faster Development Gains.
United Nations, (2006): social justice in an open world, The Role of the United Nations.
Veisi Nab, F (2014), Assessing the situation of development inequality in the cities of Kermanshah province with emphasis on economic index, Quarterly Journal of Geography and Urban Planning Zagros Vision, Ninth Volume, No. 31. (in Persian)
Warsi, H., Zangabadi, A., Ghafouri, H. (2007), A comparative study of the distribution of urban services from the perspective of social justice Case study: Zahedan, Geography and Development, No. 11. (in Persian)
Yousefi, A., Warsaw, S. (2010), Social inequality in urban space of Mashhad: an estimate of income and educational inequalities in urban areas, Social Studies of Iran, Volume 4, Number 4. (in Persian)