10.توان سنجی قابلیت‌های ژئوتوریستی و ژئومورفولوژیکی در روستاهای گردشگرپذیر استان اردبیل

نوع مقاله : مقاله مستخرج از طرح پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری ژئومورفولوژی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

2 استاد ژئومورفولوژی ، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

3 دانشیار گروه آموزشی جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران. karam@khu.ac.ir

4 دانشجوی کارشناسی ژئومورفولوژی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

چکیده
زمینه و هدف: ژئوتوریسم، شکل ویژه‌ای از صنعت گردشگری است که در آن  در مرکز توجه گردشگران قرار می‌گیرند. یک ژئوسایت می‌تواند یک چشم‌انداز، دسته‌ای از اشکال متنوع ناهمواری‌های سطح زمین-(لندفرم‌ها) یا لندفرم منفرد، یک رخنمون سنگی، هم‌چنین لایه‌های فسیل دار یا یک فسیل به‌خصوص باشد. از پژوهش حاضر توان‌سنجی قابلیت‌های ژئوتوریستی و ژئومورفولوژیکی در روستاهای گردشگر‌پذیر استان اردبیل می‌باشد.
روش بررسی:  این پژوهش ازلحاظ هدف توصیفی-تحلیلی-کاربردی بوده و برای ارزیابی مناطق موردمطالعه از مدل‌های پاولووا که به ارزیابی توان رقابت‌پذیری مناطق موردمطالعه می‌پردازد و مبتنی بر تشکیل فاکتورهای مثبت و منفی و محاسبات مرتبط با آن‌ها می‌باشد؛ مدل فیولت که مناطق ژئوتوریستی را بر اساس چهار معیار منشأ شکل‌گیری، پراکندگی جغرافیایی، گردشگری و وضعیت دسترسی موردبررسی قرار می‌دهد و درنهایت مدل کوبالیکوا که بیش‌تر بر معیارهای علمی، آموزشی، اقتصادی، حفاظتی و افزوده تأکید دارد، استفاده شده است.
یافته ها و نتیجه گیری:  براساس نتایج به‌دست آمده از ارزیابی مدل ژئوتوریستی پاولووا این نتایج حاصل شد مناطق ژئوتوریستی بیله درق، خوجین و سردابه به ترتیب در وزن های رقابت پذیری عالی، خوب و مناسب قرار گرفتند. نتایج حاصله از به کارگیری مدل فیولت نیز نشان داد که در بخش مدیریتی مناطق مورد بررسی منطقه بیله‌درق با مقدار امتیاز 68/0 و در بخش نرخ گردشگری روستای خوجین با امتیاز 70/0 را به خود اختصاص داده ات که نشان برتری نسبی پتانسیل‌های رفاهی دارد. هم‌چنین بر اساس نتایج حاصله از مدل کوبالیکوا، روستای بیله درق در بیش‌تر زیرشاخص‌های ارزیابی امتیاز بالایی را کسب کرده است و با مجموع امتیاز 11 نسبت به سایر روستاهای موردمطالعه از ارزش بالایی برخوردار می‌باشد. بنابرین نتیجه‌گیری می‌شود روستای بیله‌درق از قابلیت‌ها و پتانسیل‌های بالای ژئوتوریسمی برخوردار بوده و می‌تواند در رشد و گسترش صنعت توریسم در منطقه نقش بسزایی داشته باشد. درنهایت پیشنهاد می‌گردد جهت شناخت ظرفیت‌های مناطق ژئوتوریستی در مطالعات آتی با مدل‌های گوناگون ارزیابی گردند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Evaluation of geotourism and geomorphological capabilities in touristic villages of Ardabil province

نویسندگان English

Behrouz nezafat taklhe 1
Fariba esfandyari 2
Amir Karam 3
Sayeh abidi hamlabad 4
1 Phd student of geomorphology, Faculty of Social Sciences, University of Mohaghegh Ardabili. Ardabil, Iran
2 Professor of Geomorphology, Faculty of Social Sciences, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran
3 3-Assistant Professor, Department of Physical Geography, Faculty of Geographical Sciences, Kharazmi University, Tehran, Iran.
4 4-Bachelor of Geomorphology, Faculty of Social Sciences, University of Mohaghegh Ardabili. Ardabil, Iran
چکیده English

Background and Aim: Geotourism is a special form of tourism industry in which tourists are the center of attention. A geosite can be a landscape, a group of various forms of unevenness of the earth's surface (landforms) or a single landform, a rock outcrop, as well as fossil layers or a particular fossil. The present study is to assess the geotourism and geomorphological capabilities in tourist villages of Ardabil province.
Methods and Material: This study is descriptive-analytical-applied in terms of its purpose and uses Pavlova models to evaluate the competitiveness of the studied areas and is based on the formation of positive and negative factors and calculations related to them; The Violet model, which examines geotourism areas based on four criteria of origin, geographical distribution, tourism, and accessibility, and finally the Kobalikova model, which emphasizes scientific, educational, economic, conservation, and additional criteria, was used.
Results and Discussion: Based on the results obtained from the evaluation of the Pavlova geotourism model, these results were obtained: the geotourism areas of Biledarq, Khojin, and Sardabeh were ranked in the excellent, good, and appropriate competitiveness weights, respectively. The results obtained from applying the Violet model also showed that in the management section of the studied areas, Biledarq region was assigned a score of 0.68, and in the tourism rate section, Khojin village was assigned a score of 0.70, which indicates the relative superiority of welfare potentials. Also, based on the results of the Kobalikwa model, the village of Bileh Daragh has obtained high scores in most of the evaluation sub-indices and, with a total score of 11, has a high value compared to other villages under study. Therefore, it is concluded that Bileh Daragh village has high geotourism capabilities and potentials and can play a significant role in the growth and expansion of the tourism industry in the region. Finally, it is suggested that in order to identify the capacities of geotourism areas, they should be evaluated with different models in future studies

کلیدواژه‌ها English

potential
geotourism
touristic villages
geomorphological models
Ardabil province
اولادی قادیکلایی، جعفر. (1388). مقدمه‌ای بر طبیعت‌گردی، تألیف دیوید ای فنل، چاپ دوم، بابلسر، انتشارات دانشگاه مازندران.
اروجی، حسن، (1391)، مکان‌یابی ژئومورفوسایت‌های بهینه گردشگری با فرایند تحلیل شبکه‌ای  (ANP)  و ارزیابی آن‌ها از طریق مدل‌های ژئومورفوتوریستی (مطالعه موردی: شهرستان طبس)، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، در رشته جغرافیا و برنامه‌ریزی توریسم، دانشگاه تهران.
افتخاری، سید مروت و شریفی کیا، محمد (1396). ارزیابی توانمندی و پتانسیل شهرستان طالقان به‌عنوان ژئومورفوسایت پس از احداث سد و نقش آن در توسعه پایدار، جغرافیا (انجمن جغرافیایی ایران)، شماره 52، صص 342-329. https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=300401
ایلدرمی، علیرضا، شایسته، کامران، فاضلی، لیلا (1397). بررسی پتانسیل گردشگری ژئومورفوسایت‌های دامنه شمالی الوند همدان با استفاده از روش فاسیلوس و رینارد، جلد ،۱۸ شماره ۶۱ ، صفحات ۲۴۰-۲۲۱. http://geographical-space.iau-ahar.ac.ir/article-1-3251-fa.html
اصغری ، سمیرا و جعفری، حمید (1397). بررسی اثرات گردشگری در توسعه اقتصادی و اجتماعی مناطق روستایی (مطالعه موردی: روستاهای شهرستان تالش، جغرافیا، فصلنامه علمی – پژوهشی و بین‌المللی انجمن جغرافیای ایران، سال 16، ش 57، صص 169-159. https://mag.iga.ir/article_253475.html
اصغری سراسکانرود، صیاد و نظافت تکله، بهروز (1399)، ارزیابی توان ژئوتوریستی و تحلیل رقابت‌پذیری مناطق ژئوتوریستی شهرستان سرعین، تحقیقات جغرافیایی، دوره 35، شماره 3، صص 203-193. http://georesearch.ir/article-1-915-fa.html
اسفندیاری درآباد، فریبا، نظافت تکله، بهروز، حسن زاده، محمد، پاسبان، امیرحسام (1401). ارزیابی و تحلیل توان گردشگری و رقابت‌پذیری استان اردبیل با استفاده از مدل پاولووا و مدل دینامیکی هادزیک (مطالعه موردی: هیر، خلخال، سرعین)، فصلنامه مطالعات علوم محیط‌زیست، دوره 7، شماره 3، صفحه 5188-5201. https://www.jess.ir/article_152198.html
اسفندیاری درآباد، فریبا، نظافت‌تکله، بهروز، شهبازی شرفه، زهرا، نعمتی، ولی (1402)، ارزیابی توانمندی‌های ژئوتوریستی و ژئومورفولوژیکی شهرستان سرعین با استفاده مدل‌های کوبالیکوا و فیولت، مطالعات علوم محیط زیست، دوره 8، شماره 4، صفحه 7644-7658، https://www.jess.ir/article_176838.html
ابراهیم‌پور، حبیب، نعمتی، ولی، نظافت تکله، بهروز (1401). شناسایی پتانسیل‌های ژئوتوریستی شهرستان سرعین با استفاده از مدل پارک ملی و هادزیک، جغرافیا و روابط انسانی، دوره 5، شماره 3 - شماره پیاپی 19، صفحه 161-183. https://www.gahr.ir/article_166330.html
پاپلی یزدی، محمدحسین، سقایی، مهدی (1385).  گردشگری( ماهیت و مفاهیم)، تهران، انتشارات سمت.
تفلر، دیوید جی، ریچارد، شارپلی (1391).  برنامه‌ریزی توسعه گردشگری در کشورهای درحال‌توسعه (ح. ضرغام، ز. نکویی، ن. عباسپور، و م. شجاعی، مترجمان). تهران: مهکامه.
جلالیان، حمید؛ رضوانی، محمدرضا، طهماسبی، اصغر، اروجی، حسن (1397).  تبیین مدل توسعه سیستم گردشگری روستایی با استفاده از نظریه آشوب و مدل باتلر (مطالعه موردی: روستای مصر، شهرستان خور و بیابانک)، فصلنامه پژوهش‌های روستایی، دوره 9، شماره 2، صص 223-235. https://jrur.ut.ac.ir/article_67604.html
جعفری، حسن، طاهرخانی، محمد، رضایی، خدیجه (1398). ارزیابی پتانسیل‌های ژئوتوریسمی حوضه قزل‌اوزن، پژوهش‌های ژئومورفولوژی کمی، دوره 8، شماره 3، صفحه 259-275. https://www.geomorphologyjournal.ir/article_102805.html
جهانیان، منوچهر. 1401. تحلیل نقش ژئوتوریسم در توسعه اقتصادی جوامع میزبان و محلی، فصلنامه علمی- پژوهشی جغرافیا و برنامه‌ریزی منطقه‌ای دوره 12، شماره 49، صص 518-509. https://www.jgeoqeshm.ir/article_171112.html
چقاجردی، ایمان، فتوحی، زیبا، سلطانی‌نژاد، مهدیه (1398). بررسی گردشگری شهری بافت میانی منطقه 14 اصفهان با استفاده از مدل SWOT-QSPM، فصلنامه جغرافیایی فضای گردشگری، سال هشتم، شماره 32، صص 124-111. https://sanad.iau.ir/fa/Article/999659
حلبیان، امیرحسین، پورخسروانی، محسن، نگهبان، سعید (1396). ارزیابی قابلیت‌های گردشگری ژئوتوپ‌های سیرجان با استفاده از مدل‌های فاسیلوس و کومانسکو، دوره 8، شماره 4 ، شماره پیاپی 32، صص 131-112. https://esrj.sbu.ac.ir/article_96452.html
حاجری، زینب، ناصرزاده، محمدحسین، گودرزی، سعید تقوی (1398). تهیه تقویم اکو توریسم حوزه خلیج‌فارس بر اساس شاخص‌های زیست‌اقلیمی مدل MEMI (مطالعه موردی: بوشهر)، مطالعات مدیریت گردشگری، دوره 14، شماره 46، شماره پیاپی 46، صص 282-245. https://tms.atu.ac.ir/article_10434.html
رکن‌الدین افتخاری، عبدالرضا، قادری، اسماعیل (1381). نقش گردشگری روستایی در توسعه روستایی (نقد و تحلیل چهارچوب‌های نظریه‌ای)، جلد 6، شماره 1، صص 41-23. https://hsmsp.modares.ac.ir/article-21-4582-fa.html
رضوانی، محمدرضا، صفایی، جواد (1384).  گردشگری خانه‌های دوم و اثرات آن بر نواحی روستایی: فرصت و تهدید (مورد : نواحی روستایی شمال ایران)، پژوهش‌های جغرافیایی، شماره 54. https://jrg.ut.ac.ir/article_17773.html
رضوانی، محمد رضا  (1387). توسعه گردشگری روستایی با رویکرد گردشگری پایدار، چاپ اول، انتشارات دانشگاه تهران، تهران.
زمان‌زاده، سید محمد، قدیری معصوم، مجتبی، فرجی سبکبار، حسنعلی،  واعظی، هما (1395). بررسی تأثیر مخاطرات بر توسعه گردشگری شهرستان سرعین، نشریه علمی جغرافیا و مخاطرات محیطی، دوره 5، شماره 4 - شماره پیاپی 20، صص 151-135. https://geoeh.um.ac.ir/article_30591.html
سبحانی، بهروز. (1379). شناسایی آب‌های گرم استان اردبیل و جایگاه آن در توسعه صنعت توریسم، فصلنامه علمی پژوهشی اطلاعات جغرافیایی سپهر، دوره 9، شماره 35، صص 44-38. https://www.sepehr.org/article_28620.html
سبحانی، بهروز (1389). شناخت پتانسیل‌های گردشگری منطقه آبگرم سردابه در استان اردبیل با روش SWOT، مطالعات و پژوهش‌های شهری و منطقه‌ای، سال اول، شماره چهارم، صص 128-113. https://www.sid.ir/paper/153083/fa#pointx
صفاری، امیر، گنجائیان، حمید، فریدونی کردستانی، مژده، حیدری، زهرا (1398). بررسی توانمندی‌های ژئوتوریسمی با استفاده از روش‌های ارزیابی و پهنه‌بندی (مطالعه موردی: شهرستان‌های دیواندره و سقز)، مجله آمایش جغرافیایی فضا، دوره 9، شماره 31 - شماره پیاپی 31، صفحه 141-156. https://gps.gu.ac.ir/article_90115.html
فخر جمالی، هاله، صحرایی نژاد، نسیم، موسوی، حسین (1400). تحلیل پهنه‌بندی توسعه پایدار بومگردی روستایی با بهره‌گیری از فرآیند تحلیل سلسله‌مراتبی(AHP) (مورد پژوهی: روستای سردابه استان اردبیل)، معماری و شهرسازی پایدار، سال نهم، شماره دوم. https://jsaud.sru.ac.ir/article_1614.html
مختاری، داود، کرمی، فریبا، بیاتی خطیبی، مریم (1390). شناسایی اشکال مورفوژنتیک فعال در گردنه پیام با هدف برنامه‌ریزی ژئوتوریسم، فصلنامة تحقیقات جغرافیایی، سال 26، شمارة 4، پباپی 103، صص 92-67. https://www.sid.ir/journal/issue/2913/fa
محمدیان، کلثوم و جاودانی، مهناز (1402). ارزیابی توانمندی‌های ژئوتوریسمی شهرستان دماوند با استفاده از روش‌های زوروس و کامنسکو، جغرافیا و روابط انسانی، دوره 6، شماره 2 - شماره پیاپی 22، صفحه 332-348. https://www.gahr.ir/article_182598.html
عابدینی، موسی، و سلطان یلمه، انه (1402). بررسی و تجزیه‌وتحلیل توانمندی‌های ژئوتوریستی شهرستان رامیان با استفاده از مدل‌های swot و pralong، جغرافیا و روابط انسانی، پاییز 1402، دوره6، شماره2، صص 425 -453. https://www.gahr.ir/article_182907.html
غلامی، صفورا، گندمکار، امیر،  فنایی، راضیه (1397). تأثیر مخاطرات آب‌وهوایی بر تعداد گردشگران خارجی شهر اصفهان، فصلنامه علمی برنامه‌ریزی و توسعه گردشگری، دوره 7، شماره 26، صص 168-146. https://tourismpd.journals.umz.ac.ir/article_2045.html
مغانلو، حسینعلی صادق، 1382. جاذبه‌های گردشگری سرعین، انتشارات باغ اندیشه، سرعین.
Büyüközkan, Gülçin, Mukul, Esin, Kongar, Elif. (2020), Health tourism strategy selection via SWOT analysis and integrated hesitant fuzzy linguistic AHP-MABAC approach, Socio-Economic Planning Sciences, 107-120. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0038012120304195
Feuillet, Thierry & Sourp, Eric (2011); Geomorphological Heritage of the Pyrenees National Park(France): Assessment, Clustering, and Promotion of Geomorphosites; Geoheritage, V 3, pp 151–162. https://link.springer.com/article/10.1007/s12371-010-0020-y
Ghosh, Avijit , Mukhopadhyay, Sutapa, Chatterjee, Saurodeep, (2021). Assessment of geoheritage and prospects of geotourism: An approach to geoconservation of important geological and geomorphological sites of Puruliya district, West Bengal, India, International Journal of Geoheritage and Parks, Volume 9, Issue 2, Pp 264-283. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2577444121000137
Hamoud, A., El Hadi, H., Tahiri, A., Chakiri, S., Mehdioui, S., Baghdad, B., El Maidani, A., Bejjaji, Z. and Aoufa, M. (2021). Mauritanian geological resources: A lever for sustainable regional development via geotourism. International Journal of Geoheritage and Parks, 9(4), pp.415-429. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S257744412100040X
Kubalíková, Lucie. (2013). Geomorphosite Assessment For Geotourism Purposes. Czech Journal Of Tourism, 2(2), 80-104. https://intapi.sciendo.com/pdf/10.2478/cjot-2013-0005
Letunovska, N., Kwilinski, A., & Kaminska, B. (2020). Scientific Research In The Health Tourism Market: A Systematic Literature Review. Health Economics and Management Review. (1), pp8-19. https://www.researchgate.net/publication/346758974_Scientific_Research_In_The_Health_Tourism_Market_A_Systematic_Literature_Review
Mirjanić, S. & Vaško, Ž. & Ostojić, A. & Predić, T. & Drinić, Lj. & Rokvić, G. & Mrdalj, V. & Figurek, A. (2011) Agricultural sector of Republic Srpska – Situation and development directions, Main characteristics of CAP-EU, Banja Luka.
Ozshahin, Emre., 2017, Geodiversity assessment in the Ganos (Isıklar) Mount (NW Turkey). Environmental Earth Sciences, 76 (7), 1-10. https://link.springer.com/article/10.1007/s12665-017-6591-z
Pavolová Henryeta, Kyseľová Katarina, Bakalár Tomas (2014). Brownfields as a tool for support of destination tourism development. Acta Geoturistica. 3(1):26-30. https://geotur.tuke.sk/pdf/2012/n01/04_Pavolova_v3_n1.pdf
Rutherford. J,Kobryn.H, & Newsome. D. (2014). A case study in the evaluation of geotourism potential through geographic information systems: application in a geology-rich island tourism hotspot. Current issues in tourism, volume 18, lssue 3,
Renhart, Hilary, Rifki Rafida, Muhamad, Sofie, Tria, Dwi Putra, Rakhmat, Rahman Matoka, Mayselina Candra, Salsa Maulita, Nadhine, Baiquni, Muhammad. (2023), Assessment of geological diversity, geosites, and geotourism potencies at Menoreh Mountain for designation of geopark area, International Journal of Geoheritage and Parks, Volume 11, Issue 3, Pp 385-406. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S257744412300045X
Sen, Subhajit Abouelresh , Mohamed Omar, Al-Musabeh, Ali Hassan, Al-Ismail, Fahad Saleh. (2024). Potential geoheritage resources in Saudi Arabia for geotourism development: In the context of IUCN theme, International Journal of Geoheritage and Parks,Volume 12, Issue 1, Pp 98-112. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2577444124000042
Tesfa, Chalachew, Minuyelet Zewdie, Mulusew, (2023), Assessment and map of geotourism potential sites in Amhara Regional State, Northwestern Ethiopia, International Journal of Geoheritage and Parks, volume 11, Pp 634-651. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2577444123000709

  • تاریخ دریافت 22 مرداد 1403
  • تاریخ بازنگری 13 مهر 1403
  • تاریخ پذیرش 20 آبان 1403
  • تاریخ اولین انتشار 24 آذر 1403
  • تاریخ انتشار 25 آذر 1403