15.الویت سنجی استراتژی میان‌افزا و توسعه زیرزمینی در گسترش فضایی و بازآفرینی هسته اولیه مجموعه سعدآباد تهران

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

کارشناس ارشد مهندسی معماری اسلامی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه سوره

چکیده
زمینه و هدف: مسئله حفاظت از آثار تاریخی معماری و اشاعه درک ارزش‌های فرهنگی-هویتی آن، همواره در جوامع بشری مطرح بوده؛ اما امروزه تنها نگهداری چنین ابنیه‌ای از تخریب و آسیب‌های محیطی کارآمد و مقبول به حساب نمی‌آید و لازم است ابنیه تاریخی احیا و بازآفرینی شده تا به حیات موثر و مداوم شهری در پیوند با اجتماع بازگردند. در این راستا، پژوهش حاضر ساختمان اندرونی و بیرونی هسته اولیه مجموعه سعدآباد تهران و حیاط میانی این دو ساختمان را به عنوان محدوده‌ای حاوی پتانسیل‌های گردشگری فراوان که تا کنون بخشی از آن بدون کاربرد رها شده است؛ بر مبنای هویت تاریخی یکپارچه این مجموعه، هدف مطالعه قرار داده است. بدین جهت، به دلیل ریز مقیاس بودن فضاهای داخلی هر دو ساختمان و همچنین عدم وجود اتصال فضایی مستقیم بین آن‌ها با هدف جبران انقطاع دسترسی مستقیم از یک ساختمان به دیگری در یک فضای رابط، دو استراتژی طراحی بخش الحاقی توسعه میان افزا و توسعه زیرزمینی را بر اساس لزوم جلب رضایت و حمایت مخاطبان فضا و مشارکت دهی آنان در تصمیم‌گیری‌های مرتبط با رویکرد احیا و بازآفرینی ابنیه تاریخی، از جامعه آماری 100 نفره گردشگران تصادفی مجموعه، الویت سنجی می‌نماید.
روش‌شناسی: سنجش مذکور از طریق پرسشنامه ساختاریافته انجام میگردد و نتیجه نهایی را توسط نرم افزار آماری SPSS به همراه نمودارهای میله‌ای همسو با اطلاعات میدانی کسب شده، در قالب اطلاعات کیفی ارائه خواهد کرد. روش پژوهش این مقاله پیمایشی و میدانی بر مبنای اطلاعات کمی-کیفی می‌باشد و با در نظر داشتن نیاز کاربران، تاریخچه و ساختار معماری محدوده سایت، امکانات و کاربری بخش‌های گوناگون مجموعه سعدآباد ویژگی‌های جغرافیایی، به سه پرسش اساسی در زمینه کاربری مناسب سایت مورد مطالعه، ویژگی‌های هویتی، نظام حرکتی و ارتباطی، کالبد و مولفه‌های اجتماعی-فرهنگی مجموعه گردشگری مد نظر و استراتژی طراحی مناسب سایت، پاسخ می‌دهد.
یافته‌ها و نتایج: بر مبنای بیشترین احساس نیاز بازدیدکنندگان از مجموعه سعدآباد به فضای استراحت سرپوشیده در کنار وابستگی هویت سعدآباد به تاریخ خاندان سلطنتی پهلوی و صلاح دید گردشگران به اختصاص کاربری موزه هنرهای دیجیتال با مضمون زندگینامه اعضای خاندان سلطنتی پهلوی و کارگاه آموزشی تاریخ پهلوی برای گروه های سنی متفاوت، محدوده مورد مطالعه می‌تواند هر سه این  کاربری‌ها را پذیرا شود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Prioritization between Infill and underground Development strategies for spatial expansion design and regeneration of Saad Abad complex in Tehran primary core

نویسندگان English

Kiana Eghtebasi
Matin Rostami
MSc. of Islamic Architectural Engineering, Faculty of Architecture and Urban Planning, Sooreh University, Tehran,Iran,
چکیده English

Background and Objective: The issue of protecting historical architectural monuments and spreading the understanding of its cultural-identity values ​​has always been raised in human societies; But today, only maintaining such a building from destruction and environmental damage is not considered efficient and acceptable, rather it is necessary to regenerate the historical buildings and return them to the effective and continuous urban life in connection with the community. In this regard, the current research has aimed the inner and outer building of Saad Abad complex in Tehran primary core and the middle courtyard of these two buildings as an area containing tourism potentials, which a part of it, has been left unused by now, however the historical identity of this area had been integrated. Therefore, due to the internal micro-scale spaces of both buildings and also the lack of direct spatial connection between them, with the aim of compensating for interruption of direct access from one building to another in a connecting space, two strategies for the additional part design, such as Infill and underground Development strategies based on the necessity of gaining satisfaction and support of  tourists and their participation in decisions related to regeneration approach for historical building, it prioritizes the statistical population of 100 random tourists.
Methodology: The mentioned measurement is done through a structured questionnaire and the final result of its analysis will be presented by SPSS statistical software along with bar graphs in alignment with the field information obtained in the form of qualitative information. The research method of this article is survey and field based on quantitative-qualitative information and it also taking needs of users, history and architectural structure of the site, the facilities and use of various parts of the Saadabad complex and geographical features into account in order to answer three basic questions regarding the appropriate use of the site, the identity characteristics, movement and communication system, body and socio-cultural components of the tourism complex and at last, the appropriate design strategy for the site.
Findings and Results: Based on the most felt need of visitors to the Saadabad complex for a covered rest space, along with the dependence of the identity of Saadabad on the history of the Pahlavi royal family, and the tourists' opinion on the use of the digital arts museum with the theme of the biographies of the members of the Pahlavi royal family and the Pahlavi history educational workshop for different age groups, the studied area can accept all three of these uses.

کلیدواژه‌ها English

Historical building regeneration
Infill development
Underground development
Saadabad complex in Tehran
- آبراهامیان، یرواند (۱۳۷۷). ایران بین دو انقلاب، نشر نی، ص۱۲۴.
- ابویى، رضا؛ جعفرى، نسیم، (1394). نقد جایگاه بناهاى میان افزا درمحوطه هاى تاریخى ازمنظر اسناد بین المللى، صفه،25(68)، 119-138.
- اعتضادی، زهرا سادات؛ طغیانی، شیرین، (1398). بررسی معماری میان افزا در پالیمسست بناهای تاریخی، نشر رزا: تهران.
- اکبری، حسن، ابراهیمی، اسماعیل، (1399). طراحی اقلیمی فرم، نسبت ابعادی و جهت استقرار ساختمان بر اساس تابش خورشید در شهر تهران، فصلنامه علمی مطالعات برنامه ریزی سکونتگاه های انسانی، دوره 15، شماره 4 (پیاپی 53)، صص1175-1188.
- بهرامی فر، پیمان؛ قبادیان، وحید؛ محمودی، مهناز، (1401). بررسی مفاهیم نهفته در معماری بدنه های تاریخی در ساخت بناهای میان افزا در بافت تاریخی کلانشهرهای ایران (مطالعه موردی: شهرهای تهران، اصفهان و شیراز)، هویت شهر، 52، سال 16.
- پسیان، نجفقلی؛ معتضد، خسرو (۱۳۸۲). از سوادکوه تا ژوهانسبورگ: زندگی رضاشاه پهلوی. نشر ثالث.
- حریفی، رویا؛ مهدوی، فاطمه، اسفندیاری فرد، الهام، (1400). اثرگــذاری معیارهــای توسعه میان افـزا در طراحـی (نمونـه مـوردی: ســاختمان پلاســکو)،رف، سال اول، شماره سوم.
- حریری، نجلا، علیین، ملیحه، اباذری، زهرا، (1396). کاربست آمیخته بازاریابی در کاخ موزه های تهران (مطالعه موردی: مجموعه های فرهنگی  تاریخی سعدآباد، نیاوران و کاخ گلستان)، فصلنامه گنجینه اسناد، سال بیست و هفتم، دفتر دوم، صص 138-153.
- حسینی، حمیدرضا، (1398). از روستای جعفر‌آباد تا موزه سعد‌آباد، پانزدهمین نشست «چهارشنبه‌های تهران».
- دادیار، بهاره، (1399). تاثیر مدیریت کیفیت فراگیر برعملکرد موزه ها با تاکید بر نقش متغیر میانجی مسئولیت اجتماعی (مطالعه موردی: مجموعه سعدآباد)، پژوهش های کاربردی در مدیریت و حسابداری، شماره17، ص83-64.
- دفتر سیاسی-فرهنگی کمیته میراث فرهنگی و گردشگری، (1380). گزارش وضعیت کاخ احمدشاهی در مجموعه سعدآباد تهران، معاونت پژوهشی مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی.
- رسولی، مرتضی، (1381). خاندان پهلوی (از زبان یکی از همسران رضاشاه: مصاحبه با عصمت الملوک دولتشاهی)، تاریخ معاصر ایران،س6، ش23.
- زرگردقیق، هانیه؛ موسوی، مهناز؛ بابازاده اسکوئی، سولماز، (1392). بررسی ساختار اماکن زیرزمینی و صخرهای در معماری بومی جهان با رویکرد پایداری، کنفرانس بین المللی عمران، معماری و توسعه پایدار شهری.
- ساعتیان، رویا، (1396). باغ سعدآباد، فصلنامه‌ معماری و ساختمان، شماره 35، دوره تابستان.
- سلطان زاده، حسین، سلگی، مینا، (1395). بررسی کیفی کاخ سعد آباد و تحولات مجموعه در گذر از تاریخ، همایش ملی معماری و شهرسازی از نظریه تا عمل، تهران.
- صالحی، ابوذر؛ معتمدی محمدآبادی، محبوبه،(1396). اصول و معیارهای طراحی بناهای میان افزا در بافت تاریخی، سومین همایش بین المللی معماری عمران وشهرسازی در آغاز هزاره سوم.
- صداقت، سیده مهسا، (1396). منظر فرهنگی مجموعه کاخ سعدآباد: شناخت و ضرورت حفاظت و باززنده سازی آن، سومین کنفرانس بین المللی گردشگری، جغرافیا و باستان شناسی.
- طهماسبی، اصغر، موحد، علی، محبتی، احمد، (1399). مقایسه مرکزیت فضایی جاذبه های گردشگری کاخ موزه سعدآباد برای بازدیدکنندگان داخلی و خارجی، فصلنامه علمی مطالعات مدیریت گردشگری، سال پانزدهم، شماره 49، صص 203-232.
- فارس نیوز، (1393) سعدآباد در دوران قاجار، مجله خبری فارس پلاس،نمایه اینترنتی: www.farsnews.ir.
- فردوست، حسین، (1373). ظهور و سقوط سلطنت پهلوی (خاطرات ارتشبد سابق)، تهران، انتشارات اطلاعات، چاپ ششم، ج۱، ص۷۳.
- قبادیان، وحید؛ بهرامی فر، پیمان؛ محمودی زرندی، مهناز، (1401). تببین الگوی شهری بافت تاریخی شیراز به منظور بررسی ساخت بنا‌‌های میان افزا در بافت تاریخی، مطالعات بین رشته ای در تعالی معماری و شهرسازی، شماره 2، صص 177-199.
- قره بگلو، مینو؛ نژاد ابراهیمی، احد؛ اردبیلچی، ایلقار، (1398). معماری میان افزا: رویکردی میان رشته ای برای طراحی در بافت تاریخی (نمونه موردی: مجموعه تجاری مشروطه در بافت تاریخی بازار تبریز)، نشریه علمی باغ نظر، 16 (76)، صص 57-68.
- کسری، نیلوفر، (1379). زنان ذی‌نفوذ در خاندان پهلوی، با مقدمه دکتر باقر عاقلی، نشر نامک، چاپ اول، ص۳۶.
-  لالمی، شیده، (1400). سعدآباد، کاخ -موزه ها ، مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی (مرکز پژوهش های ایرانی و اسلامی).
- محمد حسنی زاده، مرجان، فرجی سبکبار، حسنعلی، مطیعی لنگرودی، سید حسن، (1397). تحلیل اکتشافی الگوهای فضایی-زمانی رفتار بازدیدکنندگان (مطالعه موردی: مجموعه فرهنگی-تاریخی سعدآباد)، پژوهش های جغرافیای انسانی، 103(50)،17-34.
- مرعشی، میرظهیرالدین، (881ه.ق). تاریخ طبرستان و رویان و مازندران.
- مروتی، آرش؛ اصانلو، حسن؛ زارعی، النا،(1392)، بازشناسی توسعه پایدار در معماری زیرزمینی، کنفرانس بین المللی عمران، معماری و توسعه پایدار شهری.
- معتضد، خسرو، (1377). اشرف از سرای سنگلج تا سریر سلطنت، ص۱۸، تهران، چاپ اول.
- موسسه اندیشه طراحی بومی، (1391). نگاهی بر طراحی در محیط های تاریخی، سمینار آینده طراحی شهری و معماری در ایران: پردیس هنرهای  زیبا دانشگاه تهران.
- نصرالهی، سمانه؛ شمالی، احمد؛ رستگار، حمید، (1393). نقش فضاهای زیرزمینی در توسعه شهری ( نمونه موردی گسترش حیات زیر سطحی دربافت اطراف حرم مطهر رضوی )، اولین کنفرانس ملی شهرسازی، مدیریت شهری و توسعه پایدار.
- نورانی، زهرا،شادمهری، نیلوفر، ریاضی، محمدرضا، (1398). اهمیت و اصول طراحی محفظه نگهداری از البسه تاریخی موزه سعدآباد، نشریه علمی تخصصی شباک، سال پنجم، شماره 48.
- نیائی، الهه؛ دانشجو، خسرو؛ بمانیان، محمدرضا، (1400). تحلیل معیارهای کالبدی بناهای میان افزا به منظور به کارگیری در طراحی و ارزشیابی آن ها، نشریه علمی باغ نظر، 18 (100)، صص 41-58.
- وکیل‌باشی، حمید، (1398). از روستای جعفر‌آباد تا موزه سعد‌آباد، پانزدهمین نشست «چهارشنبه‌های تهران».؛ قابل بازدید در: https://bagheketab.com/content/ID/687.
- هدایت، رضا قلی خان، (1265). تاریخ گنسای و روضه الصفا ناصری رضاقلی، انتشارات مرکزی خیام پیروز.
- Alfirevic, D., Simonovic Alfirevic, S., (2015). Infill Architecture: Design Approaches for In-Between Buildings and „Bond” as Integrative Element, АУ,15, 20-41.
- Arij Elkhayat, A.,(2015). Underground Architecture, ARPN Journal of Engineering and Applied Sciences 3(4):8.
- Ashrafian, T., Moazzen, N., Haghlesan, M., (2011). Human Comfort in Underground Buildingsconf. 5th SASTech Khavaran Higher-education Institute, Mashhad, Iran, pp. 2-3.
- Christensen, A.J.,(2005). Dictionary of landscape architecture and construction, NewYork: McGraw-Hill.- Ivanova, N., Ganzha, O.,(2016). The Architectural and Ecological Features of the Underground Development of the Ravine Network in a Riverside City (on the Example of Volgograd), Procedia Engineering, Volume 165, Pages 1006-1015.
- Ivanova, N., Ganzha, O.,(2016). The Architectural and Ecological Features of the Underground Development of the Ravine Network in a Riverside City (on the Example of Volgograd), Procedia Engineering, Volume 165, Pages 1006-1015.
- Mahdi, R.M., Aboud, A.H.,(2020). Underground housing formation strategies, Journal of Physics: Conference Series, 1773 (2021) 012033.
- McConnell, V. & Wiley, K., (2010). Infill development: Perspectives and evidence from economics and planning, Wahington DC: Resource for the  future.
- Montazerolhodjah, M., Pourjafar, M., Taghvaee A.,(2015). Urban underground development an overview of historical underground cities in Iran, International Journal of Architectural Engineering & Urban Planning, Volume 25, Issue 1.
- Penga, F.L, QIAO, Y.K., Sabri, S., Atazadeh,B., Rajabifard, A., (2021). A collaborative approach for urban underground space development toward sustainable development goals: Critical dimensions and future directions, Front. Struct. Civ. Eng., 15(1): 20–45.
- Webster George, S., (1914). Subterranean street planning in annals of the American academy of political and social science, Housing and town planning sage publications, Vol.51, PP.200-207.
- www.google.com/maps/place/Saadabad complex.
- www.sadmu.ir
- Xinming, J., Bo, Y., Jinyao, W., Ling, F., (2023). Evaluation and Optimization Paths of Design Elements of Underground Building Atria Based on IPA–Kano Model, Buildings, 13(3), 789; https://doi.org/10.3390/buildings13030789.

  • تاریخ دریافت 10 شهریور 1403
  • تاریخ بازنگری 10 آذر 1403
  • تاریخ پذیرش 02 بهمن 1403
  • تاریخ اولین انتشار 02 بهمن 1403
  • تاریخ انتشار 01 اسفند 1403