12.تحلیل نقش الگوهای فضایی در تعاملات اجتماعی و تقویت همبستگی قومی و دینی (نمونه موردی: محلات مرکزی منتهی به خیابان امام ارومیه با تأکید بر نظریه فضاهای زندگی کریستوفر الکساندر)

اوشانا شیرآباد, بلیس; اکبری نامدار, شبنم; نجفقلی پور کلانتری, نسیم

12.تحلیل نقش الگوهای فضایی در تعاملات اجتماعی و تقویت همبستگی قومی و دینی (نمونه موردی: محلات مرکزی منتهی به خیابان امام ارومیه با تأکید بر نظریه فضاهای زندگی کریستوفر الکساندر)

نوع مقاله : مقاله مستخرج از رساله دکتری

نویسندگان

بلیس اوشانا شیرآباد ¹

شبنم اکبری نامدار ²

نسیم نجفقلی پور کلانتری ³

¹ گروه معماری، دانشکده معماری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد بین الملل جلفا، ایران.

² گروه معماری دانشکده هنر و معماری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز، تبریز، ایران.

³ گروه معماری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز. تبریز، ایران.

چکیده

زمینه و هدف: فضاهای شهری تأثیر بسزایی در شکل‌دهی به تعاملات اجتماعی و تقویت همبستگی قومی و دینی دارند. ارومیه، با تنوع قومی و مذهبی گسترده، بستری مناسب برای مطالعه این تعاملات فراهم می‌کند. این پژوهش با هدف بررسی نقش الگوهای فضایی در تعاملات اجتماعی و همبستگی قومی و دینی در محلات دلگشا، اقبال و مهدی‌القدم (مجاور خیابان امام خمینی) انجام شده است. چارچوب نظری این مطالعه مبتنی بر نظریه فضاهای زندگی کریستوفر الکساندر است.
روش پژوهش: این تحقیق به روش ترکیبی (کیفی-کمی) انجام شد. جامعه آماری شامل ساکنان محلات دلگشا، اقبال و مهدی‌القدم بود که به روش نمونه‌گیری خوشه‌ای تصادفی انتخاب شدند. داده‌های کیفی از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با 30 نفر از ساکنان و مشاهدات میدانی گردآوری شد. همچنین داده‌های کمی با استفاده از پرسشنامه‌ای که بین 200 نفر از ساکنان توزیع گردید، جمع‌آوری شد. برای تحلیل داده‌ها از ضریب همبستگی پیرسون و تحلیل واریانس (ANOVA) استفاده گردید.
یافته‌ها و نتیجه‌گیری: نتایج نشان داد که ویژگی‌های فضایی و کالبدی این محلات تأثیر معناداری بر تعاملات اجتماعی دارند. ضریب همبستگی پیرسون (0.68) حاکی از آن است که دسترسی به فضاهای عمومی به‌طور مثبت با میزان تعاملات اجتماعی مرتبط است. تحلیل واریانس (ANOVA) نشان داد که تفاوت معناداری میان محلات مورد مطالعه وجود دارد (p < 0.05)، به‌طوری‌که محله اقبال با ترکیب متنوع قومی، بیشترین تعاملات اجتماعی را داشت. همچنین 85 درصد از پاسخ‌دهندگان معتقد بودند که طراحی فضایی موجود به تقویت روابط اجتماعی کمک می‌کند، درحالی‌که 15 درصد عواملی نظیر تراکم ترافیک و کاهش فضای سبز را موانعی برای تعاملات دانستند. نتایج این پژوهش تأکید می‌کند که طراحی مناسب فضاهای شهری می‌تواند به افزایش تعاملات اجتماعی، همبستگی قومی و دینی، و تقویت حس تعلق اجتماعی در جوامع چندقومیتی مانند ارومیه منجر شود. در این راستا، توجه به الگوهای فضایی متناسب با ویژگی‌های فرهنگی و اجتماعی شهروندان از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.

کلیدواژه‌ها

تعاملات اجتماعی

همبستگی قومی و دینی

فضاهای شهری

نظریه فضاهای زندگی کریستوفر الکساندر

بافت تاریخی ارومیه

موضوعات

شهرسازی

عنوان مقاله English

Analyzing the Role of Spatial Patterns in Social Interactions and Strengthening Ethnic and Religious Cohesion (Case Study: Central Neighborhoods Leading to Imam Street in Urmia with an Emphasis on Christopher Alexander's Theory of Living Spaces)

نویسندگان English

Belis Oshana Shirabad ¹

Shabnam Akbari Namdar ²

Nasim Najafgholipour Kalantari ³

¹ Department of Architecture, Faculty of Architecture, Islamic Azad University, Jolfa International Branch, Iran.

² Department of Architecture, Arts and Architecture Faculty, Islamic Azad University, Tabriz Branch, Tabriz, Iran.

³ Department of Architecture, Arts and Architecture Faculty, Islamic Azad University, Tabriz Branch, Tabriz, Iran.

چکیده English

Introduction and Objective: Urban spaces play a significant role in shaping social interactions and strengthening ethnic and religious cohesion. Urmia, with its extensive ethnic and religious diversity, provides an appropriate context for studying these interactions. This research aims to examine the role of spatial patterns in social interactions and ethnic and religious cohesion in the neighborhoods of Delgosha, Eqbal, and Mahdi-al-Qadam (adjacent to Imam Khomeini Street). The theoretical framework of this study is based on Christopher Alexander's Theory of Living Spaces.
Research Method: This study employed a mixed-methods approach (qualitative-quantitative). The statistical population included residents of the Delgosha, Eqbal, and Mahdi-al-Qadam neighborhoods, selected using a random cluster sampling method. Qualitative data were collected through semi-structured interviews with 30 residents and field observations. Quantitative data were gathered using a questionnaire distributed among 200 residents. Data analysis was conducted using Pearson's correlation coefficient and Analysis of Variance (ANOVA).
Findings and Conclusion: The results indicated that the spatial and physical characteristics of these neighborhoods significantly influence social interactions. Pearson's correlation coefficient (0.68) suggested a positive relationship between access to public spaces and the level of social interactions. ANOVA results showed a significant difference among the studied neighborhoods (p < 0.05), with the Eqbal neighborhood characterized by diverse ethnic composition exhibiting the highest level of social interactions. Furthermore, 85% of respondents believed that the existing spatial design contributes to strengthening social relationships, while 15% identified factors such as traffic congestion and reduced green spaces as barriers to interaction. The findings of this study emphasize that proper urban space design can lead to increased social interactions, ethnic and religious cohesion, and a strengthened sense of social belonging in multi-ethnic communities like Urmia. In this regard, attention to spatial patterns aligned with the cultural and social characteristics of residents holds particular importance.

کلیدواژه‌ها English

Social interactions

ethnic and religious cohesion

urban spaces

Christopher Alexander's theory of living spaces

historical fabric of Urmia

آیشم معصومه (۱۳۹۵). طراحی مسیر اقوام و ادیان در بافت کهن شهر ارومیه با رویکرد گردشگری فرهنگی بر اساس طراحی ارزش‌مدار، پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد طراحی شهری دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه هنر اسلامی تبریز.

بهزادفر مصطفی (۱۳۹۲). هویت شهر، نگاهی به هویت شهری، تهران. تهران مؤسسه نشر شهر.

پیشنماز اهری, رامین, و پناهی, علی. (1402). آسیب‌شناسی نظام بازآفرینی بافت‌های تاریخی از منظر رویکردهای یکپارچه و پایدار (مورد مطلعه: کلان‌شهر تبریز). جغرافیا و روابط انسانی, 6(3), 1-21. https://www.gahr.ir/article_185976.html

حدادعادل، ف.، علی‌الحسابی، م.، و مرادی، ا. (1402). «مبانی اندیشه اسلامی مکان‌سازی مشارکت‌مبنا در بازآفرینی بافت تاریخی؛ نمونه مطالعاتی: محله عودلاجان». پژوهش‌های معماری اسلامی، 40، 63-85.

رحیمی، ح.، احمدی، س.، و حسینی، م. (1400). تأثیر فضاهای عمومی بر همبستگی اجتماعی در محلات مرکزی ارومیه. مجله مطالعات شهری و منطقه‌ای، 12(3)، 45-62.

رخشان، احسان، ذبیحی، حسین، و ماجدی، حمید. (1397). بازخوانی مؤلفه های هویت بخش نما در منظر شهرهای معاصر. مدیریت شهری، 17(51)، 75-86 https://sid.ir/paper/92034/fa

سلطان‌زاده حسین (۱۳۷۲). فضاهای شهری در بافت‌های تاریخی ایران، دفتر پژوهش‌های فرهنگی تهران.

شجاعی، ن. (1397). بررسی موانع تعاملات اجتماعی در مناطق مرکزی ارومیه: مطالعه موردی کاهش فضای سبز و تراکم ترافیکی. پژوهشنامه برنامه‌ریزی شهری، 7(1)، 101-118.

شیخ احمدی، م. (1398). «تدوین چارچوب بازآفرینی بافت‌های تاریخی با رویکرد فرهنگ‌مبنا». فصلنامه علمی-پژوهشی مرمت و معماری ایران، 9(17)، 85-102.

طالعی، محبوب و رضی، مهرویه (۱۳۹۱). ارومیه در پرتو تاریخ، ادب و فرهنگ ایران زمین مجموعه مقالات همایش هم اندیشی شهر ایرانی، شهر تاریخی و فرهنگی ارومیه ص ۴۸۱.

عباس‌زاده، مظفر (۱۳۸۴). طرح مرمت و ساماندهی مجموعه بازار ارومیه خیابان امام خمینی محدوده بازار، پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد مرمت و احیای بناها و بافت‌های تاریخی دانشکده معماری، دانشگاه تهران.

قبادیان وحید (۱۳۹۴). سبک‌شناسی و مبانی نظری در معماری معاصر ایران، تهران: علم معمار رویال، چاپ سوم. https://jgk.imamreza.ac.ir/article_182572.html

قدیری ابیانه، م.، فدایی مهربانی، و.، و نگارستان، ف. (1403). «نقش مستندسازی فرهنگی به کمک عکاسی خیابانی بر پایه خوانش تجربیات گردشگران». پژوهش‌های معماری نوین، 12، 7-19.

کریمی، ف.، و موسوی، ع. (1398). نقش فضاهای نیمه‌عمومی در تقویت حس تعلق و اعتماد اجتماعی در محلات قدیمی ارومیه. فصلنامه معماری و شهرسازی اسلامی، 9(2)، 78-95.

Abdolhosseini, A., Gharipour, M., & Memarian, G. (2021). "Vernacular Architecture and Sustainability: The Case of Iranian Traditional Houses." Sustainability, 13(5), 2756.

Alexander, C. (1979). The Timeless Way of Building. New York: Oxford University Press.

Alexander, C., Ishikawa, S., & Silverstein, M. (1977). A Pattern Language: Towns, Buildings, Construction. New York: Oxford University Press.

Day, K., & Cohen, D. A. (2022). "Public Spaces for Social Interaction in Diverse Communities." Urban Studies, 59(4), 789-807.

Farahani, L. M., Maller, C., & Pojani, D. (2023). "Revitalizing Public Spaces in Historic Urban Areas: A Case Study of Urmia, Iran." Journal of Urban Regeneration and Renewal, 16(2), 123-140. Link

Gehl, J. (2010). Cities for People. Washington, D.C.: Island Press.

Habibi, S. M., & Maghsoudi, M. (2003). Urban renovation and redevelopment. University of Tehran Press.

Harvey, D. (2019). Spaces of Global Capitalism: A Theory of Uneven Geographical Development. London: Verso.

Karimi, K. (2009). Continuity and change in old cities: An analytical investigation of the spatial structure in Iranian and English historic cities. Urban Design International, 14(3), 99-117.

Kim, J., & Kaplan, R. (2004). "Physical and psychological factors in sense of community: New urbanist Kentlands and nearby Orchard Village." Environment and Behavior, 36(3), 313-340.

Marcus, C. C., & Francis, C. (2019). People Places: Design Guidelines for Urban Open Space. New York: John Wiley & Sons.

Relph, E. (1976). Place and Placelessness. London: Pion.

Sequeira, S., & Bello, F. (2021). "Place-Making and Identity: Reclaiming Urban Spaces in Multicultural Cities." Journal of Urban Design, 26(3), 345-362.

Smith, A., & Jones, B. (2020). «Urban Design and Social Cohesion in Multicultural Cities». International Journal of Urban Sciences, 24(2), 159-175.

Soja, E. W. (2000). Postmetropolis: Critical studies of cities and regions. Blackwell Publishing.

Tajfel, H. (1981). Human Groups and Social Categories: Studies in Social Psychology. Cambridge: Cambridge University Press

Talen, E. (2000). "The Social Goals of New Urbanism." Housing Policy Debate, 11(1), 165-188.

Tavassoli, M. (1991). Principles and methods of urban design in Iran. University of Tehran Press.

Wood, L., Frank, L. D., & Giles-Corti, B. (2010). "Sense of community and its relationship with walking and neighborhood design." Social Science & Medicine, 70(9), 1381-1390.