24. ارزیابی سطح پایداری محلات شهری در شهر کربلا

یزدانی, محمدحسن; جبار علوان, عبدالاله; جامی اودولو, مریم; عباسی تقی دیزج, رسول

24. ارزیابی سطح پایداری محلات شهری در شهر کربلا

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

محمدحسن یزدانی ¹

عبدالاله جبار علوان ²

مریم جامی اودولو ³

رسول عباسی تقی دیزج ⁴

¹ استاد جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

² کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه ریزی شهری دانشگاه محقق اردبیلی

³ دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری, دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

⁴ دانشیار جامعه شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

چکیده

زمینه و هدف: با تغییر یافتن در شیوه‌های معیشتی و پیامدهای ناشی از آن، به همراه نبود حفظ تعادل در متغیرهای اقتصادی، کالبدی، اجتماعی و زیست‌محیطی، محله‌ها دچار فروپاشی شدند و نتوانستند به نیازهای ساکنان خود پاسخ دهند. امروزه بسیاری از محلات مسکونی به دلیل فقدان برخی از شاخص‌های مطلوب زندگی با مشکلاتی مواجه هستند. این وضعیت باعث می‌شود که مفهوم محله به عنوان یک عامل حفظ هویت اجتماعی تضعیف شود و ناپایداری سکونتی در آن‌ها نمایان گردد. توسعه شهری پایدار بر پایه این اصل بنا شده است که فضای یک شهر در داخل محله‌ها شکل می‌گیرد و بر همین اساس ادامه می‌یابد. از این رو، توسعه محله‌ای به عنوان یک اقدام اساسی در جهت دستیابی به توسعه پایدار به شمار می‌آید.، از این رو پژوهش حاضر با هدف ارزیابی سطح پایداری محلات شهری در شهر کربلا تدوین یافته است.
روش بررسی: روش پژوهش با توجه به هدف کاربردی و از لحاظ ماهیت و روش توصیفی- تحلیلی است. اطلاعات مورد نیاز در این بررسی از طریق روش‌های میدانی و اسنادی گردآوری شده‌اند. جامعه آماری تحقیق مشتمل بر 6 محله از محلات واقع در اطراف می‌باشد. به منظور تجزیه و تحلیل داده‌ها و جهت رسیدن به هدف تحقیق و سنجش و ارزیابی پایداری ابعاد (اجتماعی- فرهنگی، اقتصادی، زیست محیطی و کالبدی) از مدل بارومتر پایداری بهره برده است. به منظور افزایش اعتبار پژوهش حاضر، برای ارزیابی روایی پرسشنامه از نظرات متخصصان و استاد راهنما بهره‌گیری شده است. همچنین، برای سنجش پایایی پرسشنامه از ضریب آلفای کرونباخ استفاده گردیده است. با توجه به اینکه مقدار به‌دست‌آمده از ضریب آلفای بالای 7/0 نشان‌دهنده قابلیت اعتماد بالا است، نتایج محاسبه آزمون آلفای کرونباخ برای پرسشنامه برابر با 804/0 به‌دست آمده که بیانگر قابلیت اعتماد بالای ابزار تحقیق می‌باشد.
یافته ها و نتیجه گیری: پیرو شاخص‌های به کاررفته در پژوهش و نتایج حاصله از مدل بارومتر پایداری در پژوهش حاضر به لحاظ پایداری کل، محله عباسیه شرقی با کسب امتیاز (0.90) در سطح پایدار، محله عباسیه شرقی با کسب امتیاز (0.82) در سطح پایداری بالقوه، محلات عباسیه غربیه و الجمعیه به ترتیب با کسب امتیازهای (0.53) و (0.54) در سطح متوسط، محله الحسین با امتیاز (0.30) در سطح ناپایداری بالقوه و محله المخیم با کسب امتیاز (0.04) در سطح ناپایدار قرار گرفته‌اند. متوسط میزان پایداری از لحاظ رفاه اکوسیستم در محلات مورد مطالعه برابر 0.54 و رفاه انسانی نیز برابر با 0.50 است که نشان از وضعیت پایداری متوسط هر دو دارد. طبق نتایج حاصل از پژوهش حاضر، میانگین کل محلات مورد مطالعه به لحاظ پایداری کل برابر با 0.52 و در سطح متوسط قرار دارد. با توجه به اینکه سطح پایداری محلات مورد مطالعه متفاوت است لذا برنامههای توسعه ایی متناسب با نقاط ضعف و قوت هر محله و بر اساس سطوح پایداری هریک از آن‌ها ضروری می‌نماید.

کلیدواژه‌ها

سنجش پایداری

مدل بارومتر پایداری

پایداری محله‌ای

شهر کربلا

موضوعات

توسعه پایدار شهری

عنوان مقاله English

Assessing the level of sustainability of urban neighborhoods in the city of Karbala

نویسندگان English

Mohammadhasn yazdani ¹

Abolaleheh jabarolvan ²

Maryam jamiodluo ³

Rasoul Abbasi Taqi Dizj ⁴

¹ Professor, Department of Geography and Planning, Faculty of Social Sciences, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran.

² Master's degree in Geography and Urban Planning, University of Mohaghegh Ardabili

³ PhD in Geography and Planning, Faculty of Social Sciences, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran

⁴ Associate Professor of Sociology, Faculty of Social Sciences, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran

چکیده English

Background and Objective: Sustainable urban development is based on the principle that the space of a city is formed within neighborhoods and continues accordingly. Therefore, neighborhood development is considered a fundamental measure in achieving sustainable development. Therefore, the present study was developed with the aim of assessing the level of sustainability of urban neighborhoods in the city of Karbala.
Methodology: The research method is applied in terms of its purpose and descriptive-analytical in nature and method. The information required in this study was collected through field and documentary methods. The statistical population of the study consists of 6 neighborhoods located in the surrounding areas. In order to analyze the data and achieve the research goal and measure and evaluate the sustainability of the dimensions (social-cultural, economic, environmental and physical), the sustainability barometer model has been used.
Results and Findings: According to the indicators used in the research and the results of the sustainability barometer model in the present study, in terms of overall sustainability, the Abbasiyyah East neighborhood scored (0.90) at the sustainable level, the Abbasiyyah East neighborhood scored (0.82) at the potential sustainability level, the Abbasiyyah West and Al-Jamiyyah neighborhoods scored (0.53) and (0.54) at the average level, the Al-Hussein neighborhood scored (0.30) at the potential instability level, and the Al-Mukhaim neighborhood scored (0.04) at the unstable level. The average level of sustainability in terms of ecosystem welfare in the studied neighborhoods is 0.54 and human welfare is 0.50, indicating an average sustainability status for both. According to the results of the present study, the average of the studied neighborhoods in terms of overall sustainability is 0.52 and is at the average level. Given that the sustainability levels of the studied neighborhoods vary, development plans tailored to the strengths and weaknesses of each neighborhood and based on the sustainability levels of each of them are necessary.

کلیدواژه‌ها English

Sustainability assessment

Sustainability barometer model

Neighborhood sustainability

Karbala city

پروزن، ا، کرکه آبادی، ز، ارغان، ع.(1396). تحلیل پایداری محلات شهری بر مبنای شاخص‌های توسعه پایدار (نمونه موردی شهر مهاباد)، نگرش‌های نو در جغرافیای انسانی. سال نهم، شماره دوم، 107-124. https://journals.iau.ir/article_536731.html

حسینپور، ب، موسائی، م، ظهیری، ه. (1399). ارزیابی شاخصهای پایداری اجتماعی در محلات منطقه پانزده کلانشهر تهران، جغرافیای اجتماعی شهری. شماره 17، 218-237. doi: 10.22103/JUSG.2020.2027

جمعهپور، م. (1392). برنامهریزی محیطی و پایداری شهری و منطقهای: اصولها، روشها و شاخصهای محیطی پایداری سرزمین، انتشارات سمت، تهران.

خلیلی، ا، جهانگیر، ص، شمس الدینی، ع. (1402). واکاوی عوامل و پیشرانهای اثرگذار بر توسعه پایدار مناطق شهری قزوین، مجله شهر پایدار. 6 (4)، 63-47. 10.22034/jsc.2024.418341.1742

رحیمزاده، آ، حسینخانی، ه. (1397). ارزیابی پایداری محله های شهری با استفاده از مدل TOPSIS مطالعه موردی: شهر بوکان، سیزدهمین کنگره انجمن جغرافیایی ایران. 1397. https://civilica.com/doc/860413/

زیاری،ک. (1381). برنامه ریزی کاربری اراضی شهری، انتشارات دانشگاه یزد.

سرحانی، ف. (1395). بررسی تطبیقی شاخص‌های پایداری اجتماعی مسکن مطالعه موردی محلات حاشیه نشین اهواز. پایان نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه محقق اردبیلی دانشکده ادبیات و علوم انسانی.

سطانی، ع، طاهایی مقدم، پ. (1398). سنجش وضعیت مؤلفه‌های پایداری محله ساغریسازان شهر رشت با استفاده از تحلیل پستل (PESTEL)، پژوهش و برنامهریزی شهری.دوره 11، شماره 42، 36-21. 20.1001.1.22285229.1399.11.42.2.3

شماعی، ع، ساسان پور، ف، مرادی، ث.(1396). ارزیابی ارزیابی پایداری محله های شهری با استفاده از روش‌های تصمیم گیری چند معیاره (مورد مطالعه: محله‌های منطقه 6 شهرداری تهران)، علوم و تکنولوژی محیط زیست، دوره 19، شماره 2، صص 161-178. 10.22034/jest.2017.10657

عزیزی، م. (1385). محله مسکونی پایدار، مطالعه موردی نارمک، نشریه هنرهای زیبا دانشگاه تهران، 27، 46-35. https://journals.ut.ac.ir/article_15627.html

عظیمی آملی، ج. (1395). سنجش سطح پایداری محله های شهری بر اساس شاخص های توسعه پایدار (نمونه مورد مطالعه: محله تندست و سیاه تلی شهر بابل)، نشریه جغرافیا، دوره 15، شماره 52، 367-394. https://www.sid.ir/paper/150320/fa

کاظمیان،غ، مشکینی، ا، بیگلری، ش. (1390). ارزیابی عملکرد مدیریت شهری درپایداری محله‌ای ناحیة دو شهرداری منطقة4تهران (محله‌های مجیدیه، شمس آباد و کالا)، نشریة تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، 21،28-7.

URL: http://jgs.khu.ac.ir/article-۱-۶۰۱-fa.html

میرکتولی، ج، مهدوی، ش، احمدی، م. (1392). تحلیل و بررسی توسعه پایدار نواحی شهری با استفاده از روشهای تصمیمگیری چندمعیاره MADM (مطالعه موردی: شهر کاشان)، مطالعات و پژوهشهای شهری منطقهای، سال پنجم، شماره 19، 106-83. https://urs.ui.ac.ir/article_20066.html

موحد، ع،کرده، نعمت. (1395). سطوح پایداری در محله‌های شهری، مطالعه موردی: محلات شهر مهاباد، آمایش محیط، دوره 10، شماره 39، 28-1. https://journals.iau.ir/article_539029.html

نجفی، ا، عین شاهی میرزا، م.(1400). ارزیابی پایداری محله‌های منطقه‌ی 18 شهرداری تهران با تاکید بر محله‌های یافت آباد شمالی و جنوبی، مطالعات ساختار و کارکرد شهری، دوره 8، شماره28، صص 217- 241. 20.1001.1.23830832.1400.8.28.9.2

نظمفر، ح، علوی، س، عشقی چهاربرج، ع، احمدزاده، غ. (1397). سنجش و ارزیابی پایداری محیطی (مطالعه موردی: استان اردبیل)، مجله جغرافیا و پایداری محیط، شماره 26، 29-44. 20.1001.1.23223197.1397.8.1.3.5

نوریان، ف، عبدالهی ثابت، م. (1385). تبیین معیارها و شاخصه‌ای پایداری درمحلة مسکونی، ماهنامةشهرداری‌ها، شمارة51-50.

https://www.sid.ir/paper/471965/fa

هودسنی،ه. (1384). توسعه محله‌ای پایدار (مفاهیم نظری و خاستگاه تاریخی) سمینارکارشناسی ارشد شهرسازی، دانشگاه تربیت مدرس، دانشکده هنر.

Araújo, G. S., Pimenta, H. C. D., Reis, L. M. M., and Campos, L. M. S., 2013, Diagnosis of Sustainability in the Brazilian City of Touros, An Application of Thebarometer of Sustainability, Holos, Vol. 29, No. 2, PP.161-177. DOI:10.15628/holos.2013.1220

Agudelo, V. et al, 2011, Resource Management As a Key Factor for Sustainable Urban Planning, Environmental Management, Vol. 92, No. 10, PP. 2295-2303. https://doi.org/10.1016/j.jenvman.2011.05.016

Bellen, H. M., 2006, Indicadores De Sustentabilidade: Uma Análise Comparative, 2º.Ed Rio De Janeiro: Fundação Getúlio Vargas. http://repositorio.ufsc.br/xmlui/handle/123456789/84033

Baker, S., 2006, Sustainable Development, Routledge, London and NewYork.

Dempsey, N. Brown. C.Bramely.G. (2012).The key to sustainable urban development in uk cities? The influence of density on social sustainability, Volume77, Progress in planning, N77, pp89-141,www.elsevier.com/locate/pplann. https://doi.org/10.1016/j.progress.2012.01.001

Jeddi Farzane, O., Daryani, S., & Mokhberkia, M. M. (2019). Explanation of urban development patterns in order to sustainable development. Journal of Urban Management and Energy Sustainability, 1(2), 55-63. DOI: 10.22034/IJUMES.2017.18.12.019

Karatas, A & El-Rayes, K., (2014), evaluating the performance of sustainable in urban neighborhood based on the feedback of multiple stakeholders, Journal of Sustainable Cities and Society, 14: 374-382.Michael et al.2014:497). https://doi.org/10.1016/j.scs.2014.05.011

Newton, W., 2012, Livable and Sustainable? Socio-Technical Challenges for Twenty-First Century Cities, Urban Technology, Vol. 19, No. 1, PP. 81-102. https://doi.org/10.1080/10630732.2012.626703

Ness, B., Urbel Piirsalu, E., Anderberg, S., and Olsson, L., 2007, Categorising Tools for Sustainability Assessment, Ecological, Economics, Vol. 60, No. 3, PP. 498-508. https://doi.org/10.1016/j.ecolecon.2006.07.023

Townsend, c. L. (2005). Building great neighborhood, a citizens ’guide for neighborhood planning. Michigan: Michigan st at .0university. https://www.canr.msu.edu/spdc/uploads/files/Programs/URP/Urban_Collab/BuildingGreatNeighborhoods_guideforplanning.pdf

Yu, L., Hou, X., GAO, M., and Shi, P., 2010, Assessment of Coastal Zone Sustainable Evelopment: A Case Study of Yantai, China, Ecological Indicators, Vol. 10, No. 6, PP. 1218- 1225.

https://doi.org/10.1016/j.ecolind.2010.04.003

Valtenbergs, Visvaldis, Ainhoab González and Ralfs Piziks .2013. Selecting Indicators for Sustainable Development of Small Towns: The Case of Valmiera Municipality, ICTE in Regional Development, December 2013, Valmiera, Latvia, Procedia Computer Science 26.

https://doi.org/10.1016/j.procs.2013.12.004

Zhang, Qi; Yung, Esther H.K.; Chan, Edwin H.W. 2018. Towards Sustainable Neighborhoods: Challenges and Opportunities for Neighborhood Planning in Transitional Urban China. Sustainability 10, no. 2. https://doi.org/10.3390/su10020406