12.ردیابی و تحلیل همدیدی بارش سنگین فراگیر در شمال غرب ایران (مطالعه موردی: 2 فوریه 1988)

سبحانی, بهروز; کنزی حق, آیسان

12.ردیابی و تحلیل همدیدی بارش سنگین فراگیر در شمال غرب ایران (مطالعه موردی: 2 فوریه 1988)

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

بهروز سبحانی ¹

آیسان کنزی حق ²

¹ استاد گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.

² دانشجوی دوره دکتری اقلیم شناسی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه محقق اردبیلی ، اردبیل ، ایران

چکیده

زمینه و هدف: بارش‌های شدید همه‌ساله منجر به ایجاد سیلاب‎های سنگین و غیرقابل‌پیش‌بینی در جهان و ایران می‌شوند که خسارت‌های شدید مالی و جانی را به ارمغان می‌آورند. هدف از مقاله حاضر، بررسی سینوپتیک بارش سنگین و فراگیر منطقه شمال غرب ایران در تاریخ 2 فوریه سال 1988 است.
روش‌شناسی: ابتدا مقدار بارش سنگین رخ‌داده به‌وسیله ایستگاه‌های زمینی شمال غرب ایران شناسایی شدند و با دریافت داده‌های سطوح فوقانی جو و تحلیل آن‌ها، عوامل کلیدی جهت ریزش بارش سنگین و فراگیر مشخص گردید. در ادامه از نقشه‌های ارتفاع ژئوپتانسیل، فشار سطح دریا، امگا، رطوبت نسبی و آب قابل بارش، سرعت باد و ضخامت در تراز 500 هکتوپاسکال برای روزهای 31 ژانویه الی 2 فوریه سال 1988 استفاده شد.
نتایج و یافته‌ها: نقشه‌های جوی بارش سنگین و فراگیر 2 فوریه سال 1988 منطقه شمال غرب ایران، حاکی از استقرار سامانه پرفشار سیبری در شمال کشور ایران و نفوذ سامانه کم‌فشار حرارتی مهاجر اروپایی در شمال غرب محدوده موردمطالعه در تراز 500 هکتوپاسکال است که با ایجاد گرادیان شدید فشار، صعود هوای گرم هم‌زمان با انتقال رطوبت از منابع آبی گرم پیرامون ازجمله دریاهای سیاه و مدیترانه نقش کلیدی درشدت و توزیع بارش شدید منطقه موردنظر داشته‌اند. در سطوح فوقانی جو نیز با تشکیل بلاکینگ‌های امگایی شکل و رکس، ایجاد فرود عمیق مدیترانه‌ای حاصل از این سیستم‌های بندالی که با قرارگیری محدوده موردمطالعه در مقابل محور ناوه موجود به همراه فرا رفت هوای بسیار گرم و مرطوب، موجب تداوم بارندگی سنگین و فراگیر 2 فوریه منطقه شمال غرب ایران شده است.

کلیدواژه‌ها

تحلیل سینوپتیک

منطقه شمال غرب ایران

پرفشار سیبری

کم‌فشار مهاجر اروپایی

سیستم‌های بندالی

موضوعات

جغرافیای طبیعی

عنوان مقاله English

Synoptic tracking and analysis of widespread heavy rainfall of February 2, 1988 in northwest Iran

نویسندگان English

Behrouz Sobhani ¹

Aysan kanzi Hagh ²

¹ Professor, Department of Physical Geography, Faculty of Social Sciences, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran

² PhD student in climatology at the Faculty of Social Sciences, University of Mohaghegh Ardabili , Ardabil, Iran.

چکیده English

Background and Aim: Heavy rainfall every year leads to heavy and unpredictable floods in the world and Iran, which cause severe financial and human losses. The aim of this article is to examine the synoptics of the heavy and widespread rainfall in the northwest region of Iran on February 2, 1988.
Methodology: First, the amount of heavy precipitation that occurred was identified by ground stations in northwest Iran, and by receiving and analyzing upper-level atmospheric data, the key factors for heavy and widespread precipitation were identified. Next, maps of geopotential height, sea level pressure, omega, relative humidity and precipitable water, wind speed, and thickness at the 500 hectopascal level were used for the days of January 31 to February 2, 1988.
Finding and Results: The weather maps for heavy and widespread precipitation on February 2, 1988, in the northwest region of Iran indicate the establishment of a Siberian high-pressure system over northern Iran and the intrusion of a thermal low-pressure system from migrating Europe into the northwestern area under study at the 500 hPa level. This created a steep pressure gradient, where the ascent of warm air, along with the transfer of moisture from surrounding warm water sources such as the Black Sea and the Mediterranean, played a key role in the intensity and distribution of the heavy precipitation in the area in question. In the upper levels of the atmosphere, the formation of omega-shaped and rex blockings, along with deep Mediterranean low formations produced by these blocking systems, which placed the area of study in front of the existing trough axis, combined with the influx of very warm and moist air, led to the continuation of heavy and widespread rainfall on February 2 in northwest Iran.

کلیدواژه‌ها English

Synoptic analysis

Northwest Iran

Siberian high pressure

European low pressure

Bandali systems

احمدی، اسماعیل؛ علیجانی، بهلول. (1393). شناسایی الگوهای همدیدی بارش‌های سنگین ساحل شمالی خلیج‌فارس. پژوهش‌های جغرافیای طبیعی، 46(3) ، 275-296. https://doi: 10.22059/jphgr.2014.52132

احمدی، محمود؛ جعفری، فرزانه.(1397). مسیریابی کامل و تحلیل سینوپتیک یک نمونه مطالعاتی از سامانه‌های منجر به بارش‌های سنگین بیش از ۵۰ میلی‌متر در جنوب ایران. تحلیل فضایی مخاطرات محیطی، ۵ (۳) ،102-83. https://sid.ir/paper/407816/fa

بلیانی، سعید؛ سلیقه، محمد. (1395). تحلیل و استخراج الگوهای جوی منجر به بارش‌های سنگین روزانه منطقه شمالی خلیج‌فارس موردمطالعه: حوضه‌های آبریز حله و مند. تحلیل فضایی مخاطرات محیطی، 3(2)، 79-98. https://sid.ir/paper/264714/fa

چهره آرا ضیابری، تهمینه؛ صفرراد، طاهر. (1398). ارائه شاخصی جدید برای مطالعه بارش‌های سنگین و فراگیر سواحل جنوبی خزر طی فصل پاییز. جغرافیا و توسعه ناحیه‌ای، 17(1)، 306-283. https://doi.org/10.22067/geography.v17i1.72293

حسینی صدر، عاطفه؛ محمدی، غلام حسن؛ عبدالعلی‌زاده، فیروز؛ خجسته غلامی، وحید. (1398). تحلیل سازوکار همدیدی بارش سنگین خسارت‌بار در شمال غرب ایران (مطالعه موردی: 14 آوریل 2017). جغرافیا و برنامه‌ریزی،23(70)،79-100. https://sid.ir/paper/395718/fa

خورشید دوست، علی‌محمد ؛ مفیدی، عباس ؛ رسولی، علی اکبر ؛ آزرم، کامل . (1395). تحلیل همدیدی سازوکار وقوع بارش‌های سنگین بهاره در شمال غرب ایران . مخاطرات محیط طبیعی، 5(8)،82-53. https://doi: 10.22111/jneh.2016.2783

خوش‌اخلاق، فرامرز؛ صفایی‌راد، رضا؛ سلمانی، داود. (1393) . واکاوی همدید رخداد سیلاب آبان ماه 1390 در شهرستان بهبهان ولیکن. پژوهش‌های جغرافیای طبیعی، 4(46) ،524-509 . https://doi: 10.22059/jphgr.2014.53001

خالدی، شهریار؛ فرهمند، قاسم؛ علی بخشی، افسانه.(1400). تحلیل و پهنه‌بندی آسیب پذیری مخاطرات طبیعی (سیل و زلزله) ژئومورفولوژیکی استان کرمانشاه. فصلنامه مطالعات توسعه پایدار شهری و منطقه‌ای،2(1)، 36-17. https://www.srds.ir/article_132471.html

ذکی‌زاده اوماسلان علیا، میربهروز؛ سلیقه، محمد؛ ناصرزاده، محمدحسین؛ اکبری، مهری. (1397). تحلیل آماری و سینوپتیکی مؤثرترین الگوی رود باد ایجادکننده بارش‌های سنگین ایران. مخاطرات محیط طبیعی، 7(15)، 48-31. https://doi: 10.22111/jneh.2017.3335

رحیمی، داریوش؛ خوشحال، جواد؛ علیزاده، تیمور.(1389). تحلیل آماری- همدیدی بارش سنگین مناطق خشک ایران )مطالعه موردی: استان کرمان( . جغرافیا و توسعه ناحیه‌ای، 8(14) ، 69-51. https://doi.org/10.22067/geography.v8i14.8996

زینالی، بتول؛ مینائی، سمیرا؛ فروتن، مهدی. (1401). بررسی آماری و همدیدی بارش‌های فوق سنگین استان گیلان. مطالعات علوم محیط‌زیست،7(4)،5695-5682. https://doi: 10.22034/jess.2022.348175

صلاحی، برومند؛ عالی‌جهان، مهدی.(1392). تحلیل سینوپتیک مخاطرات اقلیمی شهرستان یاسوج (مطالعه موردی: بارش سنگین 20 اسفند 1389) نشریه علمی جغرافیا و مخاطرات محیطی، دوره 2(1)،90-73. https://doi:10.22067/geo.v2i1.18679

علیجانی، بهلول؛ خضرلوی محمدیار؛ زلیخا، عزیزی؛ قاسم. (1403). تحلیل روند دوره‌های بارشی ایران. نشریه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، 24(73)،521-539. ‎ https://civilica.com/doc/1791020

عبدلی، سعدی؛ عزیزی، قاسم ؛ برنا، رضا .(1400). ارزیابی تغییرات دمای هوا و بارش در منطقه پربارش نیمه غربی ایران تحت شرایط تغییر اقلیم. جغرافیای طبیعی،14(53)، 18-1. https://civilica.com/doc/1328762

عساکره، حسین؛ رزمی قلندری، رباب. (1390). اقلیم‌شناسی بارش شمال غرب ایران. نشریه جغرافیا و توسعه، 9(25)، 137-158. https://doi: 10.22111/gdij.2011.514

عساکره، حسین؛ رزمی قلندری، رباب. (1393). توزیع زمانی و رژیم بارش در شمال غرب ایران. فصل‌نامه تحقیقات جغرافیایی.۲۹ (۱):160-145. https://sid.ir/paper/29991/fa

قاضی‌زاده، عبدالعزیز؛ امیدوار، کمال؛ مظفری، غلامعلی؛ مزیدی، احمد. (1403). آشکارسازی پیامدهای تغییر اقلیم بر پارامترهای بارش و دما در حوضه آبریز کابل افغانستان با استفاده از مدل لارس. جغرافیا و مخاطرات محیطی.https://doi:10.22067/geoeh.2025.88181.1488

لشکری، حسن. (1382). مکانسیم تکوین، تقویت و توسعه مرکز کم‌فشار سودان و نقش آن بر بارش‌های جنوب و جنوب غرب ایران، پژوهش‌های جغرافیایی،35(46)،18-1.https://sid.ir/paper/5419/fa

مرادی، علی؛ خداداده، سیروس؛ صمدی، زهرا.(1394). تحلیل سینوپتیک سیلاب روز 3 خرداد 1391 رودخانه خیاوچای مشکین‌شهر، مجموعه مقالات سیویلیکا. اولین همایش ملی علوم زمین و توسعه شهری.(صص. 1-13). تبریز. https://civilica.com/doc/408791

مفیدی، عباس؛ زرین، آذر.(1384). بررسی سینوپتیکی تأثیر سامانه‌های کم‌فشار سودانی در وقوع بارش‌های سیل زا در ایران. فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، 2(77) ، 136-113. https://www.magiran.com/p327794

مصطفائی، حسن؛ علیجانی، بهلول؛ سلیقه، محمد.(1394). تحلیل سینوپتیکی بارش‌های شدید و فراگیر در ایران. تحلیل فضایی مخاطرات محیطی، ۲ (۴)،76-65. https://sid.ir/paper/264727/fa

مرادی، نادر؛ شیدایی مجد، نسرین؛ حاتمی، حمیده. (1402). تاثیرتغییرات اقلیم وعوامل موثرجغرافیایی درسیلاب های شهری مورد مطالعه استان یزد، فصلنامه مطالعات توسعه پایدار شهری و منطقه‌ای ،4(4)،67-77. .https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.27830764.1402.4.4.5.6

ناظم السادات، سید محمد جعفر؛ شاهقلیان، کوکب. (1394). چگونگی پدیداری سامانه‏های بارش‌های سنگین در جنوب غربی ایران و پیوند آن با ‏پدیده MJO. آب‌وخاک، 28(5)، 1083-1072. https://doi:10.22067/JSW.V0I0.28595

Ahmadi, I. & Alijani,B. (2014).Identification of Synoptic Patterns Causing Heavy Rainfall in Northern Coast of Persian Gulf. Physical Geography Research, 46(3), 275-296. https://doi: 10.22059/jphgr.2014.52132 (in Persian)

Ahmadi,M., Jafari,F.(2018). Full routing and synoptic analysis A sample of studies of heavy rainfall systems in excess of 50 mm in southern Iran. Journal of Spatial Analysis Environmental Hazards,5 (3) ,83-102. https://sid.ir/paper/407816/fa (in Persian)

Abdoli,S., Azizi.gh., Borna, R.( 2021). Assessment of changes in air temperature and precipitation in the high-rainfall region of the western half of Iran under climate change conditions . Journal of Physical Geography,14(53), 1-18. https://civilica.com/doc/1328762 (in Persian)

Asakereh, H., Razmi Ghalandari, R. (2012). Precipitation climatology of northwest Iran. Journal of Geography and Development, 9(25), 137-158. https://doi: 10.22111/gdij.2011.514 (in Persian)

Asakereh, H., Razmi Ghalandari R. (2014).Temporal Distribution and Regime of Precipitation of Northwest of Iran . GeoRes, 29 (1) ,145-160 https://sid.ir/paper/29991/fa. (in Persian)

Alijani.B, Khezerluei Mohammadyar, Z.(2024). An Analysis of precipitation Periods trend in Iran.jgs. 24(73), 521-539. https://civilica.com/doc/1791020 (in Persian)

Balyani, S., Saligheh, M .(2016). Analysis and extraction of atmospheric patterns leading to heavy daily precipitation in the northern Persian Gulf region (Hillah and Mand watersheds). Journal of Spatial analysis of environmental hazards, 3(2 ), 79-98. https://sid.ir/paper/264714/fa (in Persian)

Chehreara Ziyabari, T. and Safarrad, T. (2019). Presenting a New Index to Study Heavy and Widespread Precipitations at Southern Coast of the Caspian Sea during Fall. Journal of Geography and Regional Development, 17(1), 283-306https://doi.org/10.22067/geography.v17i1.72293 (in Persian)

Hidayat,R., Pawitan, H., Aldrian, E., Nuryanto, D., (2016), Heavy Rainfall distributions over Java Sea in wet season, Procedia Environmental Sciences, 33,178-186. https://doi.org/10.1016/j.proenv.2016.03.068

HoseiniSadr,A., Mohammadi, G.H., AbdoulAlizade, F.& Khjaste Golamei, V.(2020).Analysis of Synoptic Mechanisms of Heavy Rainfall of 14th of April 2017 in Northwest Iran.Journal of Geography and Planning, 23(70), 79-100. https://sid.ir/paper/395718/fa (in Persian)

Kai, Y., Zhiwei, Z., (2017),A pair of new moisture dynamic diagnostic parameters for Heavy rain location, Springer- verlag Wien. DOI:10.3390/atmos8100185

Kahana, R., Ziv, B., Dayan U., EnzeL Y. 2004. Atmospheric predictor’s fomajor floods in the Negev desert, ISRAEL; International Jornal of Climatology. https://doi.org/10.1002/joc.1056

khorshiddoust, A. M., mofidi, A., rasouli, A.A. & Azarm, K. (2016). A Synoptic analysis for the occurrence of springtime heavy rainfall in the Northwest of Iran. Journal of Natural Environmental Hazards, 5(8), 53-82. https://doi: 10.22111/jneh.2016.2783 (in Persian)

Khoshakhlagh, F. , Safaierad, R. and Salmani, D. (2014). The Synoptic analysis of flood occurrence on November 2011 in Behbahan and Likak cities. Physical Geography Research, 46(4), 509-524.https://doi: 10.22059/jphgr.2014.53001 (in Persian)

Khaledi, S. , Farahmand, G. and Ali Bakhshi, A. (2021). Vulnerability analysis and zoning of natural geomorphological hazards (Flood and earthquake) of Kermanshah province. Journal of Sustainable Urban & Regional Development Studies (JSURDS), 2(1), 17-36. https://www.srds.ir/article_132471.html (in Persian)

Li, L., Albertus, J.D. (2015). Trajectory Analysis of the Heavy rain in Beijing, Earth and Climate Cluster, 23-24. http://dx.doi.org/10.1007/s13351-016-5052-z

Lashkari, H.(2003). Mechanism of development - strengthening and development of the Sudan low pressure center and its role on precipitation in the south and southwest of Iran. GEOGRAPHICAL RESEARCH QUARTERLY, 35(46), 1-18. https://sid.ir/paper/5419/fa )in Persian(

Moradi, A.,Khodadade, S., Samadi, Z.(2015). Synoptic analysis of the flood on June 22, 2012, in the Khiavchai River, Meshkinshahr, Civilica Articles Collection, Paper presented at the First National Conference on Geosciences and Urban Development, (pp.1-13) . Tabriz. https://civilica.com/doc/408791 (in Persian)

Mofidi, A., Zarin, A.(2005). Synoptic study of the impact of Sudanese low-pressure systems on the occurrence of flood-causing rainfall in Iran. Journal of Geographical Research, 2(77), 113-136. https://www.magiran.com/p327794 (in Persian)

Mostafaii H, Alijani B, Saligheh M.(2016). Synoptic Analysis of Widespread Heavy Rains in Iran. Journal of Spatial Analysis Environmental Hazards, 2 (4) ,65-76. https://sid.ir/paper/264727/fa (in Persian)

Moradi, N. , Sheydayi Majd, N. and Hatami, H. (2024). The impact of climate changes and effective geographic factors on urban floods in the study area of Yazd province. Journal of Sustainable Urban & Regional Development Studies (JSURDS), 4(4), 67-77.https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.27830764.1402.4.4.5.6(in Persian)

Nazemosadat, M. J. and Shahgholian, K. (2015). Formation of Heavy Precipitations in Southwestern Part of Iran and its Association with the Madden-Julian Oscillation. Water and Soil, 28(5), 1072-1083. https://doi:10.22067/JSW.V0I0.28595 (in Persian)

Qazizada, A. A., Omidvar, K., mozaffari, G., A. & Mazidi, A. (2025). Detection of Climate Change Impacts on Precipitation and Temperature Parameters in the Kabul River Basin, Afghanistan Using the LARS-WG08 Model. Journal of Geography and Environmental Hazards, ( ), -. https://doi:10.22067/geoeh.2025.88181.1488 (in Persian)

Rezacova, D., Kaspar, M., Muller, M. Sokol, Z., Kakos, V., Hanslian, D Pesice P.)2005(. A Comparison of the flood precipitation episod in August 2002 with historic extreme precipitation events on the Czech territory; Elsevir Seience .

Rahimi, D., Khoshhal, J. & Alizadeh, T. (2010). The Statistical-synoptic Analysis of Heavy Showers in Arid Regions of Iran: Kerman Province. Journal of Geography and Regional Development, 8(14),51-69. https://doi.org/10.22067/geography.v8i14.8996 (in Persian)

Salahi, B. and Alijahan, M. (2013). Synoptic Analysis of Climatic Hazards in Yasouj Municipality: a case study of an episode of heavy rain on 11th March 2011. Journal of Geography and Environmental Hazards, 2(1), 73-90. https://doi:10.22067/geo.v2i1.18679 (in Persian)

ZakiZadeh, M.B., Saligheh, M., Nasserzad, M. H. and Akbari, M. (2018). Statistical analysis and synoptic most effective jet stream pattern creating the precipitation of Iran. Journal of Natural Environmental Hazards, 7(15), 31-48. https://doi: 10.22111/jneh.2017.3335 (in Persian)

Zeynali, B. , minaei, S. and Foroutan, M. (2022). Statistical and synoptic study of super heavy rainfall in Guilan province. Journal of Environmental Science Studies, 7(4), 5682-5695.https://doi: 10.22034/jess.2022.348175(in Persian)