نوع مقاله : مقاله مستقل پژوهشی

نویسندگان

1 استاد گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری،دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران

2 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران

چکیده

امروزه چالش‌های زندگی نوین شهری و مشکلات محیطی و اجتماعی موجب روی آوردن به رویکرد آینده‌پژوهی در برنامه‌ریزی شهری و بهره‌گیری از ابزارهای گوناگون برای ساختن آینده‌ی مطلوب شده است. پژوهش حاضر با بهره-گیری از تکنیک تحلیل اثرات متقاطع که یکی از روش‌های متداول در آینده‌پژوهی است و با استفاده از نرم‌افزار میک-مک به تحلیل مؤلفه‌های توسعه‌ی شهری در کلان‌شهر اهواز پرداخته است. در ادامه با استفاده از روش دلفی 37 مؤلفه به عنوان شاخص‌های توسعه‌ی شهری استخراج شد. نتایج حاکی از این است که در صفحه پراکندگی شش دسته (عوامل تأثیرگذار، عوامل ریسک، هدف، عوامل تأثیرپذیر و عوامل مستقل، تنظیم‌کننده) قابل شناسایی هستند. در نهایت از میان 37 عامل کلیدی، پس از بررسی میزان تأثیرگذاری این عوامل بر یکدیگر و بر وضعیت آینده کلان‌شهر اهواز با روش‌های مستقیم و غیرمستقیم، 13 پیشران مؤثر و کلیدی از جمله؛ جمعیت، توزیع عادلانه‌ی خدمات شهری، توسعه‌ی صنعت گردشگری، ساماندهی محورهای ویژه‌ی گردشگری، ساماندهی مناطق حاشیه‌نشین، کنترل آلودگی هوا و ارتقای بهداشت محیطی، گسترش فضای باز عمومی و ایجاد مراکز فراغتی، فراهم آوردن سطح مناسب رشد اقتصادی، ارتقای کیفیت زندگی در بافت فرسوده‌ی شهری، ساماندهی و بهسازی بافت فرسوده، گسترش کارگاه‌های کوچک و زودبازده، توانمندسازی سازمان‌های مردم‌نهاد، توسعه‌ی مراکز تفریحی و گردشگری که بیش ترین نقش را در وضعیت آینده‌ی توسعه‌ی شهری اهواز دارند، مشخص شدند و به عنوان عوامل و پیشران‌های مؤثر بر توسعه‌ی شهری اهواز انتخاب شدند. در ادامه نتایج نشان داد که عوامل توسعه‌ی صنعت گردشگری، ساماندهی مناطق حاشیه‌ی شهر در وضعیت ریسک قرار دارند. عوامل جمعیت، توزیع عادلانه‌ی خدمات شهری، توسعه‌ی صنعت گردشگری، بیش ترین میزان تأثیرگذاری بر فرآیند توسعه‌ی شهری کلان‌شهر اهواز را خواهند داشت.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Structural Analysis of Urban Development of Ahvaz Metropolis with Futuristic Research Method

نویسندگان [English]

  • Massoud Safaei Pour 1
  • Fereshteh Shanbehpoor 2

1 Professor of Geography and Urban Planning, Shahid Chamran University of Ahvaz,Ahvaz,Iran

2 PhD Student, Department of Geography and Urban Planning, Shahid Chamran University of Ahvaz,Ahvaz,Iran

چکیده [English]

Today, the challenges of modern urban life and environmental and social problems have led to a futuristic approach to urban planning and the use of various tools to build a desirable future. The present study uses the technique of cross-impact analysis, which is one of the common methods in futures research, and using Mick Mac software, has analyzed the components of urban development in the metropolis of Ahvaz. Then, 37 components were extracted as indicators of urban development using the Delphi method. The results indicate that six categories (influential factors, risk factors, purpose, influential factors, and independent factors, regulators) can be identified in the scatter page. Finally, among the 37 key factors, after examining the impact of these factors on each other and the future situation of the metropolis of Ahvaz by direct and indirect methods, 13 effective and key drivers were identified, including; (Population, equitable distribution of urban services, development of tourism industry, organization of special tourism axes, organization of suburban areas, control of air pollution and promotion of environmental health, expansion of public open space and creation of leisure centers, providing the appropriate level of economic growth, improving quality of life in dilapidated urban fabric, organization, and improvement of worn-out fabric, expansion of small and high-yield workshops, empowerment of non-governmental organizations, development of recreation and tourism centers) which have the most role in the future state of urban development in Ahvaz, were selected as factors and drivers Affecting the urban development of Ahvaz. The results further show that the factors of "development of the tourism industry, organizing the suburbs" are at risk. Population factors, fair distribution of urban services, development of the tourism industry, will have the greatest impact on the urban development process of Ahvaz metropolis.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Futurology
  • structural analysis
  • Urban Development
  • Mick Mac
  • Ahvaz Metropolis
امان‌پور، سعید، ملکی، سعید، صفایی‌پور، مسعود، امیری‌فهلیانی، محمدرضا. (1398). تحلیل وضعیت و تعیین استراتژی‌های مبتنی بر سناریو در تاب‌آوری شهری (موردپژوهی؛ کلان شهر اهواز)، پژوهش و برنامه‌ریزی، 9 (35)، 31-46.
بزاززاده، مهدی، داداش‌پور، هاشم و مطوف، شریف. (1393). بررسی و تحلیل عوامل کلیدی موثر بر توسعه‌ی منطقه‌ای با رویکرد آینده‌نگاری منطقه‌ای، مطالعه موردی: استان آذربایجان غربی، ایران، برنامه‌ریزی فضایی، 4 (2)، 79-104.
پورمحمدی، مححمدرضا، زالی، نادر. (1389). تحلیل نابرابری‌های منطقه‌ای و آینده‌نگاری توسعه (نمونه موردی: استان آذربایجان شرقی)، جغرافیا و برنامه‌‌ریزی، 15 (32)، 63- 29.
تاجیکی، علی. (1394). کاربرد آیند‌ه‌پژوهشی در برنامه‌ریزی و مدیریت توسعه‌ی شهری، نمونه موردی: شهر بندرعباس. پایان‌نامه‌ی کارشناسی ارشد. دانشگاه زابل، دانشکده‌ی ادبیات و علوم انسانی.
تقوایی، مسعود، حسینی‌خواه، حسین. (1396). برنامه‌ریزی توسعه‌ی صنعت گردشگری مبتنی بر روش آینده‌پژوهی و سناریونویسی شهر یاسوج، برنامه‌ریزی و توسعه‌ی گردشگری، 6 (23)، 8-30.
ثابت‌راسخ، شهاب. (1392). ارزیابی توان اکولوژیک اراضی جهت توسعه‌ی پایدار شهری با تاکید بر آینده‌پژوهی (مطالعه موردی: منطقه‌ی دیزیچه)، پایان‌نامه‌ی کارشناسی ارشد، پژوهشگاه مهندسی بحران‌های طبیعی شاخص پژوه، اصفهان، دانشکده‌ی مدیریت.
ربانی، طاها. (1391). کاربرد رویکرد آینده پژوهی و تفکر راهبردی در برنامه ریزی توسعه‌ی شهری.مطالعه موردی: شهر بانه، پایان‌نامه‌ی کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت مدرس، دانشکده‌ی جغرافیا.
رهنما، محمدرحیم، شاکرمی، کیان و عباسی، حامد. (1397). شناسایی و تحلیل پیشران‌های مؤثر بر توسعه‌ی منطقه‌ای استان البرز با رویکرد برنامه‌ریزی سناریو مبنا، آمایش سرزمین، 10 (1)، 166- 139.
زالی، نادر و عطریان، فروغ. (1395). تدوین سناریوهای توسعه‌ی گردشگری منطقه‌ای بر اساس اصول آینده‌پژوهی مورد مطالعه: استان همدان»، آمایش سرزمین، 8 (1)، 107-131.
طالشی، مرضیه، آقایی‌زاده، اسماعیل، جعفری مهرآبادی، مریم. (1398). تحلیل ساختاری زیست‌پذیری بافت‌های فرسوده‌ی شهری با رویکرد آینده‌پژوهی (مطالعه موردی: بافت فرسوده‌ی منطقه‌ی یک شهر قزوین)، پژوهش و برنامه‌ریزی شهری، 10 (39)، 117-134.
ملک‌زاده، ندا، بزاززاده، مهدی و رفیعیان، مجتبی. (1395). شناسایی و تحلیل عوامل کلیدی موثر بر توسعه‌ی شهری با رویکرد آینده‌نگاری (مطالعه موردی: کلان شهر کرج)، جغرافیا و توسعه‌ی فضای شهری، 3 (2)، 35-52.
نجفی، سعید. (1398). تحلیل عوامل موثر بر توسعه‌ی شهرهای مرزی با رویکرد آینده‌پژوهی (نمونه‌ی موردی: شهر زابل)، مطالعات برنامه‌‌ریزی سکونتگاه‌های انسانی، 14 (3)، 773- 789.
Amanpour, S, Maleki, S, Safaeipour, M & Amiri Fahliani, M.R. (2019). Analysis of the Situation and Future Scenarios of Resilience in Metropolises of Iran: Case Study (Ahvaz Metropolis), Research and Urban Planning, 9, 35, pp. 46-31. (In Persian)
Batty, M. (2011). Building a science of cities. Cities, 29, 9-16
Bazazzadeh, M, Dadashpoor, H & Motavaf, S. (2014). Analysis the Key Factors Impacting on Regional Development using Regional Foresight approach, The Case Study of West Azerbaijan Province, Iran, Spatial Planning, 4, 2, Summer 2014. (In Persian)
Dixon, T., Eames, M., Britnell, J., Watson, G. B., & Hunt, M. (2014). Urban retrofitting: Identifying disruptive and sustaining technologies using performative and foresight techniques. Technological Forecasting and Social Change, 89, 131-144.
Godet, M; Durance, P, and Gerber, A. 2011.Strategic Foresight La Prospective Use and
Misuse of Scenario Building , First Edition, Paris: Lipsor Working Paper. 144 p.
Malekzadeh, N, Bazazzadeh, M & Rafieian, M. (2016). Identification and Analysis of the Effective Key Factors on Urban Development Using Foresight Approach A Case Study of Karaj Metropolitan Area, Geography and urban space development, 3, 2, P 35-52. (In Persian)
Myer, D., & Kitsuse, A. (2000). Constructing the future in planning: A survey of theories and
tools. Journal of Planning Education and Research, 19(3), 221-231.
Najafi, S. (2019). Analysis of Factors Affecting The Development of Border Cities By Futures Studies Approach(Case study: city of Zabol), Studies of Human Settlements Planning, 14, 3, pp. 789-773. (In Persian)
Porio, E. (2014). Sustainable development goals and quality of life targets: Insights from
metro manila. Current Sociology, 63(2), pp 244–260.
Pourmohammadi, M, Zali, N. (2010). Regional Disparities Analysis and Development Foresight (Case Study: East Azerbaijan Province), Geography and Planning, 15, 32, pp. 63-29. (In Persian)
Rabbani, T. (2012). Application of Futurology Approach and Strategic Thinking in Urban Development Planning. Case Study: Baneh City, Master Thesis, Supervisor, Keramatollah Ziari, Lecturer. (In Persian)
Rahnama, M, Shakermi, K & Abbasi, H. (2018). Identifying and Analyzing the Influence of Driving Forces on the Regional Development of Alborz Province with the Scenario-Based Planning Approach, Town and Country planning, 10, 1, pp. 166-139. (In Persian)
Rostami, M, Katabi, A & Khojasteh, R. (2017). Methods of future and scenario analysis, Pashtiban Publications, Tehran, Fall 2017. (In Persian)
Rotmans, J. (2006). A complex systems approach for sustainable cities. In M. Ruth(Ed.), Smart growth and climate change, regional development and adaptation (pp. 155-180.).Cheltenham, England: Edward Edgar.
Sabet Rasekh, Sh. (2013). Assessing the Ecological Potential of Lands for Sustainable Urban Development with Emphasis on Futurology (Case Study: Dizicheh Area), M.Sc. Thesis, Supervisor: Dr. Iran Ghazi, Research Institute for Natural Crisis Engineering. (In Persian)
Taghvaei, M & Hosseinekhah, H. (2018). Tourism Development Planning Based on Futures Studies and Scenario Case Study: Yasouj, Journal of Tourism Planning and Development, 23. 23. p 8- 30. (In Persian)
Tajik, A. (2015). The Application of Future Research in Urban Development Planning and Management, Case Study: Bandar Abbas, Master Thesis, Professor: Dr.Gholam Ali Khmer, Zabol University. (In Persian)
Taleshi, M, Aghaeizadeh, E & Jafari Mehrabadi, M. (2020). Structural analysis of Livability of Urban Deteriorated Textures with a Futuristic Approach (Case study: Deteriorated Texture of region 1 of Qazvin City), Urban Research and Planning, 10, 39, p. 134-117. (In Persian)
UN-Habitat. (2016). Urbanization and development: emerging futures.
Zahraei, S.M., Kurniawan, J.H. & Cheah., L. (2019). A foresight study on urban mobility:
Singapore in 2040, Journals Foresight, Emerald Publishing Limited, ISSN 1463-6689j, 22, I 1.
Zali, N & Atrian, F. (2016). Presentation of Tourism Regional Development scenarios Based on the Principles of Futures Studies (Case: Hamadan Province), Town and Country planning, 8, 1, pp. 107-131. (In Persian)
Zare, Bijan and Roghnian, Z. (2015). Futurology in Environmental Development by Scenario Making, International Conference on Research in Engineering, Science and Technology, Istanbul, Vira Capital Institute of Managers. (In Persian)