19.تأثیر منطقه‌ای سقف شیشه‌ای بر شاخص‌های کارآفرینی زنان در کشورهای منتخب

کیان پور, سعید; مختاری نبی, ابراهیم

19.تأثیر منطقه‌ای سقف شیشه‌ای بر شاخص‌های کارآفرینی زنان در کشورهای منتخب

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

سعید کیان پور ¹ ^¶

ابراهیم مختاری نبی ²

¹ استادیار، گروه اقتصاد، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

² مربی گروه علم اطلاعات و دانش شناسی دانشگاه پیام نور تهران، ایران

چکیده

زمینه و هدف: این پژوهش با هدف بررسی تأثیر منطقه‌ای پدیده سقف شیشه‌ای بر شاخص‌های کارآفرینی زنان در کشورهای منتخب (مصر، ایران، اردن، لبنان، عمان، قطر و ترکیه) طی بازه زمانی 2008 تا 2024 انجام شده است. سقف شیشه‌ای به‌عنوان مانعی نامرئی که زنان را از دستیابی به جایگاه‌های ارشد مدیریتی و فرصت‌های کارآفرینانه بازمی‌دارد، در این مطالعه مورد توجه قرار گرفته است. هدف، تحلیل پویایی‌های این محدودیت‌ها و تأثیر آن‌ها بر شاخص‌های کلیدی مانند مشارکت پارلمانی، دستمزد، مشارکت اقتصادی، برابری جنسیتی، پست‌های مدیریتی و هیئت‌مدیره است.
روش بررسی: این مطالعه از روش پانل بردار خودرگرسیونی کوانتایل (QVAR) مبتنی بر چارچوب دیبولد و ییلماز (2012) استفاده کرده است. داده‌های سالانه برای متغیرهای ذکرشده جمع‌آوری و با ایجاد شاخص ترکیبی استانداردسازی شدند. تحلیل در کوانتایل‌های 25، 50 و 75 انجام شد تا اتصال و سرریز نوسانات بین متغیرها در شرایط مختلف (باثبات، متوسط و پرنوسان) بررسی شود. همچنین، از رویکرد پنجره غلتان برای تحلیل پویایی‌های زمانی و آزمون‌های ریشه واحد برای اطمینان از ایستایی داده‌ها استفاده شد.
یافته‌ها و نتیجه گیری: نتایج نشان داد که سقف شیشه‌ای در شرایط بحرانی (مانند سقوط قیمت نفت ۲۰۱۴-۲۰۱۶) و رونق (اصلاحات حقوق زنان ۲۰۱۸) تأثیر منفی قابل‌توجهی بر کارآفرینی زنان دارد. مشارکت پارلمانی به‌عنوان دریافت‌کننده اصلی نوسانات، به‌ویژه در شرایط بحرانی، آسیب‌پذیر است، در حالی که متغیرهای هیئت‌مدیره و شاخص برابری جنسیتی نقش انتقال‌دهنده و تثبیت‌کننده دارند. الگوی U-شکل شاخص کل سرریز (TCI) تأیید می‌کند که اتصال متغیرها در شرایط میانی کاهش و در شرایط بحرانی و رونق افزایش می‌یابد. کشورهای لبنان و ایران آسیب‌پذیری بیشتری نشان دادند، در حالی که قطر و عمان مقاومت نسبی داشتند. برای کاهش اثرات سقف شیشه‌ای، پیشنهاد می‌شود در ایران و لبنان برنامه‌های مربیگری زنان کارآفرین اجرا شود، در لبنان و مصر سهمیه زنان در پارلمان افزایش یابد، شرکت‌ها در ایران و ترکیه فرهنگ سازمانی حامی زنان را توسعه دهند، در ایران و اردن آموزش عمومی برای کاهش کلیشه‌های جنسیتی اجرا شود، و پایگاه‌های داده محلی برای جمع‌آوری داده‌های دقیق‌تر تقویت شود.

کلیدواژه‌ها

سقف شیشه‌ای

کارآفرینی

زنان

شاخص‌های کارآفرینی

ایران

کشورهای در حال توسعه

موضوعات

توسعه پایدار منطقه ای

عنوان مقاله English

The Regional Impact of the Glass Ceiling on Women's Entrepreneurship Indicators in Selected Countries

نویسندگان English

Saeed Kian Poor ¹

Ebrahim Mokhtari Nabi ²

¹ Assistant Professor, Department of Economics, Payame Noor University, Tehran, Iran

² Instructor, Department of Information Science and Knowledge Studies, Payame Noor University, Tehran, Iran

چکیده English

Background and Objective: his study aims to examine the regional impact of the glass ceiling phenomenon on women's entrepreneurship indicators in selected countries (Egypt, Iran, Jordan, Lebanon, Oman, Qatar, and Turkey) over the period from 2008 to 2024. The glass ceiling, as an invisible barrier preventing women from accessing senior managerial positions and entrepreneurial opportunities, is the focus of this research. The objective is to analyze the dynamics of these constraints and their effects on key indicators such as parliamentary participation, wages, economic participation, gender equality index, managerial positions, and board membership.
Methodology: This study employs the Quantile Vector Autoregressive (QVAR) panel method based on the Diebold and Yilmaz (2012) framework. Annual data for the mentioned variables were collected and standardized by creating a composite index. The analysis was conducted across the 25th, 50th, and 75th quantiles to examine connectivity and volatility spillovers among variables under various conditions (stable, moderate, and volatile). A rolling window approach was used for temporal dynamics analysis, and unit root tests ensured data stationarity.
Findings and Results: The results indicate that the glass ceiling has a significant negative impact on women's entrepreneurship during crises (e.g., the 2014–2016 oil price collapse) and prosperity periods (e.g., 2018 women's rights reforms). Parliamentary participation emerges as the primary receiver of volatility, particularly vulnerable in crises, while board membership and the gender equality index serve as transmitters and stabilizers. The U-shaped pattern of the Total Connectedness Index (TCI) confirms reduced connectivity in intermediate conditions and increased connectivity during crises and prosperity. Lebanon and Iran showed greater vulnerability, while Qatar and Oman exhibited relative resilience. To mitigate glass ceiling effects, recommendations include implementing women's entrepreneurship mentoring programs in Iran and Lebanon, increasing women's parliamentary quotas in Lebanon and Egypt, developing women-supportive organizational cultures in companies in Iran and Turkey, conducting public education to reduce gender stereotypes in Iran and Jordan, and strengthening local databases for more accurate data collection.

کلیدواژه‌ها English

Glass Ceiling

Entrepreneurship

Women

Entrepreneurship Indicators

Iran

Developing Countries

پارسا، الهام و خوشکام، مانا. (1396). بررسی نقش پدیده سقف شیشه‌ای بر افول سرمایه اجتماعی در سازمان، چهارمین همایش ملی پژوهش‌های مدیریت و علوم انسانی.

رجایی، زهرا، مهرپور، مریم و فیروزیان، محیا. (1401). بررسی تاثیر سقف شیشه‌ای بر جانشین‌های سبک رهبری زنان در پست‌های مدیریتی. زن در توسعه و سیاست، 20 (1)، 68-50.

شفی، آرزو، قیصری، زینب، رضادوست، زهره، هاشمی، لیلا، لطف‌اللهی، پگاه و امیری، فرزانه. ( 1401). طراحی الگو سقف شیشه‌ای با رویکرد نظریه داده‌ها، مطالعات منابع انسانی، 12 (1)، 131-151.

عسگریان، ناهید، منظری توکلی، علی، سلاجقه، سنجر، پورکیانی، مسعود (1400). تبین عوامل موثر با سقف شیشه‌ای در راستای توسعه مسیر شغلی، پژوهش‌های مدیریت در ایران، 25 (2) 76-98.

علوی سالکویه، رضوان، فدایی، کیوان. (1398). بررسی رابطه پدیده سقف شیشه‌ای بر عدالت سازمانی، نخبگان علوم و مهندسی، 4 (4)، 1-13.

غلامزاده، داریوش، حق‌شناس کاشانی، فریده و محمدخانی، فاطمه. (1400). تبین عوامل مرتبط با سقف شیشه‌ای در راستای توسعه مسیر شغلی، پژوهش‌های مدیریت در ایران، 25 (2)، 68-98.

فرجی، بهاره (۱۳۸۷). بررسی تأثیر سقف شیشه‌ای بر کاهش توانمندی زنان در سازمان توسعه برق ایران. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده مدیریت، دانشگاه تهران. 1 -۱۳۴.

کلدی، علیرضا، سلحشوری، پروانه (۱۳۹۱). بررسی تأثیر حمایت اجتماعی بر توانمندسازی زنان. مجله مطالعات توسعه اجتماعی ایران، 4 (4)، 7- 22.

محمدی، زهرا و رضایی، علی. (1403). نقش مربیگری زنان در کاهش موانع کارآفرینی در ایران. پژوهش‌های کارآفرینی، 8 (2)، 20-35.

Aidis, R. (2018). Hitting the top: is there a glass ceiling for high-growth women entrepreneurs?. In Women Entrepreneurs and the Myth of ‘Underperformance’ (pp. 53-71). Edward Elgar Publishing.

Aidis, R. (2018). Hitting the top: Is there a glass ceiling for high-growth women entrepreneurs? In Women Entrepreneurs and the Myth of ‘Underperformance’ (pp. 53-71). Edward Elgar Publishing.

Al-Dajani, H., & Marlow, S. (2025). Women’s entrepreneurship in the Middle East: Overcoming structural and cultural barriers. Entrepreneurship & Regional Development, 37 (1), 45-62.

Askarian, N. , Manzaritavakoli, A. , Salajeghe, S. , Pourkiani, M. (2021). Explain the factors related to glass ceiling in order to career development (Case study: female employees of executive organization in Kerman. Management Research in Iran, 25 (2), 76-98.

Barelka, A. , & Downes, M. (2019). A career-stage approach to understanding glass ceiling perceptions. Southern Journal of Business and Ethics, 11, 10-32.

Bazazo, I. , Nasseef, M. A. , Mukattesh, B. , Kastero, D. , & Al-Hallaq, M. (2017). Assessing the glass ceiling effect for women in tourism and hospitality. Journal of Management and Strategy, 8 (3), 51. 65

Boudreaux, C. J. , & Nikolaev, B. (2018). Shattering the glass ceiling? How the institutional context mitigates the gender gap in entrepreneurship. arrive preprint arXiv: 1812. 03771.

Diebold, F. X. , & Yilmaz, K. (2012). Better to give than to receive: Predictive directional measurement of volatility spillovers. International Journal of Forecasting, 28 (1), 57-66.

Diebold, F. X. , & Yilmaz, K. (2014). On the network topology of variance decompositions: Measuring the connectedness of financial firms. Journal of Econometrics, 182 (1), 119-1

Elommal, N., & Sandhu, M. (2023). Breaking the glass ceiling: Women’s entrepreneurship and economic empowerment in Saudi Arabia. Journal of Business Research, 155, 113-125.

Germann, F. , Anderson, S. J. , Chintagunta, P. K. , & Vilcassim, N. (2023). Breaking the glass ceiling: Empowering female entrepreneurs through female mentors. University of Chicago, Becker Friedman Institute for Economics Working Paper (42).

ILO. (2024). Women in the Labour Market: Trends and Challenges in the MENA Region. International Labour Organization. https://www.ilo.org/publications/women-labour-market-mena

Kabeer, N. (1999). Resources, agency, achievements: Reflections on the measurement of women’s empowerment. Development and Change, 30 (3), 435-464.

Kuong, M. N. , & Chi, N. T. L. (2017). Effects of the corporate glass ceiling factors on female employees organizational commitment: an empirical of Ho Chi Minh City, Vietnam. Journal of Advanced Management Science, 5 (4), 255-263.

Livanos, Ilias, Yalkin, Cagri, Nunez, Imanol. (2009). Gender Employment Discrimination: Greece and The United Kingdom. International Journal of Manpower, 8 (3), 815-834.

Malek Ara, M,. (2019). The effect of glass ceiling on improving the managerial position of women. contemporary researches in science and research, 2(17), 38-42.

North, D. C. (1990). Institutions, Institutional Change and Economic Performance. Cambridge University Press.

Oakley, J. G. (2000). Gender-based barriers to senior management positions: Understanding the scaricity of females CEOs. J. Bus. Ethics, 27 (4). 321-334.

OECD. (2024). Gender Gaps in MENA Economies: Policy Recommendations for Inclusive Growth. OECD Publishing. https://www.oecd.org/mena/gender-gaps-policy

Pen, D., Dy, P., Ros, R., Em, S., & Nut, V. (2024). The role of women in political participation in Cambodia: A case study of Svay Rieng Province. Journal of Mathematics Instruction, Social Research and Opinion, 3(2), 1–15. https://doi.org/10.58421/misro.v3i2.247

Poma, E., & Pistoresi, B. (2024). Do women on boards break the glass ceiling or face the glass cliff? Corporate Governance: The International Journal of Business in Society, 24 (2), 1–22. https://doi.org/10.1108/cg-12-2022-0504

Pugalia, S. , & Cetindamar, D. (2022). Insights on the glass ceiling for immigrant women entrepreneurs in the technology sector. International Journal of Gender and Entrepreneurship, 14 (1), 44-68.

Putnam, R. D. (2000). Bowling Alone: The Collapse and Revival of American Community. Simon & Schuster.

Rahman, A. , & Alorifi, A. M. (2024). Shattering the glass ceiling: A study on the preferred leadership style of Saudi women entrepreneurs. Calitatea, 25 (199), 279-290.

Rajae, Z. , Mehrparvar, M. , & Firouzian, M. (2022). Investigating the Effect of Glass Ceiling Beliefs on Women's Succession and Women's Leadership Style in Managerial Positions (Case Study: Hygienic Assistance of Medical Science University of Mashhad). Woman in Development & Politics, 20 (1), 45-68. doi: 10. 22059/jwdp. 2021. 330683. 1008077.

Saghaei, M. (2024). Exploring the challenges and unveiling the glass ceiling effect on career progression among Turkish women in 3- to 5-star hotels. Journal of Economics, Management and Trade, 30(9), 1–15. https://doi.org/10.9734/jemt/2024/v30i91239

Salahuddin, A. , Mahmood, Q. K. , & Ahmad, A. (2021). Breaking second glass ceiling: lived experiences of women entrepreneurs in Pakistan. Quality & Quantity, 1-12.

Scent, G. A. T. , Chukwu, C. C. , & Emerinwe, O. M. (2020). The impacts of gender education on female entreprenuership: Breaking the glass ceilings for a prosperous new Nigeria. Brazilian Journal of Biological Sciences, 7 (15), 101-117.

Sharif, M. Y. (2015). Glass ceiling, the prime driver of women entrepreneurship in Malaysia: A phenomenological study of women lawyers. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 169, 329-336.

Sharma, D. , & Mishra, S. (2019). Glass ceiling and women leadership: Study between developing and developed nation. Asian Journal of Multidimensional Research (AJMR), 8 (2), 211-218.

Sharma, S. , & Kaur, R. (2019). Glass ceiling for women and work engagement: The moderating effect of marital status. FIIB Business Review, 8 (2), 132-146.

Sobaih, A., & Abu Elnasr, A. E. (2024). Challenges to cracking the glass ceiling among Saudi women in the tourism industry. Tourism and Hospitality, 5 (1), 14. https://doi.org/10.3390/tourhosp5010014

Stoppelmann, H. (2019). Examining the glass ceiling for female entrepreneurs: An empirical analysis. Available at SSRN 3436920.

Taparia, M. , & Lenka, U. (2022). An integrated conceptual framework of the glass ceiling effect. Journal of Organizational Effectiveness: People and Performance, 9(3), 372-400.

Weiler, S. , Bernasek, A. (2001). Dodging the glass ceiling? Networks and the new wave of women entrepreneurs‏. The Social Science Journal, 38 (1), 85-103.

World Bank. (2023). Gender Equality and Economic Growth in the MENA Region. World Bank Group. https://www.worldbank.org/en/region/mena/publication/gender-equality-mena