فصلنامه مطالعات توسعه پایدار شهری و منطقه ای

تحلیلی بر چالش های بخش بندی بازار گردشگری شهری کلانشهر تبریز: با تأکید بر مؤلفه های جغرافیایی و جمعیت شناختی

نوع مقاله : مقاله مستخرج از رساله دکتری

نویسندگان

زهرا شوقی پور 1
رحیم حیدری چیانه 2
شهریور روستایی 3

1 دانشجوی دکتری گروه برنامه ریزی شهری و منطقه‌ای، دانشکده برنامه ریزی و علوم محیطی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

2 دانشیار گروه برنامه ریزی شهری و منطقه‌ای، دانشکده برنامه ریزی و علوم محیطی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

3 استاد، گروه برنامه ریزی شهری و منطقه‌ای، دانشکده برنامه ریزی و علوم محیطی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

چکیده
زمینه و هدف: گردشگری در اقتصاد جهانی از جایگاهی ویژه برخوردار است و بخش بزرگی از برنامه‌ریزیها و سرمایه گذاری‌ها را در کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه به خود اختصاص داده است. امروزه صنعت گردشگری به منزلۀ هدفی مهم در توسعۀ شهرها مطرح شده و این احتمال وجود دارد که هر شهری در راه رسیدن به اهدافش با چالش‌های خاصی روبه رو شود. هدف پژوهش حاضر تحلیل چالش‌های بخش بندی بازار گردشگری شهری کلانشهر تبریز: با تاکید بر مؤلفه های جغرافیایی و جمعیت شناختی. روش شناسی: روش تحقیق در پژوهش حاضر از نظر پارادایمی کمّی، از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت توصیفی - تحلیلی است. روش گردآوری اطلاعات به صورت کتابخانه ای و پیمایشی بوده است؛ و برای تحلیل آنها نرم افزار SPSS و آزمون T تک نمونه ای مورد استفاده قرار گرفت. جامعۀ آماری پژوهش شامل تمامی گردشگران ایرانی و خارجی ورودی به شهر تبریز در شش ماهۀ اول سال 1402 بود و پرسشنامۀ تحقیق با حضور در مراکز اقامتی، پایانه های مسافربری هوایی، جاده ای، ریلی و درون شهری و نیز جاذبه های عمدۀ گردشگری در بین نمونه های در دسترس (343 نفر) توزیع شد. نتایج و یافته ها: بر اساس نتایج، از بین مؤلفه های دو گانه مورد بررسی بخش بندی بازار به استثنای مؤلفه های جمعیت شناختی با میانگین 2.41؛ مؤلفه های جغرافیایی با میانگین 3.57 دارای بیشترین اثرگذاری معنادار و مثبت بر فاکتورهای تصمیم سفر و رضایتمندی گردشگران ورودی و در نتیجه بر توسعه گردشگری شهری در این کلانشهر می باشند. همچنین فصلی بودن بازار گردشگری و قطبی بودن اثر جاذبه هایی با اهمیت عمدتا تاریخی- فرهنگی و پزشکی- درمانی و همچنین منطقه ای بودن بازار داخلی و حوزه نفوذ محدود به شمالغرب کشور به سبب دور بودن از مرکز ایران در کنار بازار خارجی مختص کشورهای همجوار و بیشتر به صورت ترانزیت و عبوری و عدم شکل گیری شخصیت مقصد بایسته برای این کلانشهر به تبع موارد مذکور را می توان اصلی ترین چالش های توسعه بازار گردشگری در این کلانشهر عنوان نمود.

کلیدواژه‌ها

گردشگری شهری
بخش‌بندی بازار
توسعه مقصد
کلانشهر تبریز
موضوعات

عنوان مقاله English

An analysis of the challenges of segmenting the urban tourism market in Tabriz metropolis: With emphasis on geographical and demographic components

نویسندگان English

Zahra Shoughipour 1
Rahim Heydari Chiyaneh 2
Shahrivar Roustaei 3
1 PhD Student, Department of Urban and Regional Planning, Faculty of Planning and Environmental Sciences, University of Tabriz, Tabriz, Iran
2 Associate Professor, Department of Urban and Regional Planning, Faculty of Planning and Environmental Sciences, University of Tabriz, Tabriz, Iran
3 Professor, Department of Urban and Regional Planning, Faculty of Planning and Environmental Sciences, University of Tabriz, Tabriz, Iran
چکیده English

Background and Objective: Tourism has a special place in the global economy and has allocated a large part of planning and investments in developed and developing countries. Today, the tourism industry has been raised as an important goal in the development of cities, and it is likely that each city will face specific challenges on the way to achieving its goals. The purpose of this study is to analyze the challenges of segmenting the urban tourism market in Tabriz metropolis: with an emphasis on geographical and demographic components.
Methodology: The research method in this study is quantitative in terms of paradigm, applied in terms of purpose, and descriptive-analytical in nature. The data collection method was library and survey; and SPSS software and a single-sample T-test were used to analyze them. The statistical population of the study included all Iranian and foreign tourists entering Tabriz in the first six months of 1402, and the research questionnaire was distributed among the available samples (343 people) by attending accommodation centers, air, road, rail and intracity passenger terminals, as well as major tourist attractions.
Results and findings: According to the results, among the two components of market segmentation under study, with the exception of demographic components with an average of 2.41; geographical components with an average of 3.57 have the most significant and positive impact on travel decision factors and satisfaction of incoming tourists, and consequently on the development of urban tourism in this metropolis. Also, the seasonality of the tourism market and the polarization of the effects of attractions with mainly historical, cultural, and medical-therapeutic importance, as well as the regionality of the domestic market and its sphere of influence limited to the northwest of the country due to its distance from the center of Iran, along with the foreign market specific to neighboring countries and mostly in transit and passing through, and the lack of formation of a proper destination personality for this metropolis, as a result of the aforementioned issues, can be considered the main challenges to the development of the tourism market in this metropolis.

کلیدواژه‌ها English

Urban tourism
market segmentation
development
Tabriz metropolis
Ahmadpour Shemami,S , Pasha,A , Bornafar,M and Mohammadpour,S . (2026). Strategic Planning Utilizing the 15-Minute City Approach (Case Study: Hamidiyan Neighborhood, Rasht City). Journal of Sustainable Urban & Regional Development Studies (JSURDS), 7(2), 314-335. https://www.srds.ir/article_237534.html?lang=en. .[In Persian].
Baghbani, Behnam (2011). An Analysis of Urban Tourism Market Segmentation in Tabriz Metropolitan City Using SWOT Method. Master's Thesis. Ministry of Science, Research and Technology - University of Tabriz - Faculty of Geography. .[In Persian].
Behboudi,Y , Pourmohammadi,M R and Ghorbani,R . (2026). The Impact of Global Megatrends on Urban Development Transformations (Spatial and Physical Dimensions) in the Metropolis of Tabriz. (e240383). Journal of Sustainable Urban & Regional Development Studies (JSURDS),  e240383 https://www.srds.ir/article_240383.html?lang=en.[In Persian].
 Ebrahimi, Mehdi; Tayyibi Abolhasani, Seyed Amirhossein (2019). Segmentation of Iran's Inbound Medical Tourism Market Based on Psychological Variables (Case Study: Selected Hospitals in Tehran). Tourism Management Studies. Volume 14. Issue 47. pp. 124-97.[In Persian].
Ebrahimzadeh Asmin,H , Ghanbari,A H and Ghanbari,S . (2026). Assessing the consequences of rural ecotourism with emphasis on economic relations within regional (Case Study: Regional Tourism favorites Sarduieh, Jiroft township). Journal of Sustainable Urban & Regional Development Studies (JSURDS), 7(1), 193-208. https://www.srds.ir/article_226571.html?lang=en. .[In Persian].
Fatan, Fatemeh (2014). An analysis of urban tourism market segmentation based on the ANP model, case study: Bostan Abad city attractions. . Master's thesis. Ministry of Science, Research and Technology - University of Tabriz - Faculty of Geography. .[In Persian].
Feizinezhad,A , Nazmfar,H and Ghaffari Gilandeh,A . (2026). Spatial analysis of building breach in Sarein Tourism City. Journal of Sustainable Urban & Regional Development Studies (JSURDS), 7(2), 15-37. https://www.srds.ir/article_226219.html?lang=en. .[In Persian].
Ghorbani Golzari, Sepideh; Hosseinzadeh Dalir, Karim; Beik Babaei, Bashir (2019). A survey and analysis of the challenges of urban tourism development, case study: Tabriz city. Geography of tourism space. Volume 8. Issue 30. pp. 33-46.
Hafeznia, Mohammad Reza. (2009). An Introduction to Research Methodology in the Humanities, Tehran: Samat Publications. .[In Persian].
Hassen Mazrok,F , Mousavi,M , Jamshidi,A and Manouchehri,A . (2026). Strategies for Enhancing Regional Competitiveness of Iraq through Religious Tourism: A Foresight-Based Approach. (e244901). Journal of Sustainable Urban & Regional Development Studies (JSURDS), e244901https://www.srds.ir/article_244901.html?lang=en. .[In Persian].
Heydari Chianeh, Rahim (2008). Fundamentals of Tourism Industry Planning. Samat Publications. .[In Persian].
Karimi, Ramin. (2015). Easy guide to statistical analysis with SPSS, Tehran: Hengam Publications. .[In Persian].
Keller, K. L., & Kotler, P. (2012). Marketing management. New York, NY: Pearson Prentice Hall.
Mavedat,E and Valipour,M . (2020). Measurement and Optimization of Tourist Routes with VIKOR and AHP Techniques (Case Study of the Old Texture of Dezful). Journal of Sustainable Urban & Regional Development Studies (JSURDS), 1(1), 22-39. https://www.srds.ir/article_122912.html?lang=en. .[In Persian].
Mehrafzoon, Mohammad (2019). Explaining the challenges and solutions in tourism (case study of Borujerd city). Quarterly Journal of Geography and Urban Planning Zagros Landscape, Volume 11. Issue 40. pp. 154-127. .[In Persian].
Movahed, Ali (2007). Urban tourism. Publisher: Shahid Chamran University of Ahvaz. First edition. .[In Persian].
Najarzadeh, Niloufar; Kazemi, Mehdi; Ahmadi, Parviz (2014). Segmentation of the domestic tourism market of Kerman province. Pohjooz Honar, Year 2. Issue 8. pp. 110-103. .[In Persian].
Pourkhaneh Bargh, Morteza (2013). An Analysis of Urban Tourism Market Segmentation with Emphasis on Destination Image Management - Case Study of Tabriz Metropolitan City. Master's Thesis. Ministry of Science, Research and Technology - Aba Non-Profit and Non-Governmental Higher Education Institute - Faculty of Humanities. .[In Persian].
Rahmati, Mansour; Pashazadeh, Asghar; Afroosheh, Reza (2011). Identifying and Categorizing the Challenges of Tourism Development in the City of Germi. Tourism and Development. Volume 10. Issue 3. pp. 81-95. .[In Persian].
Shamsnejad, Azadeh. (2009). Segmentation of the domestic cultural tourism market based on demographic and behavioral variables (case study of Yazd city). Master's thesis. Ministry of Science, Research and Technology - Allameh Tabatabaei University - Faculty of Management and Accounting. .[In Persian].
Taghvaei,M , Balideh,A and Rahimi,H . (2020). An analysis of the Importance of Environmental Quality Components from the Perspective of Tourists (Case Study: Isfahan Metropolis). Journal of Sustainable Urban & Regional Development Studies (JSURDS), 1(1), 1-21. https://www.srds.ir/article_122291.html?lang=en. .[In Persian].
Tavalaei, Simin (2007). A Review of the Tourism Industry. Kharazmi University Press. Tehran. .[In Persian].
Turkestani, Mohammad Saleh; Bakhshizadeh, Borj Kobra; Jahedi, Pedram (2019). Kish Free Zone Tourism Market Segmentation: A New Approach to the Brand Concept Map Method. Tourism Management Studies (Tourism Studies). Volume 14. Issue 47. pp. 29-63. .[In Persian].
UNWTO (2023). Tourism Highlights 2023, Madrid: World Tourism Organization.
Zarei,G and Azizi,M . (2026). Presenting a digital brand model for sustainable urban development (Case study: Ardabil city). Journal of Sustainable Urban & Regional Development Studies (JSURDS), 7(2), 149-166. https://www.srds.ir/article_229615.html?lang=en. .[In Persian].

  • تاریخ دریافت 28 اسفند 1404
  • تاریخ بازنگری 25 اردیبهشت 1405
  • تاریخ پذیرش 17 خرداد 1405
  • تاریخ اولین انتشار 22 خرداد 1405
  • تاریخ انتشار 01 آذر 1405

صفحه اصلی

راهنمای نویسندگان

ارسال مقاله

تماس با ما