فصلنامه مطالعات توسعه پایدار شهری و منطقه ای

2.ارزیابی و شناسایی گسل‌ها و میزان لرزه‌خیزی آن‌ها در حوضه بالهارود گرمی‌ استان اردبیل

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

فریبا اسفندیاری درآباد 1
بهروز نظافت تکله 2
لیلا علیمحمدیان 3
سایه عبیدی حمل آباد 4
پریسا دهقانی 5

1 استاد گروه جغرافیای طبیعی دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

2 دانشجوی دکتری ژئومورفولوژی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

3 گروه مهندسی طبیعت، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

4 گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

5 دانشگاه پیام نور اردبیل، اردبیل، ایران

چکیده
زمینه و هدف: لرزه‌خیزی معیاری است که رخدادها، مکانیسم‌ها و بزرگی زمین‌لرزه در یک مکان جغرافیایی معین را در برمی‌گیرد. به‌این‌ترتیب، فعالیت لرزه‌ای یک منطقه را خلاصه می‌کند. منطقه موردمطالعه بر اساس شواهد زمین‌شناسی و زمین‌لرزه‌های ثبت‌شده یکی از پهنه‌های فعال و لرزه‌خیز در ایران به شمار می‌آید. ازاین‌رو آگاهی از توان لرزه‌خیزی منطقه جهت جلوگیری از ساخت‌وساز غیر‌اصولی در حوزه‌ موردتحقیق ضروری است. هدف از پژوهش حاضر ارزیابی توان لرزه‌خیزی گسل‌ها در حوزه‌ بالهارود‌ گرمی است.
روش‌شناسی: در این پژوهش برای ترسیم نقشه‌ها و تحلیل آن‌ها از نرم‌افزار ArcGIS استفاده شد که ابتدا با استفاده از نقشه زمین‌شناسی 1:100000 سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور در حوزه‌ موردمطالعه، گسل‌های (اصلی و فرعی) تعیین و طول آن‌ها مشخص گردید. سپس توان لرزه‌زایی گسل‌های منطقـه موردمطالعه با استفاده از روابط زارع (1374)، نوروزی (1985) و نوروزی و اشجعی (1978) محاسبه شد.
یافته‌ها و نتایج: با توجه به نتایج مربوطه، متوسط توان لرزه‌زایی برحسب ریشتر در گسل‌های نوروز‌آباد 55/12، آزاد آباد 10/20، ساری‌نصیرلو 62/28، ایلیخچی 08/9، چنار 56/6، فرضی‌کندی 42/17، پرچین 35/10، اوجاق‌آلازار 94/17، دمیرچی 23/7، پیره‌خلیل 55/6، القناب 16/19، شرفه 73/7، شوردرق92/3 را نشان می‌دهد. نتایج حاصله نشان داد که منطقه موردمطالعه، به‌خصوص بخش‌های مرکزی به سمت جنوب حوزه به علت تمرکز خطواره‌های گسلی، ازنظر لرزه‌خیزی مستعد است و امکان وقوع زمین‌لرزه‌هایی با بزرگی بیش‌تر از 4 ریشتر در آن است. گسل‌های ساری‌نصیرلو، آزاد آباد و القناب به‌ترتیب دارای بالاترین توان لرزه‌زایی در منطقه هستند. بررسی‌ها هم‌چنین نشان می‌دهد که بین توان لرزه‌زایی گسل‌ها با طول گسل ارتباط مستقیم وجود دارد. با توجه به نبود مطالعات کافی در مورد تکتونیک و لرزه‌خیزی منطقه، بایستی به جهت حصول اطمینان بیش‌تر، مطالعات دیگری در رابطه با سایزموتکتونیک و‌ پهنه‌بندی منطقه ازنظر لرزه‌خیزی نیز انجام گیرد.

کلیدواژه‌ها

ارزیابی
پتانسیل لرزه‌ای
حوزه آبخیز
لرزه‌نگاری
گسل‌ها
بالهارود گرمی
استان اردبیل

موضوعات

عنوان مقاله English

Evaluation and identification of faults and their level of seismicity in Balharud Garmi Basin in Ardabil Province

نویسندگان English

Fariba Esfandyari 1
Behrouz Nezafat Taklhe 2
Leila Mlimohammadian 3
Sayeh Abidi Haml Abad 4
Parisa Dehgani 5
1 Professor, Geomorphology of University of Mohegehgh Ardabili Ardabil Iran
2 Phd student of geomorphology, Faculty of Social Sciences, University of Mohaghegh Ardabili, Ardail, Iran.
3 Department of Natural Engineering, Faculty of Agriculture and Natural Resources, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran.
4 Department of Physical Geography,, Faculty of Social Sciences, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran.
5 Payam Noor University of Ardabil, Ardabil, Iran.
چکیده English

Background and Objective: Seismicity is a measure that encompasses the occurrence, mechanisms, and magnitude of earthquakes in a given geographical location. Thus, it summarizes the seismic activity of a region. Based on geological evidence and recorded earthquakes, the study area is considered one of the active and seismic zones in Iran. Therefore, knowledge of the seismic potential of the region is necessary to prevent unprincipled construction in the study area. The purpose of the present study is to evaluate the seismic potential of faults in the Balharud-Garmi basin.
Methodology: In this study, ArcGIS software was used to draw maps and analyze them. First, using the 1:100,000 geological map of the Geology and Mineral Exploration Organization of the country, the faults (main and minor) in the study area were determined and their lengths were determined. Then, the seismic power of the faults in the study area was calculated using the relations of Zare (1995), Norouzi (1985), and Norouzi and Ashjai (1978).
Findings and Results: According to the relevant results, the average seismic power in terms of Richter in the faults of Nowruzabad is 12.55, Azadabad 10.20, Sari-Nasirlu 28.62, Ilikhchi 9.08, Chenar 6.56, Farzi-Kandi 17.42, Parchin 10.35, Ojaq-Alazar 17.94, Demirchi 7.23, Pireh-Khalil 6.55, Qanab 19.16, Shorfeh 7.73, and Shordarq 3.92. The results showed that the study area, especially the central parts towards the south of the basin due to the concentration of fault lines, is prone to seismicity and there is a possibility of earthquakes with a magnitude greater than 4 on the Richter scale. The Sari-Nasirlu, Azadabad and Al-Qanab faults have the highest seismic power in the region, respectively. Studies also show that there is a direct relationship between the seismic power of faults and the length of the fault. Given the lack of sufficient studies on the tectonics and seismicity of the region, other studies should be conducted

کلیدواژه‌ها English

Evaluation seismic potential
watershed
seismotetonics
faults
Balharud Garmi Basin
Ardabil Province
  • آرین، م.، (1391). لرزه‌زمین‌ساخت کاربردی، چاپ اول، ناشر آثار نفیس، 304 صفحه.
  • آزادی‌خواه، ا.، رادفر، ش.، پورکرمانی، م.، (1388)، لرزه‌زمین ساخت منطقة معدنی سنگ آهن گل‌گهر سیرجان، فصلنامه زمین‌شناسی کاربردی، شمارة ،3 سال 1.
  • اسفندیاری درآباد، ف.، نظافت تکله، ب.، (1402). بررسی فعالیت‌های نئوزمین‌ساختی با استفاده از شاخص‌های ژئومورفیک و توان لرزه‌خیزی گسل‌ها (حوضه آبخیز خیاوچای)، فصلنامه مطالعات علوم محیط زیست، دوره 9، شماره 1، صفحه 8092-8105.
  • اسفندیاری درآباد، ف.، نظافت تکله، ب.، (1402). ارزیابی و تحلیل فعالیت‌های نئوتکتونیکی و توان لرزه‌خیزی گسل‌ها (مطالعه موردی: حوزه آبخیز نیر)، جغرافیا و روابط انسانی، 5(4)، 590- 568.
  • آلگر، ک.، (1367). ناآرامی‌های زمین (زلزله و آتشفشان)- ترجمه درویش‌زاده، ع.، چاپ اول، دانشگاه تهران، 194 صفحه.
  • بستر رودخانه بالهرود بر اساس پارامترهای هندسی، مجله تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، سال 18، شماره 49، تابستان 97.
  • پرویزی، ف.، شجاعی، غ، ر.، (۱۳۹۶). تحلیل احتمالی خطر زمین‌لرزه و لرزه‌خیزی شهر بندرعباس، اولین همایش بین‌المللی پژوهش و پیشرفت در علوم‌زمین، شیراز.
  • پورخسروانی، م.، محرابی، ع.، امیرجهانشاهی، ز.، (1396). ارزیابی رابطه بین شاخص خطی بودن گسل و لرزه خیزی در داخل خطوط ریلی استان هرمزگان، دوره 8، شماره 4، صص 111-124.
  • پورکرمانی، م.، آرین، م.، (1376). سایزموتکتونیک، ویرایش اول، شرکت مهندسی مشاور دزآب، 270 صفحه.
  • حجازی، م، ا.، رجبی، م.، وروانی، ج.، عسگری،آ.، (1397). تحلیل فعالیت زمین ساختی حوزه آبریز میقان از طریق شاخص‌های ژئومورفیک، پژوهش‌های ژئومورفولوژی کمی، سال هفتم، شماره1، تابستان1397، ص 240-226.
  • حسن زاده، ر.، زوریکا، ن.، علوی، ع.، نوروززاده، م.، و هدهدکیان، ح.، (1392). رویکرد تعاملی توسعه سناریو زلزله مبتنی بر GIS و برآورد منابع، نشریه کامپیوتر و علوم‌زمین، شماره 51، ص 338-324.
  • حسین‌پور، م.، (1386). بررسی‎های سایزموتکتونیکی شمال‌غرب ایران و پهنه‌بندی خطر زمین‌لرزه در شهر تبریز. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده علوم، دانشگاه تبریز.
  • ریاضی‌راد، ز.، کی‎نژاد، آ.، قمی‌اویلی، ج.، (1388). بررسی لرزه‌زمین‌ساخت و لرزه‌خیزی در نوشهر و تعیین مناطق پتانسیل خطر بالا، زمین، 4(4)، 89- 77.
  • عموری، س.، رمضانی عمری، ر.، منصوری، ه.، ( 1397). تحلیل ریسک لرزه ای به روش آماری و احتمالاتی در شهرستان میامی (استان سمنان)، فصلنامه زمینسازی، سال 4، شماره 16.
  • عابدینی، م.، پاسبان، ا، ح.، نظافت‌تکله، ب.، پورقاسمی، ا.، (1401). بررسی فعالیت‌های نئوتکتونیکی با استفاده از شاخص‌های ژئومورفیک و توان‌لرزه‌زایی گسل‌ها (مطالعه موردی: حوضه آبخیز کوزه‌توپراقی)، فصلنامه علوم محیط زیست، دوره 7، شماره 2، صفحه 5043-5052.
  • کره‌ای، م، ت.، (1383). لرزه‌خیزی فلات ایران با نگرشی ویژه بر گستره تهران، پایگاه ملی داده‌های علوم زمین کشور، 90 صفحه.
  • کیانی، ط.، پور‌بشیر هیر، م، ح.، ( 1397). پایش و بررسی علل تغیرات زمانی و مکانی بستر رودخانه بالهارود بر اساس پارامتر‌های هندسی، نشریه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی سال هجدهم، شماره49، تابستان97.
  • مجرب، م.، زارع، م.، (1388). تعیین حریم مهندسی گسل شمال تهران، زمین، 4(1)، 10- 1.
  • نعمتی، م.، (1396). مبانی لرزه‌زمین‌ساخت با نگاهی ویژه به لرزه‎زمین‌ساخت ایران زمین، دانشگاه شهید باهنر کرمان، 299 صفحه.
  • همتی، ف.، زمانی قره‌چمنی، ب.، مختاری، د.، راوشیتی، ش.، (1395)، بررسی پتانسیل لرزه‌ای گسل بناروان به روش قطعی و احتمالی، فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، سال 32، شماره 4، سری 127.
  • دانشجو، ف.، (1389). سخنرانی مهندسی زلزله - قسمت پنجم - شدت و بزرگی زلزله، دانشگاه تربیت مدرس - تهران- ایران، گزارش فنی.
  • Lantada, N. Pujades, L. Barbat, A., 2009. Vulnerability index and capacity spectrum based methods for urban seismic risk evaluation. A comparison, Net Hazards 51(2009) 501- 524.
  • Lay, T., Wallace, T.C. (1995). Modern global seismology, Academic Press, London, U.K., 521p.
  • Ngapna, M.N. Owona, S. Owono, F.M. Ateba, C.B. Tsimi, V.M. Ondoa, J.M. Ekodeck, G.E. (2020). Assessment of relative active tectonics in Edea–Eseka region (SW Cameroon, Central Africa). Journal of African Earth Sciences. 164, PP. 103-798.
  • García Delgado, H. Velandia, F. (2020). Tectonic geomorphology of the Serranía de San Lucas (Central Cordillera): Regional implications for active tectonics and drainage rearrangement in the NorthernAndes. Geomorphology. 349,PP.106-914.
  • Slemmons, D.B. and McKinney, R. (1977). Definition of ‘active fault’, US Army Engineer Waterways Experiment Station, Soils and Pavements Laboratory Vicksburg, 77–8.
  • Daneshjoo, F. (2010), Earthquake Engineering Lecture - Part 5- Earthquake Intensity and Magnitude, Tarbiat Modares University -Tehran- Iran, Technical Report.
  • Hassanzadeh, R., Zorica, N., Alavir, A., Norouzzadeh, M., and Hodhodkian, H. (2013). Interactive approach GIS- based earthquake scenario development and resource estimation, Computers & Geosciences, Vol. 51, 324-338.

  • تاریخ دریافت 27 مهر 1403
  • تاریخ بازنگری 20 آبان 1403
  • تاریخ پذیرش 07 دی 1403
  • تاریخ اولین انتشار 08 دی 1403
  • تاریخ انتشار 01 شهریور 1404

صفحه اصلی

راهنمای نویسندگان

ارسال مقاله

تماس با ما