18.ارزیابی و شناسایی ظرفیت‌های مقاصد ژئومورفولوژیکی و ژئوترمالی استان اردبیل با استفاده از مدل بریل‌ها و زوروس

اسفندیاری درآباد, فریبا; نظافت تکله, بهروز

18.ارزیابی و شناسایی ظرفیت‌های مقاصد ژئومورفولوژیکی و ژئوترمالی استان اردبیل با استفاده از مدل بریل‌ها و زوروس

نوع مقاله : مقاله مستخرج از طرح پژوهشی

نویسندگان

فریبا اسفندیاری درآباد ¹ ^¶

بهروز نظافت تکله ²

¹ استاد ژئومورفولوژی گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی اردبیل ایران

² دانشجوی دکتری ژئومورفولوژی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

چکیده

زمینه و هدف: واژه ژئوترمال ریشه یونانی دارد. ژئو به معنی زمین و ترمال به معنی گرما است که مبتنی بر عوارض زمین‌شناسی و منابع آبی است. با گذشت زمان، به‌عنوان نوعی متفاوت از گردشگری توصیف شده است که جهت‌گیری زمین‌شناسی یا جغرافیایی دارد، هدف از این پژوهش شناسایی ظرفیت‌های مقاصد ژئومورفولوژیکی و ژئوترمالی استان اردبیل با استفاده از مدل بریل‌ها و زوروس است.
روششناسی: روش پژوهش حاضر توصیفی، تحلیلی و مقایسه‌ای می‌باشد. در این پژوهش از دو مدل ژئوتوریستی بریل‌ها و زوروس استفاده شده است. این پژوهش در سال 1403 انجام شد. جامعه آماری گردشگران و متخصصان صنعت گردشگری و زمین‌شناسی بود. در این پژوهش از مدل بریل‌ها، از شاخص محوطه‌های تنوع زمینی به میانه‌ای اطلاق می‌شوند که از هیچ ارزش ذاتی و علمی برخوردار نیستند و قابلیت‌های آن‌ها بر اساس ارتباط آن‌ها با ارزش‌های آموزشی و گردشگری سنجیده می‌شود. انتخاب میان‌ها توسط چهار عامل شهرت، تمامیت، نوع زمین‌شناسی، امنیت و قابلیت دسترسی و زیبایی صورت گرفته است. در روش زوروس به‌منظور ارزیابی ژئوسایت‌ها از معیارهای علمی تهدیدات بالقوه و قابلیت‌های استفاده بهره گرفته می‌شود و هرکدام از معیارهای مورد استفاده نیز دارای زیر معیارهایی هستند.
یافتهها و نتیجهگیری: نتایج حاصله از ارزیابی مدل زوروس منطقه ژئوترمالی مشکین‌شهر با کسب بالاترین امتیاز (75/80) را به خود اختصاص داده است. هم‌چنین منطقه ژئوترمالی اردبیل نیز با کسب 5/72 امتیاز در رده دوم قرار دارد. با توجه به نتایج مدل زوروس منطقه سرعین کم‌ترین امتیاز 69 را به خود اختصاص داده است که نشان از پایین بودن پتانسیل ژئوترمالی در این شهر است. نتایج حاصله از مدل بریل‌ها نشان داد که از نظر شاخص دسترسی منطقه اردبیل با کسب میانگین 62/2 بیش‌ترین امتیاز را به خود اختصاص داده و در رتبه اول قرار دارد و از نظر شاخص علمی نیز منطقه مشکین‌شهر از لحاظ معیار شهرت جهانی با کسب 12 امتیاز در رتبه اول قرار گرفته است. از نظر آسیب‌پذیری نیز منطقه سرعین با بالاترین امتیاز (13) در رده اول واقع شده است. بنابراین نتیجه‌گیری می‌گردد که با توجه به این‌که مناطق ژئوترمالی استان اردبیل متاثر از کوهستان سبلان می‌باشد این امر موجب گردیده است که هر سه منطقه ژئوترمالی دارای توان‌مندی‌های متفاوتی باشند که مدل‌های مذکور نشان داد که بیش‌ترین انرژی گرمایی در شهرستان مشکین‌شهر است. در نهایت پیشنهاد می‌گردد در مطالعات آتی از ابزارات هوش مصنوعی جهت برآورد مناطق ژئوترمالی استفاده گردد.

کلیدواژه‌ها

ارزیابی ژئومورفولوژیکی

پتانسیل ژئوتوریستی

مدل‌های ارزیابی ژئوسایت‌ها

ژئومورفولوژی

گردشگری پایدار

استان اردبیل

موضوعات

جغرافیای طبیعی

عنوان مقاله English

Evaluation and identification of the potential of geomorphological and geothermal destinations in Ardabil province using the Brills and Zoros model

نویسندگان English

Fariba Esfandyari Darabad ¹

Behrouz Nezafat Taklhe ²

¹ Professor of Geomorphology, Department of Natural Geography, Faculty of Social Sciences, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran

² Phd student of geomorphology, Faculty of Social Sciences, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran.

چکیده English

Background and Objective: The word geothermal has Greek roots. Geo means earth and thermal means heat, which is based on geological features and water resources. Over time, it has been described as a different type of tourism that has a geological or geographical orientation. The aim of this study is to identify the potential of geomorphological and geothermal destinations in Ardabil province using the Brailles and Zoros model.
Methodology: The method of the present study is descriptive, analytical and comparative. In this study, two geotourism models, Brailles and Zoros, were used. This study was conducted in 2024 the statistical population was tourists and tourism and geology industry specialists. In this study, the Braille model refers to the median of the terrestrial diversity index sites that do not have any intrinsic or scientific value and their capabilities are measured based on their relationship with educational and tourism values. The medians were selected by four factors: reputation, integrity, geological type, security, accessibility, and beauty. In the Zoros method, scientific criteria of potential threats and usability are used to evaluate geosites, and each of the criteria used also has sub-criteria.
Findings and Conclusion: The results of the Zoros model evaluation show that the Meshkinshahr geothermal area has the highest score (75/80). The Ardabil geothermal area is also in second place with 72/5 points. According to the Zoros model results, the Sarein region has the lowest score of 69, which indicates the low geothermal potential in this city. The results of the Braille model showed that in terms of accessibility index, Ardabil region has the highest score with an average of 2.62 and is in first place, and in terms of scientific index, Meshkinshahr region has the first place in terms of world reputation criterion with 12 points. In terms of vulnerability, Sarein region is in first place with the highest score. Therefore, it is concluded that considering that the geothermal areas of Ardabil province are affected by the Sabalan Mountains, this has caused all three geothermal areas to have different capabilities, which the aforementioned models showed that the highest thermal energy is in Meshkinshahr county. Finally, it is suggested that artificial intelligence tools be used in future studies to estimate geothermal areas.

کلیدواژه‌ها English

Geomorphological assessment

geotourism potential

geosite assessment models

geomorphology

sustainable tourism

Ardabil province

ارمغان، س. 1386. گردشگری و نقش آن در جغرافیا، چاپ اول، انتشارات دانشگاه آزاد اسلامی واحد اسلام شهر.

اسفندیاری درآباد, ، ف، نظافت تکله، ب. (1404). 6.توان‌سنجی ژئوتوریستی و ژئومورفولوژیکی مناطق حفاظت‌شده شهرستان مشکین‌شهر با استفاده از مدل‌های کمّی. فصلنامه مطالعات توسعه پایدار شهری و منطقه ای، 6(3)، 78-85. https://www.srds.ir/article_216380.html

اسفندیاری درآباد، ف، نظافت تکله، ب، شهبازی شرفه، ز. (1401)، بررسی و ارزیابی تاثیرگذاری مخاطرات بر توسعه گردشگری (مطالعه موردی شهرستان مشکین شهر)، جغرافیا و روابط انسانی، دوره 5 ، شماره 3.

اکبری، م، بوستان احمدی، و، انصاری، م، سهرابی، و، (1401)، سنجش جایگاه کشورهای اسلامی از نظر شاخص‌های رقابت‌پذیری جهانی سفر و گردشگری با استفاده تکنیک ماباک (MABAC)، فصلنامه علمی برنامه‌ریزی منطقه‌ای، دوره 12، شماره 45، صص 18-1.

جهان تیغ‌مند، س، کرم، امیر، قنواتی، ع. (1401)، تبیین توان‌ها و مدیریت گردشگری ژئوسایتها بر پایه ارزیابی محوطه‌های تنوع زمینی (مطالعه موردی: منطقه گردشگری تنگه واشی در شهرستان فیروزکوه)، پژوهشات کاربردی علوم جغرافیایی، شماره 65، صص 332-312.

جهانیان، م. 1401. تحلیل نقش ژئوگردشگری در توسعه اقتصادی جوامع میزبان و محلی. فصلنامه علمی- پژوهشی جغرافیا و برنامهریزی منطقهای، دوره 12، شماره 49، صص 518-509.

رحیمی، م، هنری، ف، رومیانی، ا، (1401)، برنامه‌ریزی و آینده‌نگاری توسعه پایدار گردشگری استان خوزستان، فصلنامه علمی برنامه‌ریزی منطقه‌ای، دوره 12، شماره 45، صص 66-51.

روستا، ع، (1401)، تبیین اثرات تجربه و انگیزش گردشگران در مناطق شهری بر رضایت و وفاداری گردشگران (مورد مطالعه: مناطق گردشگری کیش و قشم)، فصلنامه علمی برنامه‌ریزی منطقه‌ای، دوره 12، شماره 45، صص 228-211.

زند مقدم، م ر، طوسی نژاد، ن، (1401)، ارزیابی وتوسعه گردشگری شهری با رویکرد توسعه پایدار (مطالعه موردی: منطقۀ 11 شهر تهران)، فصلنامه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری چشم‌انداز زاگرس، دوره 14، شماره 52، صص 169-147

زندمقدم، م ر. (1388)، بررسـی توانمنـدی‌هـای دشت کویر به‌عنوان ژئوپارک ایران مرکزی و نقـش آن در توسعه پایدار اسـتان سـمنان، فصـلنامه جغرافیـایی آمایش محیط، سال 2 ،شماره 6 ،صص 20-1.

طاهرخانی، م، جهان تیغ‌مند، س، سلیمی سبحان، م ر. (1399)، اولویت‌بندی توان‌های زمین- گردشگری ژئوسایت‌ها (مطالعه موردی: الموت قزوین)، جغرافیا (فصلنامه علمی ـ پژوهشی و بین المللی انجمن جغرافیایی ایران)، سال 18، شماره 64، 119-106.

فخاری، س. (1393)، مدل‌سازی ژئومورفولوژیکی به منظور توسعه پایدار (مطالعه موردی: ژئوپارک‌های پیشنهادی منطقه دماوند)، رساله دکتری، استاد راهنما، عزت الله قنواتی، دانشگاه خوارزمی.

مختاری، د. (1394)، اهمیت نقشه‌های زمین پیمایی در مدیریت مکان‌های ژئومورفیکی ایران، (مطالعه موردی: گردنه پیام)، نشریه علمی – پژوهشی جغرافیا و برنامه ریزی، سال 16 ،شماره 37، صص 172-151.

مختاری، د، (1394). ژئوگردشگری، انتشارات تبریز.

مقیمی، ا، زارع احمد آباد، م، مختاری، د. (1401)، ارزیابی توانمندی اشکال ژئومورفولوژیک حاصل از فعالیت گسل تبریز در توسعه ژئوگردشگری با استفاده از روش پانیزا، سیاستگذاری شهری و منطقه‌ای، دوره 1، شماره 1، صص 13-1.

نظافت تکله، ب، اسفندیاری درآباد، ف، کرم، ا، عبیدی حمل آباد، س. (1403). 10.توان سنجی قابلیت‌های ژئوتوریستی و ژئومورفولوژیکی در روستاهای گردشگرپذیر استان اردبیل. فصلنامه مطالعات توسعه پایدار شهری و منطقه ای، 5(3)، 151-172. https://www.srds.ir/article_211308.html

یاوری، حسین؛ حسین زاده، سپیده؛ رضایی، مریم. 1389. شناخت گردشگری، انتشارات سیمای دانش، تهران.

یمانی، م.، نگهبان، س.، رحیمی هرآبادی، س.، علیزاده، م. 1391. ژئومورفوگردشگری و مقایسه ی روش های ارزیابی ژئومورفوسایت‌ها در توسعه ی گردشگری (مطالعه ی موردی: استان هرمزگان). برنامهریزی و توسعه کردشگری، شماره 1، صص 83-104.

Adolfo Quesada, R. Lidia Torres, B. Maynor, A. Manuel Rodríguez, M. Gema Velázquez, E. Catalina Espinosa, V. Jaime, T. Hugo Rodríguez, B. 2021. Geodiversity, Geoconservation, and Geotourism in Central America. 11(1), 48; Pp 1- 16.

Aydin, G. and Karamehmet, B. (2017), Factors affecting health tourism and international health-care facility choice, International Journal of Pharmaceutical and Healthcare Marketing, Vol.11 No. 1, pp.16-36.

Büyüközkan, G, Mukul, E, Kongar, E. (2020), Health tourism strategy selection via SWOT analysis and integrated hesitant fuzzy linguistic AHP-MABAC approach, Socio-Economic Planning Sciences, 107-120.

Chen, Anze, Lu, Yunting, C. Y. Ng Young. 2014. The Principle of Geotourism Science. Springer.

Dawling, Ross, Newsome, David. 2018. Handbook of geotourism. Edward Elgar Publishing.

Dowling, R.K. 2015. Geopark. In C. Cater, B. Garrod and T. Low (Eds) the Encyclopedia of Sustainable Tourism (pp. 230‒231). Oxford: CABI.

Drebenstedt, C., Rybár, P. and Domaracká, L. 2011. Montain tourism in Germany shown on example in Saxony. Acta Geoturistica, vol. 2, nr. 2, p. 60-63.

Feuillet, T & Sourp, E (2011); Geomorphological Heritage of the Pyrenees National Park (France): Assessment, Clustering, and Promotion of Geomorphosites; Geoheritage, V 3, pp 151–162.

Gricelda Herrera, F. Karla, E. Carlos Mora, F. Paúl Carrión, M. Edgar, B. 2021. Evaluation of a Paleontological Museum as Geosite and Base for Geotourism. 1208– 1227.

Lai LS, To WM.(2015), Content analysis of social media: A grounded theory approach. Journal of Electronic Commerce Research16, 125-138

Letunovska, N., Kwilinski, A., & Kaminska, B. (2020). Scientific Research in The Health Tourism Market: A Systematic Literature Review. Health Economics and Management Review. 1.8-19..

Nilashia, b., Sarminah. S, Abdul Manafd. A, Ahmadie. H, A. Rashidf. T,. (2019). Factors influencing medical tourism adoption in Malaysia: A DEMATELFuzzy TOPSIS approach, Computers & Industrial Engineering 137, 53-67.

Rafael Altoe, A. Kátia Leite, M. Wellington Francisco, S. 2022. New Approach on the Quantitative Assessment of Geotouristic Potential: A Case Study in the Northern Area of the Rio De Janeiro Cliffs and Lagoons Geopark Project.

Rodriguize, N, Paeez, J. 2022. Coastal Dunes Geomorphosites to Develop the Geotourism in a Volcanic Subtropical Oceanic Island, Tenerife, Spain, Land, 11(3), 426.

Zabieleska, M, Kameineska, K. 2017. Geotourism Potential Of The Drawskie Lake District As A Support For The Planned Geopark Named PostGlacial Land Of The Drawa And Bebnica Rivers, Quaestiones Geographicae, 36(1), pp:15-31.

Zouros NC. 2007. Geomorphosite assessment and management in protected areas of Greece (Case study of the Lesvos Island-coastal geomorphosites). Geographical Helvetica. 62(3):169-180.