تحلیل ساختاری و سناریونگاری آسایش حرارتی در فضاهای باز کلان‌شهر تبریز با رویکرد طراحی اقلیم‌محور و اکولوژی شهری

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 گروه برنامه ریزی شهری و منطقه ای، دانشگاه تبریز

2 دانشگاه تبریز

3 دانشگاه کاتب چلپی ازمیر

چکیده
زمینه و هدف: روند شتابان شهرنشینی و تشدید پدیده گرمایش جهانی، کیفیت زیست شهری را به‌طور جدی تحت تأثیر قرار داده و یکی از مهم‌ترین ابعاد این تأثیر، شرایط آسایش حرارتی در فضاهای باز شهری است. کلان‌شهر تبریز با اقلیم سرد و معتدل، زمستان‌های طولانی و تابستان‌های نسبتاً گرم و خشک، در سال‌های اخیر با چالش‌هایی همچون افزایش جزایر حرارتی، تراکم بالای ساختمانی، کاهش پوشش گیاهی و جهت‌گیری نامناسب معابر نسبت به باد مواجه بوده است که پیامدهای منفی بر آسایش حرارتی شهروندان برجای گذاشته است.
روش شناسی: پژوهش از نوع کاربردی بوده و با هدف شناسایی عوامل کلیدی مؤثر بر آسایش حرارتی و تدوین سناریوهای آینده مطلوب، ایستا و بحرانی در تبریز انجام شد. روش تحقیق مبتنی بر روش آینده پژوهی بود و داده‌ها از طریق مطالعات کتابخانه‌ای و مصاحبه و پرسشنامه خبرگان گردآوری شدند. برای تحلیل ساختاری از نرم‌افزار میک مک و برای طراحی سناریوها از سناریو ویزارد استفاده گردید. جامعه آماری شامل ۳۰ خبره در حوزه‌های شهرسازی، اقلیم‌شناسی و آینده‌پژوهی بود.
یافته ها و نتایج: نتایج نشان داد پنج پیشران کلیدی شامل جزایر حرارتی شهری، نسبت عرض به ارتفاع معابر، سرعت و جهت باد، جهت‌گیری معابر نسبت به جریان باد، و پوشش گیاهی بیشترین تأثیر را بر ارتقاء یا کاهش آسایش حرارتی دارند. بر اساس مدل‌سازی سناریو پایه، سناریوهای مطلوب بر افزایش پوشش گیاهی، کاهش شدت جزایر حرارتی و طراحی معابر هم‌راستا با جریان باد تأکید داشتند؛ راهبردهایی که می‌توانند به ارتقاء تاب‌آوری اقلیمی و بهبود زیست‌پذیری شهری منجر شوند. در مقابل، سناریوهای بحرانی ناشی از تراکم بالای ساختمانی، کاهش فضای سبز و بی‌توجهی به اصول طراحی اقلیمی، تهدیدی جدی برای آسایش حرارتی و سلامت شهروندان محسوب می‌شوند و در صورت تحقق، پیامدهای بلندمدتی بر کیفیت زیست محیطی و اجتماعی شهر خواهند داشت.بر این اساس، پژوهش حاضر نشان داد که تلفیق سه رویکرد طراحی اقلیم‌محور، برنامه‌ریزی سناریومحور و اکولوژی شهری می‌تواند چارچوبی جامع و آینده‌نگر برای ارتقاء آسایش حرارتی در تبریز فراهم سازد. این چارچوب نه تنها به بهبود کیفیت فضاهای باز شهری کمک می‌کند، بلکه قابلیت الگوبرداری برای سایر کلان‌شهرهای ایران را نیز دارد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Structural Analysis and Scenario Planning of Outdoor Thermal Comfort in Tabriz: A Climate-Responsive and Urban Ecology Approach

نویسندگان English

Iraj Teimouri 1
Maryam NajafAllilu 2
akbar Rahimi 2
Arife Karadagh 3
1 Department of Urban and Regional Planning, University of Tabriz
2 university of Tabriz
3 Katip Chalapi University of Izmir
چکیده English

Urbanization and global warming have significantly affected the quality of urban life, particularly thermal comfort in outdoor spaces. Thermal comfort is a key determinant of public health, social cohesion, and urban livability. In Tabriz, one of Iran’s largest metropolises with a cold-moderate climate, rapid urban expansion, high building density, reduced vegetation, and inappropriate street orientation have intensified urban heat islands (UHI) and degraded outdoor comfort. This study aims to identify key drivers of thermal comfort and develop future scenarios for sustainable urban planning.A mixed-method approach was employed, combining quantitative and qualitative techniques. Data were collected through literature review, expert consultation (Delphi method), and structural analysis using MICMAC software. Thirty experts in urban planning, climatology, and environmental studies participated in the Delphi and scenario-building processes. Results revealed five critical drivers: urban heat islands, height-to-width ratio of streets, wind speed and direction, street orientation relative to prevailing winds, and vegetation cover. ScenarioWizard was applied to generate 15 plausible scenarios, ranging from desirable to critical futures. Findings indicate that increasing vegetation, reducing UHI, and designing streets aligned with wind flow significantly improve thermal comfort. Conversely, high building density and reduced greenery exacerbate discomfort.The study concludes that integrating climate-responsive design, scenario-based planning, and urban ecology perspectives provides a robust framework for enhancing thermal comfort in Tabriz. Policy recommendations include revising current urban management strategies, promoting green infrastructure, and adopting adaptive design guidelines.

کلیدواژه‌ها English

Thermal comfort
Urban heat island
Scenario planning
MICMAC
ENVI-met
Tabriz

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 14 بهمن 1404

  • تاریخ دریافت 28 آبان 1404
  • تاریخ بازنگری 10 دی 1404
  • تاریخ پذیرش 13 بهمن 1404
  • تاریخ اولین انتشار 14 بهمن 1404
  • تاریخ انتشار 14 بهمن 1404