فصلنامه مطالعات توسعه پایدار شهری و منطقه ای

چکیده زمینه و هدف: : این نوشتار مؤید آن بوده که خلاقیت یکی از ویژگی‌های مهم طرح‌های معماری است که دغدغه اصلی طراحان است. بااین‌وجود به نظر می‌رسد که خلاقیت کمتر مورد توجه سازندگان واحدهای صنعتی بوده است. در همین راستا، مقاله حاضر به‌دنبال تحلیل چرایی، موانع و راهکارهای ارتقاء خلاقیت در طرح معماری واحدهای صنعتی است. برای این منظور به سنجش نوآوری فرمی و اجرایی (به‌مثابه یکی از مؤلفه‌های اصلی خلاقیت) در طراحی این واحدها می‌پردازد.
مواد و روش: پژوهش حاضر از روش پژوهش ترکیبی و برمبنای روش تحلیل ثانویه پایه‌ریزی شده است. در بخش کمّی از داده‌های پیمایشی یک پژوهش قبلی درزمینه معماری واحدهای شهرک صنعتی کاسپین استفاده نموده است. این واحدها، 63 واحد صنعتی می‌باشد که وضعیت فرمی و اجرایی هر یک از آنها ازطریقِ مشاهده مشخص گردیده است. در بخش کیفی نیز به یافته‌های یک پژوهش قبلی درخصوص ماهیت شیوه طراحی در مجموعه‌های صنعتی استناد نموده است. سپس، ازطریقِ استدلال‌های عقلی و مقایسه میان داده‌ها به تحلیل چرایی، موانع و راهکارهای ارتقاء خلاقیت در طرح معماری واحدهای صنعتی پرداخته است.
یافته‌ها و نتایج: نتایج نشان داد که استفاده از فرم‏های بدیع دغدغه طراحان یا سازندگان واحدهای صنعتی نبوده است. همچنین نتایج مؤید آن بوده که علی‌رغم بیشتربودن میزان نوآوری اجرایی، این بداعت بیشتر در حوزه مصالح نوین و پیش ساختگی بوده و به بداعت در سیستم‌های سازه‌ای تعمیم داده نشده است. ماهیت صنعتی و رابطه آن با کاهش ابعاد خلاقانه در طراحی؛ عدم تعمیم نوآوری به دیگر حیطه های فنی و تکرار طرح‌های کلیشه‌ای، مهمترین چالش‏ها یا موانع موجود در مسیر ارتقاء خلاقیت در این طرح‌هاست. مقاله درادامه به ارائه راهکارهایی برای برون رفت از این شرایط اشاره کرده است.

چکیده زمینه و هدف : این نوشتار مؤید آن بوده که واحدهای کار اشتراکی به­مثابه یکی از فضاهای نوظهور نیازمند انعطاف­پذیری هستند. بااین­وجود مدل­های ارائه­شده برای ارزیابی انعطاف­پذیری در طرح معماری با دو مسأله مواجه هستند. مسأله اول اینکه چنین مدل­هایی برای کاربری­های دیگری همچون مسکن و غیره ارائه شده­اند و مسأله بعدی اینکه تلاش چندانی برای اصلاح و بهبود مدل­های موجود صورت نگرفته است. این نوشتار بدنبال ارائه مدلی برای ارزیابی انعطاف‌پذیری در معماری واحدهای کار اشتراکی است.
روش‌شناسی: این پژوهش که ماهیتی توصیفی-تحلیلی دارد، با اتخاذ رویکردی استقرایی، درصدد بوده ازطریق مرور و تحلیل منابع نوشتاری موجود درخصوص انعطاف‌پذیری، به استخراج مؤلفه‌هایی برای واحدهای کار اشتراکی منعطف نائل آید. این منابع از حوزه‌های مختلف فارسی و انگلیسی در رشته‌های گوناگون (از دو پایگاه گوگل اسکالر و مگیران) جمع‌آوری گردیده و برای تحلیل آنها از مقایسه و استدلال‌های عقلی استفاده شده است.
یافته‌ها و نتایج: نتایج نشان داد  که این پژوهش نشان داده که انعطاف‌پذیری در طرح معماری واحدهای کار اشتراکی می‌تواند در سه سطح ارزیابی گردد: انعطاف‌پذیری عام (ازطریقِ مولفه‌های ده‌گانه قابلیت دگرگونی، سهولت دگرگونی، زایل نشدن، درنظرگرفتن عدم قطعیت، وجود گزینه‌های متعدد، هماهنگی با الزامات جدید، عدم نیاز به تغییرات دائمی، برگشت‌پذیری، نیاز به نیرویی برای تغییر و راه حل محوربودن آن)؛ انعطاف-پذیری معماری عام (ازطریقِ ابعاد سه گانه درونی/بیرونی؛ خرد/کلان؛ کالبدی/فضایی) و انعطاف‌پذیری معماری مرتبط با کار اشتراکی (در مقیاس‌های دوگانه سازمانی و زمانی).

چکیده زمینه و هدف: انسان امروزی بدون در نظر گرفتن آنچه بر وی گذشته است، قادر به زندگی نیست و برای داشتن زندگی بهتر، باید به زیرساخت‌هایی که از قبل بدست آورده است، تکیه کند. هویّت انسانی در اولین، ابتدایی­ترین و بهترین حالت در محیطی که خود آراسته است نمود پیدا می­کند­. هویّت، واژه‌ای بسیار ساده اما با مفهومی بسیار پیچیده است. با ورود عناصر فرهنگی دیگر کشورها، به خصوص کشورها­ی غربی، فرهنگ و در پی آن هویت جامعه ایرانی نیز دست خوش تغییراتی شده است؛ از این رو امروزه بحث درباره هویّت و فرهنگ در شاخه­های مختلف علمی مورد توجّه قرارگرفته است. از آ­نجا که یکی از شیوه­های بررسی هویّت جامعه، توجّه به عناصر فضایی و ارتباطی شهری آن می‌باشد این مقاله با هدف بررسی جایگاه معماری مساجد در هویّت‌بخشی به فضایِ شهری، ارائه شده است. از اهداف این پژوهش می­توان به احیاء مجدد فضایِ شهری و ویژگی­های زیبایی‌شناختی آن، دمیدن روح جدید در عرصه‌های مختلف اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و کالبدی، تغییر در سطح فرهنگ­، حفظ و ارتقاء ارزش‌های کهن، خلق فضای شهری معاصر با الگو از عناصر سنّتی و تحکیم حس تعلق به مکان نام برد.
روش بررسی: روش تحقیق از نظر هدف، کاربردی و با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی انجام شده است. در بخش گردآوری داده‌ها، از روش کیفی استفاده گردید. استخراج و بررسی عناصر هویت ساز در معماری مساجد در قالب نمودار مفهومی و به شیوه‌ی کتابخانه‌ای و اسنادی صورت پذیرفته است.
یافته‌ها و نتیجه‌گیری: یافته‌های این تحقیق نشان می‌دهند که توجه به کالبد، جانمایی، و نحوۀ چیدمان فضاها و سایر عناصرِ شهری در کنار مباحث فرهنگی و معنوی که از وظایف طراحان شهری است از جمله مواردی است که موجب ارتقاء هویت مسجدها در فضای شهری می‌شود.